شرایط حمل‌ونقل دریایی کالا از ایران در سال ۱۴۰۴؛ مسیرها، چالش‌ها و فرصت‌ها

حمل‌ و نقل دریایی به‌ عنوان یکی از ارزان‌ترین و کارآمدترین روش‌های جابجایی کالا در سطح بین‌المللی شناخته می‌شود. هزینه پایین‌تر نسبت به حمل‌ و نقل هوایی و جاده‌ای، به‌ویژه در حمل کالاهای حجیم و سنگین، باعث شده این روش برای صادرات و واردات کالاهای عمده و فله‌ای انتخاب اول بسیاری از تاجران باشد. علاوه بر صرفه اقتصادی، حمل‌ و نقل دریایی از نظر مصرف سوخت و میزان آلایندگی، نسبت به سایر روش‌ها اثر زیست‌ محیطی کمتری دارد.

کد خبر: ۲۰۸۲۹۵۸

۰۸ شهريور ۱۴۰۴

به گزارش اقتصادآنلاین، انتشار گازهای گلخانه‌ای کمتر در واحد تن-کیلومتر، حمل دریایی را به گزینه‌ای پایدارتر برای تجارت بین‌المللی تبدیل کرده و با توسعه فناوری‌های سبز در ناوگان کشتیرانی، این مزیت روز به روز پررنگ‌تر می‌شود. در ادامه اطلاعات کاملی درباره شرایط حمل و نقل دریایی کالا از ایران در اختیار شما قرار می‌دهیم.

نقش ایران به عنوان مسیر ترانزیتی منطقه

ایران با برخورداری از موقعیت جغرافیایی استراتژیک و دسترسی به آب‌های آزاد از جنوب (خلیج فارس و دریای عمان) و دریای خزر از شمال، به‌عنوان یک حلقه کلیدی در زنجیره ترانزیت بین‌المللی شناخته می‌شود. قرار گرفتن در میان سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا، ایران را به یک مسیر بالقوه مهم برای ترانزیت کالا میان شرق و غرب تبدیل کرده است. کریدورهای بین‌المللی همچون کریدور شمال–جنوب، طرح کمربند و جاده چین و مسیرهای چندوجهی (دریا، ریل و جاده) همگی بر اهمیت ژئوپلیتیکی ایران در تجارت جهانی افزوده‌اند. در صورت توسعه و بهره‌برداری مؤثر از این ظرفیت‌ها، ایران می‌تواند به یکی از قطب‌های لجستیکی و حمل‌ و نقل دریایی منطقه تبدیل شود.

جغرافیای دریایی ایران؛ موقعیت استراتژیک در قلب منطقه

ایران با برخورداری از بیش از ۵۸۰۰ کیلومتر مرز آبی، یکی از معدود کشورهایی است که هم به آب‌های گرم خلیج فارس و دریای عمان در جنوب و هم به دریای خزر در شمال دسترسی دارد. این ویژگی منحصر‌به‌فرد، ایران را به پلی طبیعی میان آسیای مرکزی، قفقاز، شبه‌قاره هند و خاورمیانه تبدیل کرده است. بنادری چون بندرعباس، چابهار، بوشهر، بندر امام خمینی و انزلی نقش کلیدی در صادرات، واردات و ترانزیت کالا ایفا می‌کنند.

موقعیت ایران در کنار تنگه هرمز – یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان – بر اهمیت ژئوپلیتیکی و استراتژیک آن می‌افزاید. این موقعیت جغرافیایی باعث شده ایران پتانسیل بالایی برای تبدیل‌ شدن به مرکز ترانزیت دریایی منطقه داشته باشد. این موضوع به خصوص در شرایطی که کشورهای همسایه محصور در خشکی مانند افغانستان، ترکمنستان و قزاقستان برای دسترسی به بازارهای جهانی نیازمند مسیرهای دریایی ایران هستند، بیشتر می‌شود.

زیرساخت‌های بندری و کشتیرانی ایران

ایران با دسترسی به آب‌های آزاد و دارا بودن بنادر متعدد، از زیرساخت‌های بندری قابل‌توجهی برخوردار است. بندر شهید رجایی در بندرعباس به‌عنوان بزرگ‌ترین بندر کانتینری کشور، نقشی کلیدی در تجارت دریایی دارد. همچنین بندر چابهار با موقعیتی استراتژیک در دریای عمان، به‌دلیل قرار داشتن خارج از تنگه هرمز، به‌سرعت در حال تبدیل‌شدن به یک قطب منطقه‌ای برای ترانزیت کالا است.

