اقتصادآنلاین گزارش می‌دهد؛

جنگ دوباره نزدیک است؟/ پشت پرده اظهارات تهدیدآمیز و تحرکات نظامی اسرائیل

جنگ چقدر نزدیک است؟ این پرتکرارترین پرسش این روز‌ها در عرصه عمومی است. آنقدر که مقامات کشوری و لشکری را به واکنش واداشته. آنها در موضعی هماهنگ از آماده‌بودن ایران برای جنگ خبر دادند، اما همزمان گفتند که خطر جنگ نزدیک نیست.

کد خبر: ۲۰۹۰۳۳۴

۰۹ مهر ۱۴۰۴

اقتصادآنلاین، امیرمحمد حسینی: فراتر از مرز‌های ایران، اظهارنظر مقامات اروپایی و آمریکایی نیز بیش از آنکه درباره جنگ باشد، بر محور ضرورت پیگیری دیپلماسی می‌گردد. اما تا اینجا دیپلماسی نیز با بن‌بست روبه‌رو شده است. به همین دلیل ابهام اساسی درباره شرایط آینده، احتمال تقابل را پررنگ‌تر کرده است.

بررسی مواضع و تحولات داخلی و خارجی اما این نقطه ابهام را کمی روشن‌تر می‌کند و به پرسش اولیه تا حدودی پاسخ می‌دهد؛ آیا واقعا جنگ نزدیک است؟

یک اظهارنظر ناشناس و یک خبر نظامی

در روز‌های پس از فعال‌شدن مکانیسم ماشه، یک اظهارنظر از مقام ناشناس اسرائیلی، گمانه‌زنی‌های زیادی را درباره احتمال وقوع جنگ مطرح کرد. این مقام که گفته‌شده مقامی ارشد است در گفت‌و‌گو با روزنامه عبری‌زبان «معاریو» گفت که نظامیان اسرائیل تحولات خاورمیانه و ایران را «از نزدیک» دنبال می‌کنند و برای گزینه‌های نظامی مختلف آماده هستند. او مدعی شد که «یکی از این گزینه‌ها این است که شاید مجبور شویم بار دیگر علیه ایران اقدام کنیم».

این سخنان بازتاب بسیاری داشت؛ به ویژه در رسانه‌های فارسی‌زبان که تلاش دارند تا فضا را تنش‌آلود جلوه دهند و در این مسیر حتی از انتشار اخبار نادرست نیز دریغ نمی‌کنند.

در این میان، یک تحول نظامی نیز این اظهارنظرها را بیش از پیش در کانون توجه قرار داد؛ اعزام ده‌ها هواپیمای سوخت‌رسان آمریکایی به سوی خاورمیانه. اما خبرگزاری مهر به نقل از یک منبع آگاه گفته که ربط‌دادن این خبر به ایران «اقدامی رسانه‌ای» است و فعلا «در هوا و زمین و دریا هیچ تحرکی مشاهده نمی‌شود». در مقابل اما برخی تحلیل‌ها این اقدام آمریکا را به معنای بازآرایی نظامی در منطقه قلمداد کردند.

مواضع مقامات ایران چه می‌گوید؟

رییس دفتر عقیدتی و سیاسی فرمانده کل قوا گفته که «در حال حاضر، ما آثاری از حمله دشمن مشاهده نمی‌کنیم.» این صریح‌ترین اظهارنظر درباره احتمال جنگ در این روز‌ها است. البته حجت‌الاسلام سعیدی اضافه کرده که «نیرو‌های مسلح باید صد درصد خود را به‌طور کامل آماده بدانند، اما مردم باید به زندگی خود ادامه دهند و نباید آنها را ملتهب کرد.»

پیش از این، امیر سرلشکر موسوی، فرمانده ستاد کل نیرو‌های مسلح ایران در جریان بازدید از یگان‌های رزمی و عملیاتی نیرو‌های مسلح در جنوب کشور گفت: «نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران در آمادگی کامل برای درگیری احتمالی در آینده هستند.» موسوی پس از جنگ دوازده روز، بار‌ها این موضع را تکرار کرده است.

به تازگی محسن رضایی، فرمانده اسبق سپاه و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز از آمادگی ایران صحبت کرد و به اسرائیل هشدار داد. او در مصاحبه‌ای در تلویزیون گفت: «جنگ ۱۲ روزه اگر به دو ماه می‌رسید، اثری از اسرائیل نمی‌ماند. ما فقط ۳۰ درصد توان‌مان را نشان دادیم و اگر چنین غلطی بکنند اشتباهی فاجعه‌بار خواهد بود.»

اظهارنظر‌های اینچنینی فقط در سطح مقامات نظامی محدود نمانده است. جعفر قائم پناه معاون اجرایی رئیس جمهور در حاشیه جلسه هیات دولت گفت که «ما آمادگی کامل داریم. ان‌شاءالله جنگی اتفاق نخواهد افتاد و بعید می‌دانم دشمن دوباره تکرار کند، چون سرنوشت خوبی در انتظار او نخواهد بود.»

