همیشه باید شاد باشیم؟

ناگفته پیداست که نمی شود همیشه شادکام بود، اما می گویند اگر شادکام نباشی، یعنی درست زندگی نمی کنی. به همین ترتیب، تصور می شود شادکامی هدفی است که پس از رسیدن به آن آرام می شویم.

کد خبر: ۲۰۶۴۳۵۱

۱۸ خرداد ۱۴۰۴

به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از عصر ایران، دکتر والدینگر می گوید «زندگی های خوبْ زندگی هایی دشوارند. ما زندگی هزاران نفر را مطالعه می کنیم. هیچ کس -حتی یک نفر از همهٔ کسانی که در این کرهٔ خاکی دیده ام- همیشه شادکام نبوده است. تصور اینکه اگر همواره کارهای پسندیده انجام دهید می توانید همیشه شادکام باشید غلط است. شادکامی اوج و حضیض دارد».

در دههٔ ۱۹۸۰ داده های به دست آمده از ادامه دارترین مطالعه دربارهٔ شادکامی1 نشان داد روابط خوب با دیگران موجب سلامتی و شادکامی مان می شود، اما پژوهشگران، چندان که باید، آن را نپذیرفتند. دکتر رابرت والدینگر، سرپرست تحقیق دانشگاه هاروارد در زمینهٔ تحولات روانی بزرگ سالان که ۸۴ سال بی وقفه ادامه یافته است، می گوید «همه می دانیم که ذهن و بدن ارتباط دارند و ظاهراً بر این ارتباط اتفاق نظر نیز داریم، اما چگونه می شود که روابطِ صمیمانه تر احتمال بروز بیماری سرخرگ کرونری یا التهاب مفصل را کاهش می دهد؟ چگونه می شود که روابط به درون بدنمان راه می یابند و بر کار اندام ها تأثیر می گذارند؟». بعداً، تحقیقات دیگر نیز همین نتایج را نشان دادند. «با خودمان گفتیم: بسیار خوب! دیگر می توانیم از این یافته مطمئن باشیم».

دکتر والدینگر می گوید این یافته هنوز برایمان غیرمنتظره بود، ولی او چنان از این حقیقت بنیادین خاطرجمع است که در کتاب تازه اش با عنوان زندگی خوب2، که با همکاری دکتر مارک شولتس نوشته، بیشتر به روابط و نحوهٔ بهبودشان می پردازد. البته مؤلفه های دیگر نیز دخیل اند که عموماً در کشورها، فرهنگ ها و سطوح اجتماعی مختلف تفاوتی ندارند (او به گزارش سالانهٔ رضایت جهانی سازمان ملل اشاره می کند).

این مؤلفه ها شامل سلامتی و عمر مفید، آزادی و امکان اتخاذ تصمیم های مهمِ زندگی می شود. دکتر والدینگر می گوید اعتماد مهم است -نه تنها اعتماد به دوستان و همسایه ها بلکه اعتماد به دولت ها. او می گوید «یکی از چیزهای جالبی که مردم سراسر دنیا می گویند سخاوت و امکانِ سخاوتمند بودن است».

پول -یا، به بیان دقیق تر، امنیت اقتصادی- هم اهمیت دارد. دکتر والدینگر می گوید «گفتن ندارد که وقتی خوراک و مسکن و این جور چیزها تأمین نباشد کمتر شادکامیم». اما جالب اینجاست که درآمدِ بالاتر از یک سطح مشخص چندان موجب افزایش شادکامی نمی شود -دستِ کم بر اساس تحقیقی که در سال ۲۰۱۰ انجام شده و آن سطح درآمدِ مشخص را برای خانواده های آمریکایی ۷۵۰۰۰ دلار در سال (معادل ۴۹۰۰۰ یورو در آن زمان) تعیین می کند. عنصر پایدارْ روابط با افراد دیگر است. عصارهٔ تعریف دکتر والدینگر از زندگی خوب «پرداختن به کارهایی که دوست دارم با آدم هایی که دوست دارم» است.

