دستیابی ایران به سلاح پلاسمایی/ سخنگوی پنتاگون خبر داد

انتشار برخی گزارش‌های تأییدنشده درباره دستیابی ایران به «سلاح پلاسمایی» و نسبت دادن اظهاراتی به سخنگوی وزارت دفاع آمریکا، بار دیگر بحث درباره ماهیت این فناوری، میزان پیشرفت کشورها در این حوزه و جایگاه ایران در تحقیقات پلاسما را به صدر اخبار آورد.

کد خبر: ۲۱۲۰۲۰۹

۲۶ بهمن ۱۴۰۴

به گزارش اقتصاد آنلاین ، صبح امروز برخی رسانه‌ها به نقل از منابعی نامشخص مدعی شدند که سخنگوی وزارت دفاع ایالات متحده، پنتاگون، در پاسخ به پرسشی درباره توانمندی‌های نوین ایران اعلام کرده «دستیابی ایران به سلاح پلاسمایی را رد نمی‌کنیم» و حتی مدعی مشاهده نشانه‌هایی از آن از طریق ماهواره‌ها شده است.

با این حال، تاکنون هیچ بیانیه رسمی، سند منتشرشده یا تصویر مستقلی از سوی پنتاگون برای تأیید عمومی چنین ادعایی ارائه نشده و اصل خبر نیز از سوی منابع معتبر بین‌المللی به طور رسمی تأیید نشده است. همین مسئله باعث شده بسیاری از ناظران، این خبر را در هاله‌ای از ابهام و تردید ارزیابی کنند.

واکنش ایران درباره موضوع «سلاح پلاسمایی» و چارچوب برنامه‌های دفاعی

در حالی که این ادعا در فضای رسانه‌ای بازتاب یافته، مقام‌های رسمی جمهوری اسلامی ایران تاکنون اظهارنظر مستقیمی درباره موضوع «سلاح پلاسمایی» مطرح نکرده‌اند. با این حال، تهران در سال‌های گذشته همواره تأکید کرده است که برنامه‌های دفاعی کشور در چارچوب موازین بین‌المللی و منشور سازمان ملل تعریف می‌شود.

در چنین فضایی، طرح ادعای دستیابی به یک سلاح پیشرفته و کمتر شناخته‌شده، بدون ارائه مستندات فنی، بیش از آنکه جنبه قطعی داشته باشد، به گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای شباهت دارد.

سلاح پلاسمایی چیست و چگونه عمل می‌کند؟

پلاسما به عنوان «حالت چهارم ماده» شناخته می‌شود؛ حالتی از گاز که در دمای بسیار بالا یونیزه شده و دارای بار الکتریکی آزاد است. در نظریه‌های نظامی، «سلاح پلاسمایی» به سامانه‌ای اطلاق می‌شود که به جای گلوله‌های فیزیکی، از پالس‌ها یا توده‌های پلاسما برای ایجاد اثر تخریبی استفاده می‌کند.

در سناریوهای تئوریک، این سلاح‌ها می‌توانند کاربردهای متنوعی داشته باشند؛ از ایجاد سپرهای پلاسمایی برای مقابله با موشک‌ها و پرتوهای لیزری گرفته تا تولید پالس‌های انرژی با قابلیت اختلال در سامانه‌های الکترونیکی دشمن. با این حال، بسیاری از این کاربردها همچنان در سطح آزمایشگاهی یا مفهومی باقی مانده‌اند.

برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که انفجار یا انبساط پلاسما می‌تواند پالس الکترومغناطیسی تولید کند؛ پدیده‌ای که ممکن است به اختلال در تجهیزات الکترونیکی یا ایجاد اثرات عصبی موقت منجر شود. اما تبدیل این مفاهیم به یک سامانه عملیاتی پایدار و قابل استقرار در میدان نبرد، با چالش‌های فنی قابل توجهی روبه‌روست.