آمادگی برای جنگ یا جلوگیری از جنگ؟

بررسی موضع‌گیری‌ها و اظهارنظر‌های روز‌های اخیر درباره آمادگی نظامی ایران، بیش از آنکه خبر از نزدیک‌بودن جنگ بدهد، نشان از تمایل برای جلوگیری از تقابل نظامی دارد. در واقع این اظهارنظر‌ها به این معناست که هزینه تقابل دوباره نظامی برای طرف مقابل می‌تواند حتی از جنگ دوازده روزه نیز بیشتر باشد. موضوعی که حتی دونالد ترامپ رییس‌جمهور آمریکا نیز به آن اذعان کرد و از ضربات سنگین ایران به اسرائیل در آخرین روز‌های جنگ سخن گفت.

یحیی رحیم صفوی فرمانده اسبق سپاه و مشاور مقام معظم رهبری در همین زمینه گفته «بهترین دفاع، هجوم است و اگر خواهان صلح هستیم باید برای جنگ آماده باشیم؛ چراکه اگر قوی باشیم دشمن به سراغ ما نمی‌آید و این قدرت تنها به توان نظامی محدود نمی‌شود بلکه باید در عرصه‌های درونی کشور نیز به قدرت برسیم.»

وضعیت ایران در شورای امنیت سازمان ملل

نکته دیگری که ابهام‌های افکارعمومی پیرامون تقابل و رویارویی مستقیم را افزایش داده بازگشت تحریم‌های بین‌المللی است. با بازگشت قطع‌نامه‌های شورای امنیت ایران دوباره ذیل فصل هفتم منشور سازمان ملل قرار می‌گیرد. اما طبق قطع‌نامه‌هایی که علیه ایران صادر شده، ایران هنوز ذیل ماده ۴۲ که مجوز حمله نظامی را صادر می‌کند قرار نگرفته است. پیش از این قاسم محبعلی دیپلمات پیشین وزارت خارجه در این زمینه به اقتصادآنلاین گفته بود که برای قرارگرفتن ایران ذیل ماده ۴۲ غربی‌ها باید قطع‌نامه جدیدی به شورای امنیت ببرند.

اما نکته اینجاست که این بار روسیه و چین دو عضو شورای امنیت سازمان ملل با بازگشت تحریم‌های ایران مخالف هستند و می‌توانند چنین قطع‌نامه‌ای را وتو کنند؛ بنابراین اجماع همه‌جانبه جهانی در شورای امنیت که در زمان ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد وجود نداشت امروز وجود ندارد. در صورتی که برای صدور مجوز حمله نظامی، اجماعی جهانی به ویژه در سطح شورای امنیت سازمان ملل لازم است.

از بین رفتن توجیه هسته‌ای برای تقابل نظامی

حمله آمریکا و اسرائیل به زیرساخت‌های هسته‌ای ایران، نکته دیگری است که احتمال نزدیک بودن جنگ را کاهش می‌دهد. چراکه براساس برآورد و ادعای غربی‌ها این حملات برنامه هسته‌ای ایران را دست‌کم دو سال به تعویق انداخت.

رییس‌جمهور آمریکا نیز بار‌ها بر موفقیت‌آمیز بودن این حملات به ویژه حمله به فردو تاکید کرده است؛ بنابراین دیگر توجیه منطقی برای ادعای غرب مبنی بر نزدیک‌بودن ایران به ساخت سلاح هسته‌ای وجود ندارد. ادعایی که مبنای حمله آمریکا به ایران در جنگ دوازده روزه بود.

از سوی دیگر وقوع جنگ دوباره می‌تواند بر معادلات منطقه به ویژه امنیت کریدور‌ها و قیمت انرژی اثرگذار باشد. در حالی که رییس‌جمهور آمریکا تلاش دارد تا به جنگ غزه نیز پایان دهد و به نظر نمی‌رسد که پس از پایان این درگیری دو ساله، خواهان جنگ دیگری در منطقه باشد. آن هم در شرایطی که جنگ روسیه و اوکراین تبدیل به گرهی کور برای اروپا و آمریکا شده است.

چه خواهد شد؟

در مجموع، بررسی شواهد و قرائن حکایت از آن دارد که خطر جنگ دوباره در آینده نزدیک برای ایران قابل متصور نیست. هرچند که با توجه به بن‌بست دیپلماسی، گزینه نظامی همچان از روی میز برداشته نشده است. در این میان، برخی جریان‌های بحران‌زی -که زیست سیاسی آنها در گرو وجود بحران است- نیز با ابزار‌های مختلف در راستای تنش‌آلودکردن فضا می‌کوشند.