هجوم افغان‌ها به این محله‌ها در تهران/ علت چیست؟

بررسی بازار اجاره در شهر تهران از حضور فزاینده اتباع غیر‌ایرانی در برخی محلات مناطق جنوبی شهر تهران حکایت دارد. اغلب اتباع برای اجاره خانه در شهر تهران به سراغ گزینه هایی می روند که به دلایل مختلف در میان شهروندان ایران خواهان چندانی ندارد.

کد خبر: ۲۰۱۵۹۸۹

۰۶ آبان ۱۴۰۳

به گزارش اقتصاد آنلاین ، روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: معادله اجاره‌نشینی اتباع خارجی در بازار مسکن تهران بررسی شد. تحقیقات میدانی نشان می‌دهد، مهاجران افغان در محله‌هایی از مناطق جنوبی شهر ساکن هستند؛ بعضا به صورت متمرکز. این گروه از جمعیت اجاره‌نشین پایتخت، به دو دلیل خانه‌های کلنگی این مناطق را به‌جای آپارتمان برگزیده‌اند.

بررسی بازار اجاره در شهر تهران از حضور فزاینده اتباع غیر‌ایرانی در برخی محلات مناطق جنوبی شهر تهران حکایت دارد؛ این اتباع عمدتا مهاجرانی از افغانستان هستند که طی سالیان متمادی در ایران ساکن شده اند. بررسی های میدانی «دنیای‌اقتصاد» از آن حکایت دارد که اغلب اتباع برای اجاره خانه در شهر تهران به سراغ گزینه هایی می روند که به دلایل مختلف در میان شهروندان ایران خواهان چندانی ندارد. بخش عمده ای از اتباع در خانه های قدیمی، کلنگی و دارای ایراد در مناطق جنوبی شهر تهران ساکن می شوند. این خانه ها عمدتا پلاک های ریزدانه در بافت فرسوده شهر هستند؛ شهروندان ایرانی به دلیل ایرادات حاکم بر این خانه ها تمایل چندانی به زندگی در آن ندارند و حتی قیمت پایین نیز باعث نمی‌شود تا به سراغ اجاره این املاک بروند؛ درواقع شهروندان ایرانی اجاره آپارتمان مجهز در حومه شهر را به اجاره خانه های کلنگی ترجیح می‌دهند. در این شرایط مالکان خانه های قدیمی در بافت فرسوده شهر تهران نیز از حضور اتباع خارجی استقبال می‌کنند؛ چرا که این افراد تنها متقاضیان اجاره املاک آنها برای سکونت هستند. استقبال موجر خانه های کلنگی در بافت فرسوده از مستاجر اتباع از منظر ریسک پایین اجاره دادن به آنها تقویت می‌شود. درواقع قوانین به نحوی است که موجر به سادگی می‌تواند به قرارداد اجاره خود با مستاجر اتباع پایان دهد و این رویه نیز بر تمایل این مالکان به اجاره خانه خود به اتباع غیر‌ایرانی می افزاید.

بررسی های میدانی «دنیای‌اقتصاد» از بازار خانه های تحت اجاره اتباع افغانستانی نکته دیگری را نیز نشان داد؛ بخش قابل‌توجهی از مهاجران افغانستانی به شکل متمرکز در یک محله خاص و حتی یک خیابان خاص زندگی می‌کنند. تجمع مهاجران در یک منطقه مشخص در دنیا رویه ای متعارف شمرده می‌شود؛ عمدتا مهاجران تازه وارد برای سکونت در یک شهر به سراغ محله هایی می روند که اولین مهاجران این مناطق را برای سکونت انتخاب کرده و برای سالیان متمادی در آن زندگی کرده اند. در خصوص مهاجران افغانستانی نیز این رویه حاکم است؛ بخش عمده ای از مهاجران جدید پس از ورود به کشور اقدام به سکونت در محله هایی می‌کنند که در آن قوم وخویش یا دوست و آشنا داشته باشند.

هزینه اجاره گزینه دیگری است که مهاجران را برای حضور در یک محله خاص ترغیب می‌کند. از آنجاکه بخش عمده ای از مهاجران افغانستانی وارد‌شده به کشور افرادی هستند که به دلیل مصائب حاصل از جنگ و قحطی به ایران گریخته اند؛ از تمکن مالی بالایی نیز برخوردار نبوده و بنابراین برای اجاره خانه به سراغ مناطق ارزان شهری و حتی املاک فاقد استاندارد معمول زندگی می روند تا به این ترتیب از پس هزینه تامین زندگی برآیند.

