آیا تست‌های روانشناسی آنلاین واقعاً علمی هستند؟

تست‌های روانشناسی آنلاین، ابزاری محبوب و جذاب برای شناخت شخصیت و وضعیت روانی افراد هستند اما باید به دقت و اعتبار آن‌ها توجه شود چرا که هرچند برخی از این تست‌ها، براساس اصول علمی و پژوهش‌های دقیق طراحی شده‌اند و می‌توانند به درک بهتر از خود کمک کنند ولی بسیاری دیگر، تنها با هدف سرگرمی و جذب مخاطب ارائه می‌شوند و فاقد اعتبار علمی هستند.

کد خبر: ۲۰۱۹۲۰۵

۲۲ آبان ۱۴۰۳

به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از ایسنا، در دنیای امروز، تست‌های روانشناسی آنلاین به یکی از ابزارهای پرطرفدار برای شناخت شخصیت، ارزیابی سلامت روان و تعیین ویژگی‌های رفتاری تبدیل شده‌اند.

با افزایش علاقه مردم به خودشناسی و پیگیری وضعیت روانی‌شان، هزاران تست روانشناسی در فضای مجازی به‌ راحتی در دسترس هستند اما سؤال اصلی اینجاست؛ «آیا این تست‌های آنلاین واقعاً دقیق و معتبر هستند و می‌توان به نتایج آن‌ها اعتماد کرد؟»

به طور کلی تست‌های روانشناسی آنلاین به‌ دو دسته عمده «تست‌های شخصیتی» و «تست‌های مربوط به سلامت روان» تقسیم می‌شوند؛ هر چند که تست‌های دیگری به عنوان تست‌های سرگرمی و عمومی نیز وجود دارند که به‌طور گسترده در شبکه‌های اجتماعی و وب‌سایت‌های عمومی موجودند که این آزمون‌ها معمولاً بدون پایه علمی قوی و عمدتاً با هدف سرگرمی طراحی می‌شوند و نتایج آن‌ها به هیچ وجه علمی و دقیق محسوب نمی‌شوند.

تست‌های شخصیتی، ابزاری هستند که به منظور سنجش ویژگی‌های شخصیتی افراد به کار می‌روند؛ این تست‌ها به کمک سوالاتی در حوزه‌های مختلف رفتاری و فکری، به افراد کمک می‌کنند تا به درک بهتری از ویژگی‌های شخصیتی، الگوهای فکری و عاطفی، و نقاط قوت و ضعف خود دست پیدا کنند.

تست‌های سلامت روان نیز ابزارهای سنجشی هستند که برای ارزیابی وضعیت روانی، شناختی، عاطفی و رفتاری افراد به کار می‌روند. این تست‌ها با استفاده از پرسش‌نامه‌ها، مصاحبه‌ها و طراحی فعالیت‌های خاص، به متخصصان کمک می‌کنند تا مشکلات یا ویژگی‌های روان‌شناختی و رفتاری افراد را شناسایی کرده و در صورت نیاز، راهکارهای درمانی یا مشاوره‌ای ارائه دهند.

برخی از این تست‌ها شامل آزمون‌های معتبر علمی و استاندارد مانند تست شخصیت‌شناسی MBTI (مایرز-بریگز)، تست پنج عامل بزرگ شخصیت (Big Five) و تست افسردگی بک (BDI) هستند که توسط روانشناسان طراحی شده و اعتبار بالاتری دارند و در واقع این تست‌ها، نسخه‌های کوتاه و دیجیتالی از تست‌های روانشناسی استاندارد و مورد استفاده در کلینیک‌های روان‌شناسی هستند.

با تمام این اوصاف، اعتبار علمی یک تست روانشناسی به عوامل مختلفی از جمله طراحی صحیح سوالات، بررسی‌های آماری و البته پژوهش‌های طولانی‌مدتی که بر روی نمونه‌های بزرگ انجام شده‌اند، بستگی دارد.

تست‌های معتبر روانشناسی به دلیل داشتن شاخص‌های روان‌سنجی روایی و پایایی مشخص، به نتایج دقیق‌تری دست پیدا می‌کنند. ‌شاخص‌ روایی، نشان‌دهنده این است که آیا تست مورد نظر واقعاً چیزی را که ادعا می‌کند، اندازه‌گیری می‌کند یا خیر و شاخص پایایی نیز به معنای ثبات و تکرارپذیری نتایج تست است.

بسیاری از تست‌های روانشناسی معتبر آنلاین از تحقیقات علمی پشتیبانی می‌کنند و به همین دلیل قابل اعتمادترند. به عنوان مثال، تست‌های «پنج عامل بزرگ شخصیت» و تست «مایرز-بریگز»، که مبتنی بر پژوهش‌های معتبر روانشناسی هستند، دارای سطح بالایی از روایی و پایایی هستند و نتایج حاصل از آن‌ها تا حدودی می‌تواند به افراد در درک بهتر شخصیت خود کمک کند.

