کوروش احمدی، تحلیل‌‌گر روابط بین‌الملل در گفت‌وگو با اقتصادآنلاین:

سقوط مادورو نشان داد دولت‌های فاقد مشروعیت تا چه حد آسیب پذیرند/ نقض سه قاعده حقوق بین‌الملل در اقدام آمریکا

کوروش احمدی تحلیل‌گر روابط بین‌الملل درباره دستگیری رییس‌جمهور ونزوئلا به اقتصادآنلاین گفت: صرف‌نظر از بحث‌های معتبر در مورد مشروعیت و نحوه حکمرانی مادورو، شکی نیست که در اثر این اقدام آمریکا سه قاعده عرفی مسلم و الزام‌آور حقوق بین‌الملل، شامل منع تجاوز مسلحانه، نقض مصونیت عام دولت‌ها و منع آدم‌ربایی غیرقانونی فرامرزی، نقض شده‌است. با این حال دستگیری مادورو و قبل از آن سقوط رژیم بشار اسد ظرف چند روز نشان داد که دولت‌های فاقد مشروعیت مردمی تا چه حد آسیب پذیرند.

کد خبر: ۲۱۱۱۰۴۴

۱۴ دی ۱۴۰۴

به گزارش اقتصادآنلاین، دستگیری نیکولاس مادورو رییس‌جمهور ونزوئلا در خاک این کشور به دست نیروهای ویژه ارتش آمریکا و انتقال او به نیویورک برای محاکمه، پیامدهای تعیین‌کننده‌ای برای حقوق و روابط بین‌الملل خواهد داشت. کورش احمدی، دیپلمات پیشین و تحلیل‌گر روابط بین‌الملل در گفت‌وگو با اقتصادآنلاین، به واکاوی ابعاد این رخداد از منظر روابط و حقوق بین‌الملل می‌پردازد.

در ادامه مشروح این گفت‌وگو را می‌‌خوانید.

دستگیری رییس‌جمهور ونزوئلا در خاک این کشور و انتقال او به آمریکا، چه تحولاتی را در روابط بین الملل در پی خواهد داشت؟

دستگیری نیکولاس مادورو و انتقال او به آمریکا را باید تحولی خارق‌العاده و تاریخی در روابط بین‌الملل به شمار آورد. تنها سابقه نزدیک به این اتفاق، تهاجم نظامی آمریکا به پاناما در ۱۹۸۹ است که متعاقب صدور حکم بازداشت نوریه‌گا، رئیس جمهور آن کشور، توسط یک دادگاه آمریکایی انجام شد و تسلیم نوریه‌گا در روز‌های بعد از تهاجم را به دنبال داشت.

اقدام دولت ترامپ به ربودن یک رئیس‌جمهور مستقر از محل زندگی‌اش بی‌شک نقض فاحش و بی‌سابقه حقوق بین‌الملل است. صرف‌نظر از بحث‌های معتبر در مورد مشروعیت و نحوه حکمرانی مادورو، شک نیست که در اثر این اقدام آمریکا سه قاعده عرفی مسلم و الزام‌آور حقوق بین‌الملل، شامل منع تجاوز مسلحانه، نقض مصونیت عام دولت‌ها و منع آدم‌ربایی غیرقانونی فرامرزی، نقض شده‌است. طی حدود ۳۰۰ سالی که از توسعه حقوق بین‌الملل به عنوان یکی از دستاورد‌های درخشان بشر می‌گذرد، چنین نقض فاحشی توسط یک قدرت بزرگ کمتر سابقه داشته‌است. این اقدام لطمه‌ای بزرگ به تلاش‌ها برای اعمال حاکمیت قانون در سطح بین‌المللی است و در غیاب اقداماتی جبرانی می‌تواند بدون شک همگان را متضرر کند.

اکنون بیش از پیش روشن است که حداقل مادام که ترامپ در آمریکا در قدرت است، حقوق بین‌الملل را باید بیش از پیش در تعلیق دانست.

فکر می‌کنید واکنش قدرت‌های بین‌المللی به ویژه روسیه و چین، به عنوان کشور‌هایی که ظاهرا نزدیک و متحد ونزوئلا به شمار می‌آمردند چگونه و در چه سطحی خواهد بود؟

دستگیری رئیس‌جمهور ونزوئلا در نتیجه یک عملیات کماندویی و در حالی اتفاق افتاد که دولت مادورو قویا مورد حمایت دو قدرت جهانی دیگر، یعنی روسیه و چین، بود. دو روز قبل از این اتفاق، مادورو با نماینده ویژه رهبر چین ملاقات داشت و طرفین در مورد برنامه مربوط به تجارت و سرمایه‌گذاری بین دو کشور مذاکره کرده بودند. روسیه و چین اقدام آمریکا را به عنوان «تجاوز مسلحانه» و «نقض فاحش اصل حاکمیت ملی» محکوم کرده‌اند، دبیرکل سازمان ملل اظهار «نگرانی عمیق» کرده و اروپا ضمن یادآوری «نامشروع بودن دولت مادورو» گفته است که حقوق بین‌الملل باید رعایت شود. به عبارت دیگر، قبل از اینکه حتی ابعاد مختلف این اتفاق تاریخی روشن شود، روند عبور از آن و عادی سازی آن شروع شده است.

