تحولات تجارت نفت روسیه و آسیا؛

پکن خریدار نفت مسکو شد؛ هند بازنده معادله جدید نفتی؟

با افزایش فشارهای آمریکا و تردید هند در خرید نفت روسیه، داده‌های تجاری از تقویت بی‌سابقه جریان صادرات مسکو به چین حکایت دارد؛ روندی که موازنه انرژی در آسیا را تغییر می‌دهد و اتحاد پکن–مسکو را عمیق‌تر می‌کند.

کد خبر: ۲۱۱۸۱۸۸

۱۸ بهمن ۱۴۰۴

به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از Oil Price پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کرد واشنگتن با هند به توافق تجاری رسیده که بر اساس آن تعرفه کالا‌های هندی از ۵۰ درصد به ۱۸ درصد کاهش می‌یابد و در مقابل، در کنار امتیاز‌های دیگر، واردات نفت خام روسیه پایان می‌گیرد، صادرات نفت مسکو در اوایل فوریه بار دیگر زیر ذره‌بین قرار گرفت. چشم‌انداز از دست دادن یکی از بزرگ‌ترین خریداران روسیه پس از سال ۲۰۲۲، نگرانی‌هایی را درباره درآمد‌های صادراتی و ثبات بودجه‌ای در این کشور برانگیخت. با این حال، داده‌های تجاری موجود به سمت‌وسویی متفاوت اشاره دارند.

رکورد تازه در صادرات به چین

اعداد روشن‌اند؛ برای روسیه، امید اکنون به زبان چینی سخن می‌گوید. ژانویه ۲۰۲۶ به قوی‌ترین ماه ثبت‌شده در تجارت نفت چین و روسیه تبدیل شد و صادرات دریابرد به ۱.۸۶ میلیون بشکه در روز رسید؛ رقمی که بر رکورد بالای ژانویه ۲۰۲۵ بنا شده است. بیش از ۵۰ درصد از این حجم در کوزمینوی نزدیک ولادی‌وستوک و در ساخالین بارگیری شد.

برای نخستین بار از نوامبر ۲۰۲۴، صد درصد صادرات نفت‌ای‌اس‌پی‌او روسیه راهی چین شد. حتی با کنار گذاشتن عرضه‌های خط لوله‌ای در حدود ۸۲۰ هزار بشکه در روز، محموله‌های دریابرد روسیه به تنهایی ۴۶ درصد بیشتر از صادرات عربستان سعودی بود؛ در حالی که ریاض با وجود جایگاه دیرینه‌اش به‌عنوان تأمین‌کننده اصلی دریابرد پکن، در ژانویه تنها ۱.۲ میلیون بشکه در روز ارسال کرد.

قیمت؛ موتور اصلی چرخش

قیمت همچنان نخستین و آشکارترین محرک است. تحلیلگران بازار معمولاً مقیاس تخفیف‌های روسیه را بیش از حد بزرگ جلوه می‌دهند؛ تخفیفی که برای نفت اورال، در پی کاهش تقاضای هند، اکنون به نظر می‌رسد به حدود ۷ دلار در هر بشکه نسبت به برنت آی‌سی‌ای نزدیک‌تر باشد. همین فاصله قیمتی برای جذب پالایشگران چینی به سمت بشکه‌های روسی کافی است، به‌ویژه وقتی مسکو بخش بزرگی از بار لجستیک، بیمه و امنیت را بر عهده می‌گیرد. در عمل، روسیه بخش عمده ریسک ژئوپولیتیک را درونی کرده و به خریداران چینی اجازه داده است عمدتاً بر قیمت و ثبات عرضه تمرکز کنند.

محدودیت گزینه‌های پکن

ملاحظات راهبردی این منطق تجاری را تقویت می‌کند. سیاست خارجی روزافزون تقابلی واشنگتن تعداد تأمین‌کنندگان قابل اعتماد پکن را محدود کرده است. صادرات ونزوئلا به چین در سال ۲۰۲۵ به طور میانگین بین ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار بشکه در روز بود. محموله‌های ایران به چین که در سال ۲۰۲۴ و نیمه نخست ۲۰۲۵ حدود ۱.۲ میلیون بشکه در روز بود، از ژوئن ۲۰۲۵ و در پی حملات به تأسیسات هسته‌ای ایران و سخت‌گیرانه‌تر شدن تحریم‌های آمریکا علیه اکوسیستم تجارت نفت تهران رو به کاهش گذاشته است.

