رشد انرژی‌های پاک چین؛ تداوم وابستگی فسیلی؛

رکورد سرمایه‌گذاری سبز چین با اتکای سنگین به زغال‌سنگ

انرژی‌های تجدیدپذیر و فناوری‌های پاک در چین با ثبت رکورد‌های تازه سرمایه‌گذاری، موتور رشد اقتصادی شده‌اند، اما زغال‌سنگ، نفت و گاز همچنان ستون امنیت انرژی و پایه صنعتی این کشور باقی مانده و سهم غالبی در تولید برق دارند.

کد خبر: ۲۱۱۹۲۳۴

۲۲ بهمن ۱۴۰۴

به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از اویل پرایس، در طول یک دهه گذشته، انرژی‌های تجدیدپذیر چین و فناوری‌های پاک مرتبط با آن به سریع‌ترین بخش‌های در حال رشد اقتصاد تبدیل شده‌اند و به شکل قابل توجهی از کل اقتصاد پیشی گرفته‌اند. سال گذشته سرمایه‌گذاری چین در انرژی پاک به رکورد ۷.۲ تریلیون یوان (یک تریلیون دلار) رسید؛ به‌گونه‌ای که این بخش بیش از ۱۱ درصد تولید ناخالص داخلی را به خود اختصاص داد و با نرخی سه برابر سریع‌تر از کل اقتصاد رشد کرد.

در واقع، «سه‌گانه جدید» چین یعنی انرژی خورشیدی، باتری‌ها و خودرو‌های برقی، بیش از ۹۰ درصد از افزایش سرمایه‌گذاری کلی کشور را رقم زدند. چین همچنان در فناوری‌های خورشیدی و بادی برتری ویژه‌ای دارد؛ به طوری که این کشور ۳۱۵ گیگاوات ظرفیت خورشیدی و ۱۱۹ گیگاوات ظرفیت بادی نصب کرده که از مجموع ظرفیت نصب‌شده در سایر نقاط جهان نیز فراتر رفته است.

تداوم نقش حیاتی سوخت‌های فسیلی

با این حال، سوخت‌های فسیلی همچنان برای امنیت انرژی و پایه صنعتی چین حیاتی هستند و بیش از ۸۰ درصد انرژی اولیه و بیش از ۶۰ درصد تولید برق را تأمین می‌کنند. زغال‌سنگ سنگ‌بنای بخش انرژی چین است و بیش از ۵۰ درصد تولید برق و حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد مصرف کل انرژی اولیه را فراهم می‌کند.

چین سالانه بیش از ۴ میلیارد تن زغال‌سنگ مصرف می‌کند که بیش از نیمی از مصرف کل جهان را شامل می‌شود. داده‌های سال ۲۰۲۳ نشان داد مصرف زغال‌سنگ چین همچنان رو به افزایش است و واردات به رکورد ۴۷۴ میلیون تن رسید. این امر چین را به بزرگ‌ترین مصرف‌کننده و واردکننده زغال‌سنگ در جهان تبدیل کرده است.

رکورد نیروگاه‌های زغال‌سنگی و پیامدها

با وجود سرمایه‌گذاری عظیم در تجدیدپذیرها، زغال‌سنگ همچنان نقشی بسیار بزرگ در تأمین سوخت اقتصاد ایفا می‌کند، امنیت انرژی را تضمین می‌کند و بخش‌های صنعتی مانند فولاد را به حرکت درمی‌آورد؛ در حالی که پروژه‌های جدید نیروگاه‌های زغال‌سنگی با سرعت بالا همچنان در حال ساخت هستند.

ساخت نیروگاه‌های جدید زغال‌سنگ‌سوز در سال ۲۰۲۴ به بالاترین سطح در ده سال گذشته رسید؛ به طوری که توسعه ۹۴.۵ گیگاوات ظرفیت جدید آغاز شد و همچنین ساخت ۳.۳ گیگاوات که پیش‌تر متوقف شده بود از سر گرفته شد. این اتکای سنگین به زغال‌سنگ به آلودگی قابل توجه هوا و انتشار کربن منجر شده است، با وجود آنکه شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، متعهد شده بود گسترش زغال‌سنگ را «به‌طور سختگیرانه کنترل» کرده و مصرف آن را «به‌تدریج کاهش دهد».

نقش نفت در امنیت انرژی چین

نفت نیز همچنان برای امنیت انرژی و رشد صنعتی چین حیاتی است و حدود یک‌پنجم سبد انرژی این کشور را تشکیل می‌دهد و بخش‌های حمل‌ونقل و پتروشیمی را تغذیه می‌کند. چین روزانه حدود ۱۶.۳ تا ۱۶.۴ میلیون بشکه نفت مصرف می‌کند که آن را به دومین مصرف‌کننده بزرگ جهان بدل کرده است.

تا سال ۲۰۲۴، این کشور برای پاسخ به این تقاضا حدود ۱۱.۱ میلیون بشکه در روز نفت خام وارد کرده که حدود ۷۴ درصد مصرفش را تشکیل می‌دهد. برآورد‌ها برای سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد تقاضای کل نفت به طور متوسط به حدود ۱۶.۷۴ میلیون بشکه در روز خواهد رسید.

