بازار‌ها در سایه عدم‌قطعیت؛

سردرگمی تجارت جهانی با ابزار‌های تعرفه‌ای ترامپ

لغو تعرفه‌های «متقابل» دونالد ترامپ توسط دیوان عالی آمریکا، موج تازه‌ای از ابهام را بر توافق‌های تجاری جهانی تحمیل کرده است؛ در حالی که دولت آمریکا با معرفی تعرفه سراسری ۱۵ درصدی، همچنان سایه جنگ تجاری و نااطمینانی را بر اقتصاد جهان حفظ کرده است.

کد خبر: ۲۱۲۲۱۶۳

۰۴ اسفند ۱۴۰۴

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از بلومبرگ، لغو تعرفه‌های «متقابل» رئیس‌جمهور آمریکا، دونالد ترامپ، توسط دیوان عالی ایالات متحده، موج تازه‌ای از سردرگمی را بر مجموعه توافق‌های تجاری مذاکره‌شده میان شرکای جهانی آمریکا تحمیل کرده است؛ در حالی که واقعیت اجتناب‌ناپذیر تداوم تعرفه‌ها همچنان به‌عنوان تهدیدی پابرجا باقی مانده است.

اتحادیه اروپا روز دوشنبه روند تصویب توافق خود با واشنگتن را متوقف کرد؛ اقدامی که تلاطم اقتصادی تازه‌ای را به روابط فراآتلانتیکی که پیش‌تر نیز تحت فشار بود، تزریق کرد.

هشدار ترامپ به کشور‌ها پس از شکست حقوقی

ترامپ بدون اشاره مستقیم به اتحادیه اروپا، کشور‌ها را از سوءاستفاده از این عقب‌نشینی حقوقی برحذر داشت.

او در پیامی در شبکه اجتماعی Truth Social نوشت: «هر کشوری که بخواهد با رأی مضحک دیوان عالی بازی کند، به‌ویژه آنهایی که سال‌ها و حتی دهه‌ها از ایالات متحده سوءاستفاده کرده‌اند، با تعرفه‌ای بسیار بالاتر و حتی بدتر از آنچه به‌تازگی با آن موافقت کرده‌اند، مواجه خواهد شد.»

در همین حال، مقام‌های تجاری هند سفر خود به آمریکا را که قرار بود با هدف نهایی کردن توافق موقت انجام شود، به تعویق انداختند.

تعرفه سراسری ۱۵ درصدی؛ برندگان و بازندگان

دولت ترامپ به‌سرعت برنامه‌هایی را برای جایگزینی تعرفه‌های قبلی با یک تعرفه سراسری جدید ۱۵ درصدی بر واردات آمریکا اعلام کرد. اگرچه این اقدام برندگان موقتی همچون چین و بازندگانی از جمله بریتانیا ایجاد می‌کند، اما نرخ تعرفه موزون کلی را برای شرکت‌ها و مصرف‌کنندگان آمریکایی که در عمل هزینه آن را می‌پردازند، تنها اندکی کاهش می‌دهد.

سهام آمریکا با کاهش معامله شد و دلار افت ۰.۳ درصدی خود را جبران کرد؛ زیرا نااطمینانی تازه بر احساسات بازار سایه افکند. با این حال، نوسانات در مقایسه با جهش‌های شدید ماه آوریل گذشته ـ زمانی که تعرفه‌های یک‌جانبه ترامپ نخستین‌بار اعلام شد و ماه‌ها مذاکره را رقم زد ـ محدود بود.

اکنون اینکه آیا وضعیت جدید به‌سرعت تثبیت خواهد شد یا نه، تا حد زیادی به اقدام شرکای تجاری آمریکا بستگی دارد؛ پس از آنکه مقام‌های دولت از آنها خواستند به تعهدات پیشین تجاری خود پایبند بمانند.

خطر تشدید تنش‌ها در اقتصاد جهانی

هرگونه عقب‌نشینی از توافق‌های قبلی، به‌ویژه با توجه به مخالفت‌های اخیر اروپا با تلاش ترامپ برای به‌دست گرفتن کنترل گرینلند، خطر آغاز دور تازه‌ای از تقابل و اختلال را برای اقتصاد جهانی که تاکنون به‌سختی از جنگ تجاری ترامپ ۲.۰ عبور کرده است، در پی دارد.

کارستن برژسکی و جیمز نایتلی در یادداشتی نوشتند: «عدم‌قطعیت بازگشته است و با توجه به نمایش قدرت اخیر رهبران اروپایی، خطر تشدید تنش اکنون بیش از یک سال پیش است.» آنها افزودند: «اعلامیه‌های پس از رأی دیوان عالی به‌روشنی تأیید می‌کند که ترامپ قصد ندارد “زیباترین واژه” خود را از فرهنگ لغت انگلیسی حذف کند.»