نزدیکی به مراکز شغلی گزینه دیگری است که بر روند اجاره نشینی اتباع غیرایرانی اثرگذار می‌شود؛ عمده مهاجران افغانستانی فاقد خودروی شخصی هستند و برای استفاده از وسایل حمل ونقل عمومی نیز با چالش هایی مواجه هستند؛ بنابراین اجاره خانه در محله هایی که در آن شاغل هستند را در اولویت می دانند. از آنجاکه بخش قابل‌توجهی از اتباع افغانستانی ساکن شهر تهران در محلات جنوبی شهر در کارگاه ها مشغول به کار هستند؛ در همین محلات نیز ساکن می شوند و این موضوع ایجاد کلونی در برخی محلات را شدت می بخشد.

در کنار موارد یاد‌شده، در صورت افزایش تعداد مهاجران در یک منطقه خاص، دسترسی به تسهیلاتی نظیر مدارس نیز احتمالا برای مهاجران راحت تر خواهد بود. مجموع موارد یادشده دلایل اصلی حضور تجمعی اتباع غیر‌ایرانی در برخی محلات شهر تهران را بیان می‌کند. البته اتباع در برخی دیگر از محلات شهر تهران نیز به شکل پراکنده حضور دارند؛ حضور در مشاغلی نظیر سرایدار ساختمان و کارگران ساختمان های در حال ساخت اصلی ترین نحوه سکونت این مهاجران در سایر مناطق است.

بررسی های «دنیای‌اقتصاد» نشان از آن داشت که عمده اتباع افغانستانی در مناطق جنوبی پایتخت (منطقه ۱۲ تا ۲۰ شهرداری تهران) ساکن هستند؛ برای اجاره خانه یا آپارتمان در این مناطق نیاز به ودیعه ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تومانی و اجاره ماهانه ۱۰ میلیون تومانی است. البته این رقم متوسط قیمت اجاره آپارتمان و خانه بوده و بررسی ها از آن حکایت دارد که اجاره خانه دربست نرخی بالاتر نیز دارد.

تعویق نوسازی بافت فرسوده

مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی در گزارشی کارشناسی با عنوان «واکاوی تبعات نوسازی بافت فرسوده از منظر اعیان سازی و ارائه رهنمون های پیشنهادی» به بررسی دلایل عدم‌موفقیت طرح های پیشین در زمینه نوسازی بافت فرسوده شهری پرداخته که خلاصه این گزارش در گزارشی با عنوان «مهمانان جدید تهران قدیم» در روز ۳۰ مهر ماه در روزنامه «دنیای‌اقتصاد» منتشر شد. در این گزارش به پنج دلیل اصلی عدم‌نوسازی بافت فرسوده در شهر تهران اشاره شد. یکی از دلایل این عدم‌نوسازی امکان اجاره خانه های واقع در این بافت فرسوده به افرادی است که چاره ای جز اجاره این واحدها ندارند. درواقع درآمدزایی مناسب مالکان این خانه ها با اجاره دادن املاک خود به اتباع غیرایرانی و سودآوری حاصل از این معامله مانعی در مقابل آن است که دارندگان این املاک به فکر تخریب و نوسازی ملک خود باشند. البته این موضوع یکی از چند دلیل بوده و نوسازی بافت فرسوده نیاز به تغییر قوانین و حمایت های قانونی دارد.

چالش های همجواری

حضور اتباع خارجی تنها مربوط به شهر تهران نمی‌شود؛ این اتباع در حاشیه شهر تهران نیز ساکن بوده و همزمان در همین مناطق مشغول به کار هستند. مناطق حومه شهر تهران به دو نوع حومه های قدیم و حومه های جدید تقسیم می‌شود. در حومه های قدیمی، اتباع غیرایرانی مانند شهر تهران، امکان اجاره خانه های دربست فرسوده را دارند؛ اما حومه های جدید شهر تهران عمدتا آپارتمان هستند و بنابراین اتباع نیز باید به سراغ اجاره این آپارتمان ها بروند. از آنجاکه عمده خانواده های مهاجر افغانستانی دارای جمعیت بالاتری نسبت به متوسط جمعیت خانوار شهری ایرانی هستند؛ این همجواری باعث بروز چالش هایی می‌شود. طی دهه ۶۰ و ۷۰ و در پی تبلیغات گسترده از منابع رسمی کشور، کاهش تعداد فرزندان به رویه ای معمول در میان عموم خانواده های ایرانی تبدیل شد؛ این در حالی است که اتباع افغانستانی تحت چنین آموزش های فرهنگی قرار نگرفته و در شرایط کنونی این خانواده ها عمدتا فرزندان بیشتری دارند. با توجه به محدودیت‌های آپارتمان نشینی، تعداد بیشتر فرزندان ایرادی مهم از سوی صاحب‌خانه ها و حتی همسایه ها شمرده می‌شود و در واقع این موضوع همجواری خانواده های ایرانی با خانواده اتباع را با چالش هایی همراه کرده است.