روسیه، عربستان و عراق؛ تأمین‌کنندگان اصلی

روسیه، عربستان سعودی و عراق تأمین‌کنندگان کلیدی نفت خام چین هستند و واردات از روسیه از ۲ میلیون بشکه در روز فراتر رفته که حدود ۲۰ درصد یا بیشتر از کل واردات چین را شامل می‌شود. حدود ۹۰۰ هزار بشکه در روز نفت روسیه از طریق خط لوله تحویل داده می‌شود و بقیه از راه دریا و اغلب با استفاده از «ناوگان سایه» برای دور زدن تحریم‌های غرب حمل می‌شود.

چین همچنین به طور تهاجمی در حال گسترش تولید داخلی نفت است؛ به طوری که تولید از ۳.۸ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۰ به رکورد ۴.۳ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۵ رسیده است؛ افزایشی که به لطف تشدید اکتشاف، به‌ویژه در ذخایر فراساحلی و غیرمتعارف حاصل شده است.

افزایش تولید داخلی و محدودیت‌ها

تولید نفت فراساحلی محرک اصلی رشد تولید داخلی چین به شمار می‌رود و برای پنج سال متوالی بیش از ۶۰ درصد از تولید جدید را به خود اختصاص داده است؛ موضوعی که تا حد زیادی ناشی از افزایش سرمایه‌گذاری شرکت‌های دولتی از جمله سی‌ان‌او‌او‌سی، سی‌ان‌پی‌سی و سینوپک است.

این تلاش بخشی از «برنامه اقدام هفت‌ساله» ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ است که بر افزایش تولید داخلی در بخش بالادستی برای تضمین امنیت انرژی تمرکز داشت؛ حتی در شرایطی که فشار موازی برای توسعه انرژی سبز و خودرو‌های برقی نیز ادامه دارد. با این حال، هزینه بالای استخراج از میادین بالغ باعث می‌شود تولید داخلی نتواند همگام با تقاضا پیش برود و شکاف بزرگی ایجاد می‌شود که باید از طریق واردات پر شود.

گاز طبیعی؛ سوخت گذار در مسیر تحول

در همین حال، گاز طبیعی به عنوان یک «سوخت پل» حیاتی در گذار انرژی چین عمل می‌کند و به کاهش وابستگی به زغال‌سنگ، بهبود کیفیت هوا و ایجاد تعادل برای انرژی‌های تجدیدپذیر متناوب کمک می‌کند. چین به عنوان سومین مصرف‌کننده بزرگ گاز طبیعی جهان، استفاده از این سوخت را در بخش‌های صنعتی، خانگی و تولید برق افزایش می‌دهد و پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد گاز نقش مهمی در دستیابی به بی‌طرفی کربنی ایفا خواهد کرد.

مصرف گاز طبیعی چین در سال ۲۰۲۴ به حدود ۴۲۸ میلیارد متر مکعب رسید که افزایشی پایدار نسبت به ۳۳۰ میلیارد متر مکعب در سال ۲۰۲۰ را نشان می‌دهد. چین به ترکیبی از تولید داخلی و واردات متکی است و تقاضا عمدتاً از سوی بخش صنعت و گاز شهری هدایت می‌شود.

بازگشت واردات ال‌ان‌جی و منابع تأمین

پیش‌بینی می‌شود واردات گاز طبیعی مایع در سال جاری دوباره افزایش یابد و برآورد‌ها از رشد سالانه تا ۱۰ درصد و رسیدن به نزدیک ۷۶ میلیون تن حکایت دارد؛ این در حالی است که در سال ۲۰۲۵ به دلیل تولید داخلی بالا و تقاضای ضعیف‌تر، حدود ۱۰ درصد کاهش ثبت شده بود.

چین بزرگ‌ترین واردکننده گاز طبیعی مایع در جهان است و استرالیا، قطر و روسیه بخش عمده این واردات را تأمین می‌کنند. این کشور همچنین حجم زیادی گاز از طریق خط لوله، عمدتاً از روسیه و ترکمنستان و از مسیر «قدرت سیبری» و خط لوله گاز آسیای مرکزی-چین وارد می‌کند.

سلطه عناصر نادر خاکی در زنجیره جهانی

با این حال، چین نه تنها به دلیل سرمایه‌گذاری‌های سنگین و رهبری فناوری، بلکه به سبب هژمونی بر عناصر نادر خاکی آماده است برتری خود را در بخش جهانی انرژی پاک حفظ کند. چین تسلطی قاطع و نزدیک به انحصار بر زنجیره تأمین جهانی این عناصر دارد و حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد استخراج و بیش از ۹۰ درصد فرآوری و پالایش را کنترل می‌کند.

نئودیمیوم و دیسپروزیم برای آهنربا‌های دائمی با استحکام بالا در موتور‌های الکتریکی ضروری هستند و چگالی توان و کارایی را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهند. آهنربا‌های دائمی (با استفاده از نئودیمیوم، دیسپروزیم و پراسئودیمیوم) در توربین‌های بادی برای بهبود عملکرد به کار می‌روند، به‌ویژه در توربین‌های فراساحلی با محرک مستقیم که به جعبه‌دنده نیاز ندارند.

اگرچه این عناصر به طور مستقیم در ماژول‌های فتوولتائیک استفاده نمی‌شوند، اما عناصری مانند ایتریم، لانتان و سریم در اینورتر‌های خورشیدی تخصصی، حسگر‌ها و اجزای مبدل به کار گرفته می‌شوند.