پیشنهاد تاریخی ایران به آمریکا / توافق بزرگ کلید خورد؟

هم‌زمان با ادامه مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا، گزارش تازه‌ای از روزنامه آمریکایی وال استریت ژورنال از طرح مجموعه‌ای از پیشنهادهای قابل‌توجه از سوی تهران خبر می‌دهد؛ پیشنهادهایی که از تعلیق غنی‌سازی اورانیوم تا انتقال بخشی از ذخایر به خارج و حتی گشودن مسیر همکاری‌های اقتصادی با آمریکا را دربرمی‌گیرد. با این حال، پرسش کلیدی همچنان پابرجاست: آیا این بسته پیشنهادی می‌تواند رضایت کامل کاخ سفید را جلب کند یا فاصله دو طرف همچنان عمیق است؟

کد خبر: ۲۱۲۰۷۵۲

۲۹ بهمن ۱۴۰۴

به گزارش اقتصاد آنلاین ، بر اساس این گزارش، مذاکرات اخیر در ژنو در فضایی «مثبت و سازنده» دنبال شده است. این در حالی است که دونالد ترامپ هم‌زمان با پیشبرد مسیر گفت‌وگو، بر تقویت حضور نظامی آمریکا در نزدیکی ایران تأکید کرده و تصریح کرده خواهان توافقی است که برنامه هسته‌ای ایران را «به‌طور کامل» برچیند.

ترامپ اواخر دوشنبه در جمع خبرنگاران هشدار داد: «فکر نمی‌کنم آنها بخواهند پیامدهای نرسیدن به توافق را تجربه کنند.» او همچنین اعلام کرد به‌صورت غیرمستقیم در مذاکرات ژنو نقش خواهد داشت و مدعی شد ایران مایل به توافق است.

پیشنهادهای تهران؛ گامی به جلو یا عقب‌نشینی ناکامل؟

به گفته دیپلمات‌های آمریکایی و منطقه‌ای، ایران اعلام کرده آمادگی دارد بخشی از ذخایر اورانیوم با غنای بالا را به کشوری ثالث مانند روسیه منتقل کند؛ اقدامی که می‌تواند یکی از نگرانی‌های اصلی واشنگتن را کاهش دهد. بخشی از این ذخایر، بنا بر گزارش‌ها، در تأسیساتی نگهداری می‌شد که در ماه ژوئن هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفتند.

ایران تأکید دارد غنی‌سازی با اهداف صلح‌آمیز انجام می‌شود، اما این کشور تنها بازیگر غیرهسته‌ای است که به سطح ۶۰ درصد غنی‌سازی رسیده؛ سطحی که فاصله چندانی با غنای ۹۰ درصد مورد نیاز برای تولید سلاح هسته‌ای ندارد.

همچنین گفته می‌شود تهران احتمال تعلیق سه‌ساله غنی‌سازی را مطرح کرده است؛ پیشنهادی که هرچند می‌تواند یک «وقفه اعتمادساز» تلقی شود، اما با مطالبه واشنگتن برای توقف کامل و دائمی فاصله دارد.

کنسرسیوم منطقه‌ای و بسته اقتصادی گسترده

در نخستین نشست مذاکرات، ایران ایده تشکیل کنسرسیوم منطقه‌ای برای تولید صفحات سوخت هسته‌ای را پیشنهاد داده بود؛ مدلی که تولید در داخل کشور باقی بماند اما با مشارکت منطقه‌ای انجام شود. با این حال، اصرار تهران بر حفظ فرایند تولید در داخل، برای آمریکا قابل‌قبول ارزیابی نشده است.

در کنار این موارد، برخی دیپلمات‌های منطقه‌ای از طرحی گسترده‌تر سخن می‌گویند که شامل تعهدات عدم تجاوز، توافق‌های امنیتی و حتی قراردادهای اقتصادی بزرگ است؛ مدلی که هدف آن جلب نظر ترامپ با یک «بسته بزرگ» مشابه طرح‌های پیشنهادی او در سایر پرونده‌های منطقه‌ای است.