ترامپ روز شنبه در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «من، به‌عنوان رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، فوراً تعرفه جهانی ۱۰ درصدی را بر کشور‌هایی که بسیاری از آنها دهه‌ها بدون پاسخ متقابل از آمریکا سوءاستفاده کرده‌اند (تا زمانی که من آمدم!) به سطح کامل و از نظر قانونی آزموده‌شده ۱۵ درصد افزایش خواهم داد.»

مبنای حقوقی جدید برای تعرفه‌ها

مقام‌های ارشد آمریکا اعلام کردند شکست تعرفه‌ای در دیوان عالی توافق‌های مذاکره‌شده با شرکای تجاری را بر هم نخواهد زد. مالیات‌های جدید وارداتی بر اساس بند ۱۲۲ قانون تجارت ۱۹۷۴ اعمال خواهد شد؛ بندی که به رئیس‌جمهور اجازه می‌دهد در شرایط خاص، از جمله کسری‌های «بزرگ و جدی» تراز پرداخت‌ها، بدون تأیید کنگره و به مدت ۱۵۰ روز تعرفه وضع کند.

مایک رید از RBC Capital Markets گفت: «رأی دیوان عالی ممکن است ضربه‌ای بزرگ به سیاست‌های تعرفه‌ای دولت به نظر برسد، اما دستور کار تجاری آن می‌تواند از مسیر‌های دیگر دنبال شود.»

این موضوع به معنای تسکین اندک برای شرکت‌ها و مصرف‌کنندگان آمریکایی است که هزینه تعرفه‌ها را می‌پردازند. از جمله دیوید مریکل برآورد می‌کنند که ترکیب رأی دیوان عالی و تعرفه جدید بند ۱۲۲، افزایش نرخ مؤثر تعرفه از ابتدای سال ۲۰۲۵ را از اندکی بیش از ۱۰ واحد درصد به ۹ واحد درصد کاهش می‌دهد.

«عدم‌قطعیت»؛ کلیدواژه فضای جدید

گان کیم یونگ، معاون نخست‌وزیر سنگاپور، روز یکشنبه در نشست خبری گفت تصمیم دادگاه و تعرفه‌های جدید ۱۵ درصدی «یادآور آشکاری برای همه ماست که اکنون با محیط عملیاتی بسیار غیرقابل پیش‌بینی و نامطمئن روبه‌رو هستیم.» او افزود: «واژه کلیدی واقعاً عدم‌قطعیت است.»

او گفت دولت سنگاپور در پی روشن شدن این موضوع از سوی همتایان آمریکایی است که آیا تعرفه جهانی جدید ۱۵ درصدی شامل این کشور جزیره‌ای خواهد شد یا نه. سنگاپور پیش‌تر مشمول تعرفه پایه ۱۰ درصدی ـ پایین‌ترین نرخ در چارچوب قبلی ـ بود.

واکنش اقتصاد‌های آسیایی و متحدان آمریکا

از دیگر اقتصاد‌هایی که اکنون با تعرفه‌های بالاتری نسبت به توافق‌های مذاکره‌شده خود روبه‌رو هستند می‌توان به بریتانیا و استرالیا اشاره کرد.

دان فارل، وزیر تجارت استرالیا، روز یکشنبه در بیانیه‌ای گفت: «ما همواره علیه این تعرفه‌های غیرموجه موضع گرفته‌ایم.» او افزود: «در حال همکاری نزدیک با سفارت خود در واشنگتن هستیم تا پیامد‌ها را ارزیابی کرده و همه گزینه‌ها را بررسی کنیم.»

در واقع، مقام‌ها در بخش عمده‌ای از آسیا در وضعیت انتظار و رصد تحولات قرار داشتند.

پرابوو سوبیانتو، رئیس‌جمهور اندونزی، طبق بیانیه روز شنبه دبیرخانه ریاست‌جمهوری این کشور گفت: «ما آماده مواجهه با همه احتمالات هستیم.» اندونزی تنها پنجشنبه گذشته توافق خود با آمریکا را نهایی کرده بود.

کاخ آبی کره جنوبی نیز در پاسخ به پرسش‌های بلومبرگ اعلام کرد سئول در حال بررسی تحولات است و در مسیری حرکت خواهد کرد که بیشترین منافع ملی را تأمین کند. یکی از چهره‌های برجسته حزب حاکم لیبرال دموکرات ژاپن، تعرفه‌های آمریکا را «آشفتگی واقعی» توصیف کرد.