در چنین شرایطی به نظر می‌رسد بیش از پیش روشن است که قدرت‌هایی مانند چین و روسیه اراده سیاسی و توان لازم برای خنثی کردن طرح‌های آمریکا را ندارند.

اما در برابر این اقدام حیرت‌آور آمریکا، جامعه بین‌المللی قاعدتا نباید سکوت کند. تاکنون ونزوئلا و آفریقای جنوبی با حمایت چین و روسیه خواستار اقدام شورای امنیت شده‌اند. اگر نشست شورا به مرحله پیش‌نویس قطعنامه برسد و توسط آمریکا وتو شود، آنگاه مجمع عمومی سازمان ملل می‌تواند به موضوع بپردازد و پیش‌نویس قطعنامه‌ای را در دستور کار قرار دهد و احیانا خواستار نظر مشورتی دیوان بین‌المللی دادگستری شود.

به نظرتان چنین اقداماتی نتیجه‌ای ملموس نیز خواهد داشت؟

در شرایطی که اقداماتی از طریق سیستم ملل متحد ممکن است نتیجه موثری نداشته‌باشد، اقدام موثرتر ممکن است شکل‌گیری ضمنی یا صریح جبهه‌ای جهانی علیه نقض فاحش حقوق بین‌الملل باشد. دمکرات‌ها در آمریکا، دولت‌های لیبرال دمکرات در اروپا و مناطق دیگر و نیز دولت‌های چپ‌گرا با کمک چین و تا حدود کمتری روسیه، و نیز جوامع و کنشگران مدنی در سطح بین‌المللی می‌توانند نقش موثری در مهار دولت ترامپ و جریان راست جهانی ایفا کنند. این جبهه می‌تواند یادآور جبهه‌ای باشد که غربی‌ها به همراه شوروی برای مقابله با فاشیسم ایجاد کردند.

صرف‌نظر از نظام بین‌الملل، فکر می‌کنید جریان‌های داخلی آمریکا می‌توانند مانعی در برابر این دست اقدامات ترامپ باشند؟

جریان‌های لیبرال در داخل آمریکا اولین مانع در برابر ترامپ هستند. پیروزی ممدانی در انتخابات اخیر شهرداری نیویورک برغم فعالیت ترامپ علیه او و عنوان فاشیست که ممدانی علیه ترامپ استفاده می‌کند، حکایت از موقعیت خوب لیبرال‌های آمریکایی در این رابطه دارد. همچنین نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که دموکرات‌ها در ارتباط با انتخابات میان دوره‌ای در نوامبر ۱۴ درصد از حزب ترامپ جلوتر هستند. در اروپا نیز برغم حمایت علنی و شدید ترامپ از راست افراطی، آراء احزاب افراطی از حد ۲۰ تا ۲۵ درصد سنتی فراتر نرفته است.

از سوی دیگر ضرورت شکل‌گیری چنین جبهه‌ای در سطح جهانی ایجاب می‌کند که کشور‌هایی مانند ایران نیز تحولی در سیاست خارجی خود متناسب با الزامات دوره جدید ایجاد کرده و به نحوی عمل کنند که مددرسان این جبهه باشد. از آنجا که حقوق بین‌الملل برغم ضعف‌هایش عملا تنها پناه این قبیل کشور‌ها است، محترم شمردن آن و کمک به حفظ آن به نفع آنان است.

جدا از اینکه عملیات آمریکا نوعی نمایش قدرت هم بود، به‌نظرتان چه پیام‌های دیگری در این اقدام قابل مشاهده است؟

به طور کلی، دستگیری مادورو و قبل از آن سقوط رژیم بشار اسد ظرف چند روز نشان داد که دولت‌های فاقد مشروعیت مردمی تا چه حد آسیب پذیرند. این تحولات اگر چه محکوم و بسیار منفی است، اما امیدوار باشیم که بتواند دولت‌ها را بیش از پیش متوجه اهمیت تنها پناهگاه امن یعنی مشروعیت مردمی و ضروت تلاش برای کسب مشروعیت مردمی کند. دولت‌ها باید بدانند که در غیاب حمایت مردم خود روی هیچ عاملی دیگری بویژه در نظام بین‌الملل نمی‌توانند حساب کنند. آنها باید درک کنند که بویژه در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگر به مردم خود نیاز دارند و نباید از هیچ تلاشی برای کسب یا افزایش مشروعیت در داخل کشور خود فروگذار کنند. مشروعیت مردمی بزرگترین سرمایه برای هر دولتی است و هیچ قدرت جهانی تحت هیچ شرایطی نمی‌تواند تهدیدی جدی برای دولتی باشد که به مردم خود متکی است. اتفاقی که در ونزوئلا افتاده را می‌توان از این جهت به فال نیک گرفت.