بنادر دیگری مانند بوشهر، امام خمینی، انزلی و نوشهر نیز در زمینه حمل کالاهای فله، مایعات و کانتینری فعال هستند. شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران (IRISL) و دیگر خطوط داخلی و خصوصی، با وجود محدودیت‌های بین‌المللی، همچنان در بازار منطقه‌ای حضور دارند. هرچند این زیرساخت‌ها ظرفیت بالایی دارند، اما برای رقابت‌ پذیری بیشتر در سطح جهانی، نیاز به نوسازی تجهیزات، توسعه دیجیتال بنادر و جذب سرمایه‌گذاری خارجی احساس می‌شود.

روند اجرایی صادرات و واردات کالا از طریق دریا

صادرات و واردات دریایی کالا از ایران طی مراحل مشخصی انجام می‌شود که رعایت هر یک از آن‌ها برای تسهیل فرایند حمل ضروری است. در گام نخست، فرستنده کالا باید اسناد لازم مانند فاکتور فروش، لیست بسته‌بندی (Packing List)، گواهی مبدأ و در صورت نیاز مجوزهای بهداشتی یا استاندارد را تهیه کند. پس از آن، کالا به بندر مبدا ارسال و برای بازرسی، پلمب و بارگیری آماده می‌شود.

در مرحله بعد، صدور بارنامه دریایی (Bill of Lading) توسط شرکت حمل‌ونقل و ثبت اظهارنامه گمرکی صورت می‌گیرد. پس از طی مراحل گمرکی و ترخیص کالا، محموله با کشتی به مقصد ارسال می‌شود. واردات نیز روندی مشابه دارد، با این تفاوت که پس از رسیدن کشتی به بندر مقصد، عملیات تخلیه، بررسی اسناد، پرداخت حقوق گمرکی و ترخیص انجام می‌شود. همکاری با شرکت‌های لجستیکی معتبر این روند را تسهیل و تسریع می‌کند.

مسیرهای تجاری مهم دریایی از ایران

ایران از طریق بنادر جنوبی خود در خلیج فارس و دریای عمان با کشورهای متعددی در تعامل تجاری دریایی است. مسیرهای اصلی صادرات کالا شامل کشورهای امارات، چین، هند، عمان، ترکیه و عراق می‌شود. همچنین واردات کالا عمدتاً از چین، هند، روسیه، کره جنوبی و کشورهای اروپایی صورت می‌گیرد. بندر شهید رجایی و بندر چابهار به‌ عنوان گره‌های کلیدی در این مسیرها عمل می‌کنند. علاوه بر این، کریدور بین‌المللی شمال–جنوب، امکان اتصال دریایی ایران به روسیه، آسیای مرکزی و اروپا را از طریق ترکیب حمل‌ونقل دریایی، ریلی و جاده‌ای فراهم کرده است.

چالش‌های کلیدی حمل‌ونقل دریایی در ایران

حمل‌ونقل دریایی ایران با وجود ظرفیت‌های بالا، با چالش‌هایی اساسی روبه‌رو است. تحریم‌های بین‌المللی دسترسی به خدمات بیمه، تأمین قطعات ناوگان و تبادلات مالی را محدود کرده‌اند. فرسودگی برخی از ناوگان کشتیرانی و ضعف در نوسازی تجهیزات بندری نیز مانعی برای رقابت با رقبای منطقه‌ای محسوب می‌شود. روندهای اداری پیچیده، بروکراسی گمرکی، نوسان نرخ ارز و نبود یکپارچگی دیجیتال در فرآیندهای ترخیص کالا، باعث کندی عملیات و افزایش هزینه‌ها می‌شود. همچنین کمبود سرمایه‌گذاری خارجی و ضعف در بازاریابی بین‌المللی، سهم ایران را در بازار جهانی حمل‌ونقل دریایی کاهش داده است.