البته علاوه بر اهمیت استاندارد بودن تست‌های روانشناسی آنلاین، یکی دیگر از چالش‌های اصلی در این حوزه نبود راهنمایی‌های حرفه‌ای و تفسیر دقیق نتایج است به طوری که بسیاری از افراد پس از انجام این تست‌ها به تفسیر نادرست نتایج می‌پردازند و گاه این نتایج را به‌عنوان یک حقیقت قطعی درباره خود یا وضعیت روانی‌شان تلقی می‌کنند.

نبود یک روانشناس حرفه‌ای برای تفسیر نتایج و توضیح دقیق مفاهیم تست می‌تواند موجب اشتباهات و سوء‌تفاهم‌های جدی شود.

همچنین، برخی از تست‌های آنلاین بدون پشتوانه علمی طراحی شده‌اند و با هدف کسب بازدید بیشتر یا جمع‌آوری اطلاعات کاربران به کار می‌روند؛ این تست‌ها، به‌ویژه در شبکه‌های اجتماعی و سایت‌های غیرتخصصی، عمدتاً سرگرمی‌محور هستند و نتایجی غیر دقیق و حتی گمراه‌کننده به کاربران ارائه می‌دهند.

موضوع دیگری که در خصوص تست‌های آنلاین روانشناسی اهمیت بالایی دارد، نتیجه و پیامد استفاده از آنهاست؛ نتایج تست‌های آنلاین روانشناسی می‌توانند تأثیرات روانی مثبتی مانند افزایش خودآگاهی و شناخت ویژگی‌های شخصیتی داشته باشند اما در برخی موارد، افراد ممکن است به دلیل نتایج منفی یا نامطلوب دچار استرس و اضطراب شوند.

افرادی که نتایج تست‌های افسردگی، اضطراب یا دیگر اختلالات روانی را مشاهده می‌کنند، بدون تأیید یک روانشناس حرفه‌ای ممکن است به اشتباه تصور کنند که دچار مشکلات جدی روانی هستند.

همچنین، تکیه بیش از حد بر نتایج تست‌های شخصیت‌شناسی ممکن است باعث ایجاد برداشت‌های غلط درباره خود شود؛ این موضوع، به‌ویژه در افرادی که به دنبال یافتن هویت و مشخصات خود هستند، تأثیر بیشتری دارد و در درازمدت می‌تواند منجر به ایجاد تصورات اشتباه و اعتماد به نفس پایین شود.

با تمام این تفاسیر در صورتی که افراد تمایل به استفاده از این تست‌ها را دارند بایستی در انتخاب تست‌های روانشناسی آنلاین، به نکات مهمی که ذکر می‌شود توجه کنند؛ باید ابتدا از اعتبار علمی تست‌های روانشناسی مطمئن شویم؛ تست‌هایی که بر مبنای پژوهش‌های علمی و با تأیید متخصصان روانشناسی ارائه شده‌اند، اعتبار بیشتری دارند. به عنوان مثال، تست‌هایی مانند  «Big Five»، «MBTIK» و « BDI» از جمله آزمون‌های معتبر در زمینه شخصیت و سلامت روان هستند.

علاوه بر اعتبار علمی تست، توجه منبع معتبر نیز از مواردی است که باید به آنها توجه کنیم؛ برای این کار باید تست‌های روانشناسی آنلاین را از وب‌سایت‌های معتبر و مرتبط با روانشناسی انجام دهیم. وب‌سایت‌هایی مانند وب‌سایت‌های تخصصی روانشناسی، دانشگاه‌ها یا مراکز روانشناسی دارای اعتبار و دقت بیشتری در ارائه تست‌ها هستند.

حتی اگر تمایل دارید بدون مراجعه به روانشناس تست‌ روانشناسی داشته باشید، حتما پس از دریافت نتیجه تست، برای تحلیل و تفسیر آن با یک روانشناس مشورت کنید.

برای تفسیر نتایج تست‌های معتبر، بهتر است از روانشناس یا متخصصی که در این زمینه مهارت دارد، کمک بگیرید و هرگز نتایج را به تنهایی و بدون تفسیر تخصصی به عنوان یک نتیجه نهایی نپذیرید.

در پایان تست‌هایی که با عناوینی مانند «آینده شما»، «ویژگی پنهان شخصیت شما» یا «تیپ شخصیتی بر اساس تصویر انتخابی» ارائه می‌شوند، عموماً علمی نیستند و نتایج آن‌ها قابل اعتماد نیست لذا از انجام آنها پرهیز کنید یا صرفاً آنها را به عنوان یک سرگرمی بدانید.