دکتر والدینگر، روان پزشک و استاد روان شناسی مدرسهٔ پزشکی هاروارد، در سال ۲۰۰۵ سرپرست این تحقیق شد؛ او چهارمین سرپرست این تحقیق است. پژوهش مذکور، که در سال ۱۹۳۸ آغاز شده است، در ابتدا دو تحقیق نامرتبط بود -یک گروه متشکل از ۲۶۸ دانشجویِ هاروارد، دیگری ۴۵۶ پسر جوانِ مناطق محرومِ بوستون- ولی بعداً ادغام شدند. طی سال ها، کل زندگی افراد به صورت هم زمان ثبت شده است: وضعیت جسمانی، اشتغال، جزئیات روابط با دوستان و همسران، اعتقادات مذهبی، گرایشات سیاسی، احساسشان از تولد فرزندانشان، فکر و خیالات نیمه شبشان و جز این ها.

دکتر والدینگر هنگام صحبت در تماس تصویری لبخند بر چهره دارد. او می گوید «من مثل فضول باشی ها هستم؛ زندگی همهٔ این افراد را دنبال کرده ام. اگر هر کدام از این پرونده ها را که هزاران صفحه هستند بردارید می توانید زندگی یکی از این افراد را ورق بزنید. درست است که کار ما پُر از حساب و کتاب های پیچیدهٔ ریاضیاتی است، ولی امکان خواندن زندگی افراد خیلی شگفت آور است».

او اعتراف می کند که این مطالعه نیز محدودیت های خاص خودش را دارد؛ همهٔ مشارکت کنندگان اولیهٔ این تحقیق مرد بودند (والدینگر با گنجاندن همسران و کودکان این مردان در تحقیقْ زنان را نیز وارد مطالعه کرد)، همچنین سفید پوست بودند -گرچه نسل سوم و رنگارنگ ترِ مشارکت کنندگان تدریجاً وضعیت را تغییر خواهند داد. دکتر والدینگر و دکتر شولتس برای کتابشان مطالعات بیشتر و متنوع تری را از سراسر دنیا گرد آوردند، ولی او مؤکداً می گوید که همهٔ این پژوهش ها الگوی واحدی را نشان می دهند: معاشرت بیشتر، احتمال عمر طولانی و مفیدِ بیشتر.

امروزه می گویند تنهایی به اندازهٔ سیگارکشیدن برای سلامتی مضر است -و ازقضا با همه گیری تنهایی نیز مواجهیم.دکتر والدینگر می گوید «مستدل ترین فرضیه این است که روابط کمک می کنند اضطرابمان را کنترل کنیم. می دانیم اضطراب جزئی از زندگی است ولی روابط کمک می کنند بدن هایمان اضطراب را کنترل کنند و از آن خلاص شوند. ما معتقدیم افرادی که تنها و منزوی اند همواره در حالت جنگ یا گریزند و سطح التهاب و هورمون های اضطراب، ازجمله کورتیزول، در بدنشان کمی بالاتر از افراد دیگر است و همین تدریجاً دستگاه های اندامی مختلفشان را فرسوده می کند».

آیا حقیقتاً می شود از مردان سفیدپوست و برخی افراد واقعاً ممتازِ متولد آمریکای دههٔ ۱۹۳۰ نکته ای دربارهٔ شادکامی آموخت؟ (جان اف. کندی هم یکی از مشارکت کنندگان بوده است). دکتر والدینگر پاسخ می دهد که بله؛ «بخش اعظم این بحث به تجربه های بنیادین بشری بازمی گردد که در همه مشترک است».

دکتر والدینگر طرفدار نظریه ای است که می گوید شادکامی دو قِسم است. او می گوید بهزیستیِ لذتی3 اجمالاً یعنی «آیا همین الان خوش می گذرد یا نه؟». اما ایدهٔ ارسطوییِ بهزیستیِ خوش روانی4 «حس غایتمندی و خوبیِ بنیادینِ زندگی» است.

آنچه موجب بهزیستیِ خوش روانی می شود لزوماً برایمان لذت بخش نیست. مثال مورد علاقهٔ دکتر والدینگر در این مورد قصه های تکراری است که باید خسته و هلاک موقع خواب برای فرزندتان بگویید. «آیا این کار لذت بخش است؟ آیا قصه گفتن برای فرزندتان بهزیستیِ لذتی است؟ خیر. اما آیا خواندن فلان کتاب برای بار هفتم ارزشمندترین5 کار ممکن در آن لحظه است؟ بله. غالباً همین تفاوت میان خوش گذرانی های لحظه ای و چیزهایی که روی آن ها سرمایه گذاری می کنیم وجود دارد». دکتر والدینگر می گوید هر آدمی به مقداری از هر دو نیاز دارد. معمولاً وقتی، به جایِ شادکامی بی هیجان تر اما درنهایت ارزشمندتر، فقط به دنبال شادکامی لذتی باشیم مشکلات پیدا می شوند.