در همین چارچوب، حمید قنبری، معاون وزیر خارجه ایران، از آمادگی تهران برای گفت‌وگو درباره همکاری‌های اقتصادی در صورت رفع تحریم‌ها سخن گفته است. به گفته او، حوزه‌هایی مانند نفت و گاز، سرمایه‌گذاری معدنی و حتی خرید هواپیما می‌تواند در چارچوب توافق گنجانده شود تا منافع اقتصادی ملموسی برای هر دو طرف ایجاد شود.

خطوط قرمز تهران و مطالبات گسترده واشنگتن

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در پیامی در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد با «ایده‌های واقعی» برای رسیدن به توافقی عادلانه در ژنو حاضر شده، اما «تسلیم در برابر تهدید» را خط قرمز دانست.

در مقابل، وزیر خارجه آمریکا مارکو روبیو خواسته‌هایی فراتر از موضوع هسته‌ای را مطرح کرده و بر مهار برنامه موشک‌های بالستیک ایران و محدودسازی حمایت تهران از گروه‌هایی چون حماس و حزب‌الله تأکید کرده است.

بنیامین نتانیاهو نیز اعلام کرده هر توافق مطلوب باید شامل برچیدن کامل زیرساخت هسته‌ای ایران و محدودسازی توان موشکی آن باشد؛ موضعی که نشان می‌دهد فشارهای منطقه‌ای بر کاخ سفید برای سخت‌گیری بیشتر ادامه دارد.

اهرم فشار نظامی آمریکا

در کنار دیپلماسی، واشنگتن ابزار بازدارندگی نظامی را نیز فعال نگه داشته است. وزارت دفاع آمریکا ناو هواپیمابر پیشرفته جرالد فورد را به خاورمیانه اعزام کرده تا به ناو آبراهام لینکلن و سایر تجهیزات مستقر در منطقه بپیوندد.

برخی مذاکره‌کنندگان پیشین آمریکایی معتقدند این تحرکات، بخشی از راهبرد ترامپ برای تحمیل چارچوب توافق مدنظر خود است.

گره تحریم‌ها؛ امتیاز در برابر چه؟

یکی از ابهام‌های اصلی از نگاه تهران، میزان و سرعت رفع تحریم‌هاست. مقام‌های ایرانی می‌گویند انتظار دارند در صورت توافق، دسترسی سریع به حدود ۶ میلیارد دلار منابع نفتی مسدودشده در قطر فراهم شود.

تجربه توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ نشان داد که در برابر محدودیت‌های طولانی‌مدت بر غنی‌سازی، مجموعه‌ای از معافیت‌های اقتصادی و انرژی ارائه شد؛ توافقی که ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد.

اکنون نیز کاخ سفید با فشار کنگره روبه‌روست تا از تکرار مدلی که به باور منتقدان موجب تقویت مالی ایران شده، پرهیز کند.

چشم‌انداز توافق؛ امید محتاطانه یا بن‌بست تازه؟

دور اخیر مذاکرات در ژنو، دومین نشست طی دو هفته گذشته است و پس از گفت‌وگوهای عمان برگزار می‌شود. هرچند دو طرف از «شروعی خوب» سخن گفته‌اند، اما شکاف بر سر توقف کامل غنی‌سازی، دامنه رفع تحریم‌ها و موضوعات غیرهسته‌ای همچنان پابرجاست.

در نهایت، مسیر پیش رو به این بستگی دارد که آیا بسته پیشنهادی ایران می‌تواند به سطحی از اطمینان‌بخشی برسد که هدف اصلی آمریکا — یعنی سلب توانایی تهران برای ساخت سلاح هسته‌ای — را محقق کند یا نه. اگر چنین نشود، «معامله بزرگ» شاید همچنان در حد یک احتمال باقی بماند؛ احتمالی که میان دیپلماسی، فشار نظامی و رقابت‌های منطقه‌ای در نوسان است.