دومین جهش در صنعت پتروشیمی ایران و تعریف قطب‌های جدید توسعه

صنعت پتروشیمی ایران با عبور ظرفیت اسمی از ۱۰۰ میلیون تن در سال، به مرحله‌ای از بلوغ رسیده است؛ مرحله‌ای که در آن توسعه متوازن منطقه‌ای، تکمیل زنجیره ارزش و ارتقای بهره‌وری، به اولویت‌های اصلی سیاست‌گذاری بدل شده‌اند.

کد خبر: ۲۱۱۹۳۵۵

۲۲ بهمن ۱۴۰۴

به گزارش اقتصادآنلاین، صنعت پتروشیمی ایران به‌عنوان یکی از موتور‌های محرک اقتصاد غیرنفتی، نقش تعیین‌کننده‌ای در ایجاد ارزش افزوده، توسعه منطقه‌ای، افزایش صادرات و تکمیل زنجیره هیدروکربنی کشور دارد. این صنعت اکنون در شرایطی قرار گرفته که از یک‌سو بخش عمده‌ای از زیرساخت‌ها و مجتمع‌های تولیدی آن به بهره‌برداری رسیده و از سوی دیگر، مجموعه‌ای از طرح‌های توسعه‌ای با سطوح مختلف پیشرفت در حال اجرا یا در مراحل پایانی تکمیل هستند.

بررسی آمار‌های موجود نشان می‌دهد دولت چهاردهم صنعتی را تحویل گرفته که از نظر ظرفیت اسمی، تنوع جغرافیایی و گستره زنجیره تولید به بلوغ نسبی رسیده است؛ با این حال، تکمیل زنجیره‌های ارزش، رفع گلوگاه‌های زیرساختی، اتمام پروژه‌های نیمه‌تمام و ارتقای بهره‌وری همچنان از ضرورت‌های پیش‌رو به‌شمار می‌روند.

۷۹ مجتمع فعال و عبور از مرز ۱۰۰ میلیون تن

با بهره‌برداری از ۷۹ مجتمع تولیدی، ظرفیت اسمی صنعت پتروشیمی کشور از ۱۰۰ میلیون تن در سال فراتر رفته است؛ ظرفیتی که نشان‌دهنده حرکت سیاست‌گذاری‌ها به سمت توسعه زنجیره ارزش و کاهش خام‌فروشی است. افزون بر این، سه مجتمع یوتیلیتی نیز به‌عنوان تأمین‌کنندگان سرویس‌های جانبی، پشتیبانی واحد‌های تولیدی را برعهده دارند.

از نظر پراکندگی جغرافیایی، توسعه صنعت پتروشیمی تنها به یک منطقه محدود نشده و در چند قطب اصلی شکل گرفته است. عسلویه با ۲۸ مجتمع تولیدی و ظرفیت ۴۸.۴ میلیون تن در سال، همچنان بزرگ‌ترین قطب پتروشیمی کشور محسوب می‌شود؛ تمرکزی که حاصل دسترسی به خوراک گازی پارس جنوبی و سرمایه‌گذاری‌های گسترده در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس است.

پس از آن، ماهشهر با ۲۱ مجتمع و ظرفیت ۲۵.۸ میلیون تن در سال در جایگاه دوم قرار دارد. این منطقه با سابقه‌ای طولانی در صنعت پتروشیمی، نقش مهمی در تولید محصولات پایه و میانی ایفا می‌کند. همچنین ۳۰ مجتمع دیگر با ظرفیت ۲۵.۶ میلیون تن در سایر نقاط کشور فعال هستند که بیانگر حرکت تدریجی به سمت توزیع متوازن‌تر صنعت و تقویت اشتغال و توسعه منطقه‌ای است.

تعریف قطب‌های جدید توسعه

در سال‌های اخیر، توسعه مناطق جدید پتروشیمی با هدف گسترش صنعتی، ایجاد اشتغال و بهره‌گیری از ظرفیت‌های جغرافیایی کشور در دستور کار قرار گرفته است. پنج منطقه جدید برای این منظور تعریف شده که هر یک در مرحله‌ای متفاوت از پیشرفت قرار دارند.

منطقه مکران با وسعتی حدود ۱۲۰۰ هکتار، یکی از محور‌های مهم توسعه آینده صنعت پتروشیمی است. تاکنون ۹ مجوز در این منطقه صادر شده و پنج طرح فعال در حال اجراست؛ موضوعی که نشان‌دهنده نگاه راهبردی به سواحل مکران به‌عنوان دروازه جدید صنعتی و صادراتی کشور است.

منطقه انرژی‌بر پارسیان با ۱۰۰۰ هکتار وسعت، ۱۲ مجوز صادرشده و دو طرح فعال نیز از دیگر کانون‌های هدف‌گذاری‌شده است. علاوه بر این، مناطقی همچون جاسک با دو مجوز، قشم با چهار مجوز و فاز دوم ماهشهر نیز در فهرست مناطق توسعه‌ای صنعت پتروشیمی قرار دارند.

طرح‌های تازه تکمیل‌شده

در دولت چهاردهم چند طرح مهم به بهره‌برداری رسیده یا آماده افتتاح شده‌اند که مجموعاً به افزایش ظرفیت تولید کشور کمک کرده‌اند. از جمله این طرح‌ها می‌توان به پلی‌استایرن کیمیا صنعت دالاهو با ظرفیت ۱۲۰ هزار تن در سال، پلی‌استایرن کیمیا صنعت پتروانتخاب اصفهان با ظرفیت ۵۰ هزار تن در سال، متانول آپادانا خلیج فارس با ظرفیت ۱.۶۵ میلیون تن در سال، پلی‌پروپیلن ارغوان گستر ایلام با ظرفیت ۱۵۰ هزار تن در سال، پتروپالایش دهلران (ان‌جی‌ال ۳۱۰۰) با ظرفیت ۱.۱۸۷ میلیون تن در سال و نیروگاه برق توسعه نگین مکران با ظرفیت ۱۸۳ مگاوات اشاره کرد.

چشم‌انداز توسعه در برنامه‌های هفتم و هشتم

علاوه بر طرح‌های تکمیل‌شده، مجموعه‌ای گسترده از پروژه‌ها در دست اجراست. در چارچوب برنامه هفتم توسعه، ۶۱ طرح با ظرفیت ۳۲.۱ میلیون تن و سرمایه‌گذاری ۲۴.۳ میلیارد دلاری پیش‌بینی شده است. همچنین برای برنامه هشتم توسعه، ۴۶ طرح با ظرفیت ۵۱.۳ میلیون تن و سرمایه مورد نیاز ۴۴ میلیارد دلار هدف‌گذاری شده که می‌تواند ظرفیت صنعت پتروشیمی را به شکل قابل توجهی افزایش دهد و جایگاه ایران را در بازار‌های جهانی تقویت کند.