نکتهٔ دیگر اینکه ما درست نمی دانیم چه چیزی شادکاممان می کند. موضوع تا اندازه ای فرهنگی است -دائم در گوشمان می خوانند اگر فلان چیز را بخریم یا اگر بیشتر پول داشته باشیم یا اگر در شغلمان موفق شویم شادکام می شویم. دکتر والدینگر می گوید «در نظرسنجی جالبی از نسل هزاره پرسیده بودند به نظرشان برای شادکامی چه چیزی لازم است و یکی از پاسخ های غالب شهرت بود».

اما قضیه به سرشت انسان هم برمی گردد. در یک تحقیق پژوهشگران از افراد خواستند صبح که سر کار می روند در مترو با غریبه ها صحبت کنند. کسانی که پیش بینی کرده بودند تجربهٔ تلخی خواهند داشت دیدند که اشتباه می کردند. دکتر والدینگر می گوید «گفت وگو با غریبه ها کمی مخاطره آمیز است. حتی تماس تلفنی با دوستان هم مخاطره آمیز است، چون نمی دانید دوستتان دلش می خواهد با او تماس بگیرید یا نه.

روابط انسانی همیشه این عنصر غیر قابل پیش بینی بودن را در خود دارند». به همین علت است که احساس می کنیم تنهاماندن بهتر از بیرون رفتن است. «اگر بمانم خانه و تلویزیون تماشا کنم، بعداز ظهرم قابل پیش بینی است. وجه دیگر موضوع انتخاب آسان ترین کار است -فاصله گرفتن از روابط و حرکت به سوی چیزی قابل پیش بینی تر و مدیریت پذیرتر».

والدین دکتر والدینگر از نسل گروه اول مشارکت کنندگان این تحقیق بودند. دوران کودکی او خوب بود، گرچه مادرش، میریام، گهگاه اظهار نارضایتی می کرد -او زن مستعدی بود و خانه داری اقناعش نمی کرد. آن ها خانواده ای یهودی در دموینِ آیووا بودند، «شهری کوچک در نواحی شمالِ مرکزی». دیوید، پدر دکتر والدینگر، به مدرسهٔ حقوق رفت، ولی پس از فارغ التحصیلی نتوانست کار پیدا کند. «شرایط زندگی یهودیانِ تحصیل کرده در آمریکای دههٔ ۱۹۳۰ این گونه بود». او وارد کار و کاسبی شد ولی علاقه ای به آن نداشت. پسرش آموخت باید مشغول کاری شود که برای خودش لذت بخش و ارزشمند باشد.

آیا دکتر والدینگر در کودکی یهودستیزی می دید؟ خودش می گوید «خیلی کم. ما چندان مورد تبعیض واقع نمی شدیم، ولی تبعیض بود». او می گوید تبعیض در لفافه بود، ولی در زندگی روزمره عموماً مردم با هم رفتار محبت آمیز داشتند. «این یکی از آن چیزهایی است که امروزه کم می بینیم، چون راست های آمریکا و سایر نقاط دنیا این تبعیض ها -نژادپرستی و یهودستیزی- را از لفاف بیرون می آورند و این به نظرم خیلی مأیوس کننده است. تبعیض آمادهٔ سوءاستفاده است، همیشه بوده، ولی اکثر اوقات می شود آن را در لفافه پیچید».

دکتر والدینگر دوست نداشته دکتر شود بلکه دلش می خواسته بازیگر شود. او در کنار تحصیلات دانشگاهی تئاتر را نیز دنبال کرد. پیش از آنکه وارد مدرسهٔ پزشکی شود به انگلستان رفت و با کمک هزینهٔ دانشگاه کمبریج نمایش خواند. «تجربهٔ خیلی خوبی بود، ولی می دانستم استعداد حرفه ای شدن ندارم. خیلی زودرنج بودم و طاقت مخالفت نداشتم» (کسی که سخنرانی دکتر والدینگر در تِد را تماشا کرده باشد -این سخنرانی بیش از ۴۴ میلیون بار دیده شده- متوجه تأثیر تجربه های تئاتری او بر صحنه گردانی اش می شود). اما وقتی دکتر شد فهمید به روان پزشکی علاقه دارد. «من شیفتهٔ زندگی مردم و سازوکار ذهنشان بودم».