آیا کشوری سلاح پلاسمایی عملیاتی دارد؟

در حال حاضر، هیچ کشوری به طور رسمی اعلام نکرده که یک «سلاح پلاسمایی عملیاتی» در اختیار دارد؛ یعنی سلاحی که به طور مستقیم از پلاسما به عنوان پرتابه تخریبی استفاده کند. بیشتر فعالیت‌ها در این حوزه در قالب تحقیقات دفاعی یا پروژه‌های مرتبط با انرژی هدایت‌شده دنبال می‌شود.

در ایالات متحده، نهادهایی مانند DARPA پروژه‌هایی درباره کاربردهای پلاسما در دفاع موشکی یا ایجاد اختلال الکترومغناطیسی بررسی کرده‌اند. همچنین سامانه‌های لیزری دریایی مانند HELIOS یا سیستم‌های مایکروویو گاهی به اشتباه «پلاسمایی» نامیده می‌شوند، در حالی که مبتنی بر فناوری لیزر یا امواج مایکروویو هستند.

روسیه نیز از سامانه لیزری Peresvet رونمایی کرده که برخی رسانه‌ها آن را با سلاح پلاسمایی خلط کرده‌اند. چین هم در حوزه فناوری‌های مرتبط با پلاسما برای بهبود سامانه‌های راداری و دفاع موشکی سرمایه‌گذاری‌هایی انجام داده، اما جزئیات عملیاتی این پروژه‌ها محرمانه است.

در مجموع، آنچه در فیلم‌های علمی‌تخیلی به شکل «گلوله‌های پلاسمایی» نمایش داده می‌شود، هنوز در دنیای واقعی به صورت عملیاتی و گسترده وجود خارجی ندارد.

جایگاه ایران در فناوری پلاسما

در ایران، فناوری پلاسما عمدتاً در حوزه‌های علمی، پزشکی و صنعتی مورد توجه قرار گرفته است. استفاده از پلاسما در درمان برخی زخم‌های مزمن، تحقیقات مرتبط با سرطان و نیز کاربردهای کشاورزی از جمله مواردی است که به طور رسمی درباره آنها اطلاع‌رسانی شده است.

مقام‌های سازمان انرژی اتمی ایران اعلام کرده‌اند که فناوری پلاسما در کشور از مرحله تحقیقاتی عبور کرده و وارد فاز صنعتی شده است. از کاربردهای اعلام‌شده می‌توان به استفاده از پلاسما در بهبود محصولات کشاورزی و فرآیندهای صنعتی اشاره کرد.

با این حال، درباره استفاده نظامی از این فناوری، هیچ سند رسمی و قابل راستی‌آزمایی منتشر نشده و ادعاهای مطرح‌شده در فضای مجازی یا برخی رسانه‌ها عمدتاً در سطح گمانه‌زنی باقی مانده‌اند.

جمع‌بندی؛ میان گمانه‌زنی رسانه‌ای و واقعیت علمی

سلاح‌های پلاسمایی در تئوری می‌توانند به دلیل دقت بالا، قابلیت تنظیم شدت اثر و امکان ایجاد اختلال الکترومغناطیسی، جذابیت زیادی برای نیروهای نظامی داشته باشند. اما چالش‌های فنی از جمله تولید پایدار پلاسما، هدایت دقیق آن در فواصل طولانی و تأمین انرژی مورد نیاز، همچنان موانع جدی بر سر راه عملیاتی‌شدن این فناوری است.

در شرایط فعلی، ادعای دستیابی ایران به سلاح پلاسمایی بیش از آنکه بر پایه اسناد رسمی استوار باشد، بر نقل‌قول‌های تأییدنشده و تحلیل‌های رسانه‌ای متکی است. تا زمانی که مدارک فنی یا بیانیه‌های رسمی منتشر نشود، این موضوع در محدوده ابهام باقی خواهد ماند؛ هرچند فناوری پلاسما، چه در ایران و چه در دیگر کشورها، همچنان یکی از حوزه‌های رو به رشد علمی با ظرفیت‌های بالقوه دفاعی به شمار می‌رود.