برای پکن، این اختلال‌ها نشان داده‌اند که زنجیره‌های تأمین در معرض سیاست تا چه اندازه می‌توانند به سرعت از هم بپاشند. در نهایت، نفت خام روسیه با تخفیف، نزدیک از نظر جغرافیایی و کمتر آسیب‌پذیر در برابر وقفه‌های سیاسی، به یکی از معدود منابع بزرگ‌مقیاسی تبدیل شده که حجم را با قابلیت پیش‌بینی ترکیب می‌کند. افزون بر این، کوزمینـو، بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت روسیه به چین، تنها پنج تا شش روز دریانوردی با بنادر اصلی چین فاصله دارد و آن را نه‌تنها به یکی از امن‌ترین، بلکه به نزدیک‌ترین منابع بزرگ‌مقیاس نفت برای بازار چین بدل می‌کند.

پالایشگاه‌هایی که قفل شدند

تحولات زیرساختی این پیوند را بیش از پیش تثبیت کرده است. پالایشگاه جدید شاندونگ یولونگ با ظرفیت ۴۰۰ هزار بشکه در روز، به خریداری با گرایش ساختاری به روسیه تبدیل شده است. تحریم‌های اتحادیه اروپا و بریتانیا در اواسط ۲۰۲۵، و به دنبال آن اقدامات آمریکا علیه روس‌نفت و لوک‌اویل، عملاً دسترسی این پالایشگاه را به بیشتر کانال‌های تأمین غربی و خاورمیانه‌ای بست. با گزینه‌های محدود، یولونگ تقریباً به طور کامل به نفت روسیه روی آورده است. جدا از دو محموله کانادایی پیش از اجرایی شدن تحریم‌ها، این پالایشگاه از اکتبر ۲۰۲۵ منحصراً به نفت روسیه متکی بوده است. در دسامبر و ژانویه، این مجموعه به طور متوسط روزانه ۲۴۰ هزار بشکه از روسیه وارد کرد و در فوریه ۲۰۲۶ نیز دو نفتکش آفرامکس حامل‌ای‌اس‌پی‌او در آن تخلیه شده‌اند.

نگرانی‌های فزاینده در دهلی‌نو

پیوند فزاینده میان پکن و مسکو همچنین در حال بازتعریف چشم‌انداز سیاسی و تجاری هند است. تعمیق طولانی‌مدت روابط انرژی چین و روسیه نگرانی‌ها را در دهلی‌نو درباره کنار گذاشته شدن از یکی از راهرو‌های کالایی راهبردی آسیا تشدید خواهد کرد. برای هند، واردات نفت دیگر صرفاً یک موضوع تجاری نیست، بلکه به ابزاری ژئوپولیتیک تبدیل می‌شود. تماشای انتخاب چین از سوی روسیه به‌عنوان مسیر غالب آسیایی ممکن است در نهایت هند را، فارغ از فشار سیاسی واشنگتن، دوباره به سوی بشکه‌های روسی سوق دهد، نه فقط به دلیل مشوق‌های قیمتی، بلکه برای پرهیز از حاشیه‌رانده شدن راهبردی از سوی شریکی دیرینه.

پیامد‌های ناخواسته فشار آمریکا

اگر این پویایی پابرجا بماند، تلاش دولت ترامپ برای استفاده از اهرم‌های تجاری به منظور مهار درآمد‌های انرژی روسیه ممکن است نتیجه معکوس بدهد. به جای منزوی کردن مسکو، این روند شکل‌گیری اتحادی قدرتمندتر در حوزه انرژی اوراسیا را شتاب می‌بخشد؛ اتحادی که بر تقاضای چین و عرضه روسیه استوار است. هند، به جای خروج از این سیستم، ممکن است در نهایت دوباره به آن کشیده شود. سه سال پس از آنکه قرار بود تحریم‌های غرب روسیه را از بازار‌های جهانی جدا کند، مسکو اکنون بیش از هر زمان دیگری به بزرگ‌ترین مشتری خود نفت صادر می‌کند. در نهایت، ذی‌نفع اصلی رقیب راهبردی اصلی واشنگتن است. چین بدون پذیرفتن ریسک‌های تازه قابل توجه، حجم‌های بزرگ‌تری از نفت خام را با قیمت‌هایی هرچه رقابتی‌تر تأمین می‌کند.

فعلاً، جریان‌های رکوردشکن از طریق کوزمینـو و دیگر مسیر‌ها نشان می‌دهد که فشار واشنگتن در حال تغییر مسیر‌های تجاری است، اما آنها را در هم نمی‌شکند.