او ظاهراً بی اندازه شادکام است و خودش هم می گوید همین طور است. «هفتادوخرده ای سالَم است و وضعیت جسمانی ام به طور کلی خوب است. تا توانسته ام به خودم رسیده ام، اما همهٔ ماجرا این نیست. شادکامی ام تا حدی از خوش شانسی و موهبت های زندگی ام است. شریکی در زندگی ام دارم و شراکتمان هم خوب است». او حدود ۳۷ سال است که با همسر روان شناسش، جنیفر، زندگی می کند و دو پسر بزرگ دارد.

دکتر والدینگر در سی سالگی با اَعمال بودیستی آشنا شد و اکنون استاد ذن هم هست. او نشست های هفتگی ذن برگزار می کند و خودش هم روزی ۲۵ دقیقه مراقبه می کند. می گوید «همسرم مراقبه را بهترین سرگرمی من می داند». دین یا وابستگی مذهبی چه تأثیری در شادکامی دارد؟ این پژوهش نشان می دهد افراد مذهبی شادکام تر از دیگران نیستند، ولی وقتی دچار اضطراب می شوند ایمان مذهبی مایهٔ تسلی شان است.

البته دکتر والدینگر هم همیشه شادکام نبوده. او می گوید اوقاتی شادکامی اش کمتر بوده که با دیگران ارتباط نداشته. او که از شهرستان در هاروارد پذیرفته می شود دست کم سال اول دانشگاه را به ناراحتی و تنهایی می گذراند تا دوست پیدا می کند. بعدها، زمانی که بچه هایش کوچک بودند، والدینش فوت می کنند. او می گوید «چند سالِ واقعاً سخت را پشت سر گذاشتم. یکی از آن پیچ های دشوار زندگی بود. این روزهای سخت برای همه می آیند و حفظ شادکامی واقعاً دشوار می شود».

ناگفته پیداست که نمی شود همیشه شادکام بود، اما می گویند اگر شادکام نباشی، یعنی درست زندگی نمی کنی. به همین ترتیب، تصور می شود شادکامی هدفی است که پس از رسیدن به آن آرام می شویم. دکتر والدینگر می گوید «زندگی های خوبْ زندگی هایی دشوارند. ما زندگی هزاران نفر را مطالعه می کنیم. هیچ کس -حتی یک نفر از همهٔ کسانی که در این کرهٔ خاکی دیده ام- همیشه شادکام نبوده است. تصور اینکه اگر همواره کارهای پسندیده انجام دهید می توانید همیشه شادکام باشید غلط است. شادکامی اوج و حضیض دارد».

او می گوید شادکامی «پیش می آید» (اگر -و این اگر در زمانهٔ ما خیلی مهم است- احتیاجات اولیه برآورده شوند). «اما چیزهایی هست که اگر به زندگی مان اضافه کنیم احتمال اینکه اکثر اوقات احساس شادکامی کنیم بیشتر می شود». توجه به وضعیت جسمانی، رژیم غذایی، خواب و ورزش از همه مهم ترند:«وضعیت جسمیِ بهتر، احتمال شادکامی بیشتر». اما توجه به روابط نیز به همین میزان اهمیت دارد. «دلیل این امر تا اندازه ای به روی دیگر قضیه برمی گردد: روابط نه تنها موجب شادکامی مان می شوند بلکه به ما کمک می کنند سختی ها و مشکلات زندگی را پشت سر بگذاریم».

ممکن است تصور کنیم در این دنیایی که کرونا و بحران اقتصادی به مرز نابودی اش کشانده روزگار پرمشقتی را می گذرانیم که سابقه ندارد، ولی نخستین مشارکت کنندگان مطالعهٔ هاروارد نیز همین طور تصور می کردند، کسانی که در دوران رکود بزرگ زندگی می کردند و وقتی این پژوهش آغاز شد تنها چند ماه تا شروع جنگ جهانی دوم فاصله داشتند (بسیاری از مشارکت کننده ها در جنگ شرکت کردند).