ارزیابی تایوان و موضع چین

مقام‌های تایوان در حال ارزیابی وضعیت هستند. بیانیه‌ای در صفحه فیس‌بوک چنگ لی‌چیون، معاون نخست‌وزیر، به توافق سرمایه‌گذاری با آمریکا اشاره کرده که احتمالاً مزایایی به همراه دارد و تحت تأثیر رأی دیوان عالی قرار نمی‌گیرد. حزب اصلی اپوزیسیون کومینتانگ نیز روز یکشنبه اعلام کرد تایوان باید تعهدات خود از جمله سرمایه‌گذاری تا سقف ۵۰۰ میلیارد دلار در آمریکا، هزینه دفاعی سالانه معادل ۳ درصد تولید ناخالص داخلی و خرید‌های برنامه‌ریزی‌شده از آمریکا را بازنگری کند.

برای آسیا، اقتصاددانان Morgan Stanley می‌گویند میانگین موزون نرخ تعرفه از ۲۰ درصد به ۱۷ درصد کاهش خواهد یافت و میانگین تعرفه بر کالا‌های چینی از ۳۲ درصد به ۲۴ درصد می‌رسد. با این حال، این تسکین ممکن است موقتی باشد؛ زیرا دولت ترامپ به دنبال اعمال تعرفه‌های بخشی و ویژه هر اقتصاد برای بازسازی رژیم تعرفه‌ای خود است.

با این وجود، اقتصاددانان مورگان استنلی به رهبری چتان آهیا معتقدند «اوج سطح عدم‌قطعیت درباره تعرفه‌ها و تنش‌های تجاری سپری شده است.»

در حالی که این عقب‌نشینی در دیوان عالی پیروزی برای شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، محسوب می‌شود ـ که قرار است از ۳۱ مارس میزبان ترامپ در پکن باشد ـ مقام‌های چینی در واکنش خود محتاط بوده‌اند. سخنگوی وزارت بازرگانی چین روز دوشنبه گفت: «چین این تحولات را از نزدیک دنبال خواهد کرد و قاطعانه از منافع خود حفاظت می‌کند.»

ابزار‌های جایگزین کاخ سفید برای اعمال تعرفه

پیش‌تر تحقیقات تحت بند ۳۰۱ و بند ۲۳۲ برای اعمال تعرفه بر صادرات چین، خودرو‌ها و فلزات استفاده شده بود. این اختیارات قانونی جایگزین می‌تواند به کاخ سفید اجازه دهد با وجود رأی علیه استفاده از قانون اختیارات اقتصادی اضطراری بین‌المللی برای توجیه تعرفه‌های جهانی، مالیات‌های وارداتی بیشتری وضع کند.

دبورا المز، رئیس سیاست تجاری در بنیاد هینریش، در گفت‌و‌گو با تلویزیون بلومبرگ گفت: «با تغییر رویکرد آمریکا از قانون اختیارات اقتصادی اضطراری بین‌المللی به این ابزار قدرتمند جدید یعنی بند ۳۰۱، فکر می‌کنم در آینده با نوعی دلتنگی به قانون قبلی نگاه خواهیم کرد.»

با این حال، برای چین ـ که تعرفه ۱۰ درصدی مرتبط با فنتانیل را نیز بر اساس رأی دادگاه از دست داد ـ صادرات اکنون با نرخ‌های تنبیهی کمتری روبه‌روست.

کارستن برژسکی و جیمز نایتلی از آی‌ان‌جی همچنین گفتند یکی دیگر از پیامد‌های ناخواسته رأی دیوان عالی ممکن است افزایش غیرمنتظره درآمد‌های تعرفه‌ای باشد.

آنها نوشتند: «اگرچه نرخ تعرفه جهانی جدید ۱۵ درصدی از نظر نظری باید به معنای کاهش اندک میانگین نرخ تعرفه باشد، اما ممکن است ساختار ساده‌تر تعرفه‌ای به نرخ تحقق‌یافته بالاتری منجر شود.» به گفته آنان، «کاهش پیچیدگی، فضای کمتری برای ابهام و تقلب باقی می‌گذارد و انگیزه‌ها برای تغییر مسیر تجارت از طریق کشور‌های ثالث را کاهش می‌دهد.»

بنابراین، در حالی که رأی دیوان عالی درباره قانون اختیارات اقتصادی اضطراری بین‌المللی لایه جدیدی از عدم‌قطعیت درباره نحوه اعمال تعرفه‌ها ایجاد کرده، تداوم قطعی تعرفه‌ها شاید واقعیت مهم‌تری برای تجارت جهانی باشد.

لیبی کانتریل، مدیرعامل و رئیس سیاست عمومی در PIMCO، گفت: «رئیس‌جمهور ترامپ واقعاً معتقد است که تعرفه‌ها کارآمد هستند و کسری‌های تجاری بدند.» او افزود: «با توجه به ابزار‌هایی که در اختیار دارد، باید انتظار داشته باشیم عدم‌قطعیت در سیاست تعرفه‌ای و تجاری تا زمانی که ترامپ در کاخ سفید است ادامه یابد.»