فرصت‌های توسعه و سرمایه‌ گذاری در حمل‌ونقل دریایی

با توجه به موقعیت استراتژیک ایران و دسترسی به آب‌های آزاد، فرصت‌های گسترده‌ای برای توسعه حمل‌ونقل دریایی وجود دارد. توسعه بندر چابهار به‌عنوان دروازه تجارت با هند و آسیای مرکزی، جذب سرمایه‌گذاری در مناطق آزاد بندری و ارتقاء زیرساخت‌های لجستیکی، از جمله فرصت‌های کلیدی هستند. همچنین مشارکت در کریدورهای بین‌المللی مانند شمال–جنوب و طرح کمربند و جاده چین، می‌تواند ایران را به مرکز ترانزیت منطقه‌ای تبدیل کند. نوسازی ناوگان کشتیرانی، دیجیتال‌سازی بنادر و گسترش همکاری با شرکت‌های خارجی نیز زمینه‌ساز رشد پایدار در این بخش خواهد بود.

نقش شرکت‌های فورواردر و لجستیکی در بهینه‌سازی حمل دریایی

شرکت‌های فورواردر و لجستیکی نقش مهمی در ساده‌سازی و تسریع فرآیند حمل‌ونقل دریایی ایفا می‌کنند. این شرکت‌ها به‌عنوان واسطه‌ای تخصصی میان صاحبان کالا، خطوط کشتیرانی، گمرک و بنادر عمل کرده و تمام مراحل حمل، از برنامه‌ریزی تا تحویل نهایی را مدیریت می‌کنند. خدمات آن‌ها شامل رزرو کشتی، تهیه اسناد حمل، بیمه بار، بسته‌بندی، انبارداری، ترخیص کالا و پیگیری وضعیت بار در طول مسیر است. در شرایطی که مقررات گمرکی و تغییرات نرخ حمل متغیر است، تجربه و تخصص این شرکت‌ها می‌تواند ریسک‌های تجاری را کاهش داده و هزینه‌ها را کنترل کند. استفاده از فورواردرهای معتبر همچنین باعث صرفه‌جویی در زمان، جلوگیری از تاخیر در تحویل و بهینه‌سازی زنجیره تأمین می‌شود. به‌ویژه برای کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، همکاری با شرکت‌های لجستیکی می‌تواند کلید موفقیت در صادرات و واردات دریایی باشد.

هزینه حمل‌ونقل دریایی؛ عوامل مؤثر و راه‌های کاهش آن

هزینه حمل‌ونقل دریایی تحت تاثیر عواملی مانند نوع کالا، حجم و وزن محموله، مسیر حمل، نرخ ارز، هزینه‌های بندری، بیمه و خدمات گمرکی تعیین می‌شود. همچنین نوع بسته‌بندی، شرایط خاص نگهداری (مثل دما یا رطوبت) و سرعت مورد نیاز در تحویل نیز بر قیمت نهایی اثرگذارند. برای کاهش هزینه‌ها، انتخاب مسیرهای بهینه، استفاده از خدمات فورواردرهای معتبر، تجمیع بارهای کوچک (Groupage) و مذاکره با خطوط کشتیرانی در قالب قراردادهای بلندمدت مؤثر است. همچنین بهره‌گیری از مناطق آزاد و تسهیل در فرایند گمرکی می‌تواند هزینه‌های جانبی را به شکل قابل‌توجهی کاهش دهد.

جمع بندی

حمل‌ و نقل دریایی به‌عنوان ستون فقرات تجارت بین‌المللی، در اقتصاد ایران نقشی حیاتی ایفا می‌کند. در این میان، نقش شرکت‌های فورواردر و لجستیکی در بهینه‌سازی مسیرها، کاهش هزینه‌ها و تسریع روند صادرات و واردات غیرقابل‌انکار است. از جمله این شرکت‌ها می‌توان به پی‌اس‌پی اکسپرس اشاره کرد که خدمات جامع و حرفه‌ای در زمینه حمل و نقل بین المللی دریایی، زمینی و هوایی ارائه می‌دهند. بهره‌گیری هوشمندانه از این ظرفیت‌ها می‌تواند جایگاه ایران را در تجارت دریایی جهانی تثبیت کرده و مسیر رشد پایدار اقتصادی را هموار سازد.

https://pspexpress.com/fa/everything-about-maritime-transportation/