دکتر والدینگر می گوید «از آن ها پرسیدیم چطور بر این مشکلات فائق آمدید و همه به نقش مردم اشاره کردند. سربازها می گفتند: «مردم به من و هم رزم هایم نامه می نوشتند». از مردم که دربارهٔ رکود بزرگ سؤال می کردیم می گفتند همسایه ها دست به دست هم می دادند و امکانات محدودشان را تقسیم می کردند».

«یافته های ما می گوید اگر افراد شبکهٔ روابط خوبشان را حفظ کنند بیشتر احتمال دارد نابسامانی ها را تاب آورند و شادکام باشند».

دکتر والدینگر می گوید هر نسلی خیال می کند جهان «در حال نابودی است، اما حوادثی که بر ما می گذرد بی مانند است». نابرابری اقتصادی روزافزون است. «این مسئله خیلی مهم است. هرچه نیازهای افراد بیشتری تأمین شود، بهزیستی جمعی بیشتر می شود». تنهایی رو به افزایش است. «نه فقط انزوا، بلکه رفتار قبیله ای هر روز بیشتر می شود و انقلاب دیجیتال آن را تشدید می کند».

این مطالعه بررسی تأثیر استفاده از رسانه های اجتماعی بر بهزیستی را نیز آغاز کرده است. «پژوهش های دیگر نشان می دهند که اگر رسانه های اجتماعی را به طور مؤثر برای ارتباط با دیگران به کار گیریم، احتمال بیشتری دارد که بهزیستی را افزایش دهند. ولی اگر آن ها را منفعلانه مصرف کنیم، غالباً بهزیستی مان را کاهش می دهند».

دکتر والدینگر می گوید پژوهش هاروارد موجب توجه بیشتر او به رفتارهای خودش شده است. «اجازه نمی دهم تنها همسرم زندگی اجتماعی مان را بگرداند. قبلاً می گفتم ‘فقط بگو کجا بریم’. اما حالا بیشتر مواظب روابطم هستم و حواسم هست افت نکنند».

دکتر والدینگر نام این عادت را «سلامت اجتماعی» می گذارد: او می گوید کسی بعد از یک یا دو جلسه باشگاه رفتن تصور نمی کند سلامتی اش را تأمین کرده است. دوستی ها هم همین طورند. «بی توجهی روابط خوب را از بین می برد. حتماً نباید مشکل خاصی وجود داشته باشد؛ اگر روابطتان را حفظ نکنید نابود می شوند. ما مشاهده می کنیم کسانی که روابط اجتماعیِ پرشور و زنده ای دارند برای حفظ این روابط تلاش می کنند».

لازم نیست این تلاش ها خیلی زیاد یا وقت گیر باشند، یک پیام ساده، یک فنجان قهوه یا یک پیاده روی کوتاه. «ممکن است این کارها چندان چشمگیر نباشند، ولی اگر مدام تکرار شوند روابط اجتماعی را زنده نگه می دارند».

کیفیت رابطه مهم است، چه با دوست باشد، چه با همسر، چه خواهر برادر و چه همسایه. دکتر والدینگر می گوید «در یکی از مراحل تحقیق از افراد پرسیدیم ‘اگر نصفه شب بترسید یا مریض باشید با چه کسی می توانید تماس بگیرید؟’ ما معتقدیم هر کس حداقل به یک یا دو دوستِ این چنینی نیاز دارد. اگر چنین کسی را ندارید احتمالاً از نظر عاطفی رنج می کشید».

«ولی، از این که بگذریم، رابطه انواع و اقسام دارد -رابطهٔ خوب ممکن است با کسی باشد که با او بیرون می روید. لزومی ندارد حتماً وارد مسائل شخصی شوید. چه بسا از سیاست حرف بزنید و این گفت وگو باعث شود احساس نزدیکی و تعلق کنید».

روابط تصادفی، مثل گفت وگوی کوتاه با رانندهٔ اتوبوس یا یک لبخند به صندوقدار فروشگاه، هم می تواند محاسن خودش را داشته باشد. دست آخر آنچه مهم است ارتباط و تعلق است. عضو باشگاه ها شوید؛ با فروشندگان ارتباط برقرار کنید؛ به دوستانتان پیام بدهید و آن ها را ببینید؛ قصه های تکراری را دوباره برای فرزندتان بخوانید. سلامت و شادکامی تان وابسته به همین هاست.