تهدید فرونشست در پایتخت / باید فوری اقدام شود

نشست زمین در پایتخت، لوله‌های گاز، ریل قطارها و دکل‌های برق را تهدید می‌کند و متخصصان خواستار اقدامات فوری برای جلوگیری از خسارت‌های احتمالی شده‌اند.

کد خبر: ۲۱۲۳۰۹۴

۰۹ اسفند ۱۴۰۴

به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از ایسنا، مهدی زارع، استاد تمام پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله با اشاره به مخاطرات فرونشست زمین گفت: از جمله پیامدهای مستقیم فرونشست زمین  می‌توان به "شکست لوله‌ها"، "نشت‌های ناگهانی گاز و آب به دلیل عدم انطباق لوله‌ها با تغییر تراز زمین"، "کج‌شدگی ساختمان‌ها"، "خارج شدن ستون‌های ساختمان‌های بلندمرتبه از حالت شاقول" و "فشرده شدن لایه‌های خاک به گونه‌ای که دیگر توانایی ذخیره آب را نخواهند داشت حتی در صورت بارش فراوان" اشاره کرد.

وی با اشاره به پدیده فرونشست زمین در تهران با بیان اینکه فرونشست در استان تهران تنها یک پدیده زمین‌شناختی نیست، بلکه یک تهدید امنیتی برای زیرساخت‌ها محسوب می‌شود، اظهار کرد: از آنجا که نرخ فرونشست در جنوب و جنوب‌غرب تهران مناطق ۱۷، ۱۸، ۱۹ و ۲۰ به اعداد بحرانی رسیده است، تأسیسات حیاتی زیر در معرض بیشترین آسیب قرار دارند و شبکه انتقال انرژی گاز و برق حساس‌ترین بخش زیرساختی تهران است.

به گفته وی بیشتر لوله‌های گاز صلب هستند و با نشست نامتقارن زمین، دچار خستگی فلز و در نهایت شکستگی می‌شوند.

زارع ادامه داد: عبور خطوط لوله اصلی گاز فشار قوی از مناطق جنوب غربی -شهریار و ری- که با نشست بالای ۲۰ سانتی‌متر روبرو هستند، خطر انفجار و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای را به همراه دارد، ضمن آنکه فرونشست باعث نامتوازن شدن فونداسیون دکل‌ها می‌شود؛ کج شدن این دکل‌ها می‌تواند منجر به پارگی خطوط انتقال و قطعی گسترده برق در پایتخت شود.

مخاطرات فرونشست در زیر ساخت‌های حمل و نقل

استاد تمام پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله در زیرساخت‌های حمل‌ونقل راه آهن تهران-جنوب و تهران-تبریز ریل‌ها نسبت به تغییر تراز بسیار حساس هستند. فرونشست در مناطق ورامین و جنوب تهران باعث «پیچیدگی ریل» شده که خطر خارج شدن قطار از ریل را به شدت افزایش می‌دهد.

وی تاکید کرد: فرودگاه امام خمینی و مهرآباد و بخش‌هایی از باندهای پروازی و سازه‌های جانبی فرودگاه امام (ره) در زون فرونشست قرار دارند. نشست نامتقارن می‌تواند باعث ایجاد ترک در باند فرود و اختلال در نشست و برخاست هواپیماها شود.

زارع خاطر نشان کرد: در شریان‌های حیاتی آب و فاضلاب، شکستگی لوله‌های آب شرب در اثر فرونشست نه تنها باعث هدررفت منابع آب می‌شود، بلکه خود عاملی برای ایجاد فروچاله‌های ناگهانی است؛ زیرا آب نشتی خاک زیرین را شسته و حفره ایجاد می‌کند.

مخاطرات فرونشست در پالایشگاه‌ها

زارع با تاکید بر اینکه تغییر شیب زمین بر اثر فرونشست باعث می‌شود سیستم دفع فاضلاب که بر اساس گرانش (شیب طبیعی) طراحی شده، دچار اختلال و پس‌زدگی شود، یادآور شد: پالایشگاه نفت تهران در ری، تندگویان در جنوب تهران و در منطقه‌ای با نرخ فرونشست بالا واقع است. نشست در مخازن عظیم سوخت می‌تواند باعث نشت مواد نفتی و فجایع زیست‌محیطی و امنیتی شود.

وی افزد: متروی تهران به ویژه خطوطی که به سمت جنوب و جنوب غرب امتداد دارند مانند بخش‌هایی از خط ۳ و خط ۱ در معرض فشار مضاعف به دیواره‌های تونل و تغییر تراز ایستگاه‌ها قرار دارند.

این استاد حوزه مخاطرات تاکید کرد: فرونشست در تهران به صورت «نامتقارن» رخ می‌دهد. یعنی یک سمت ساختمان یا دکل نشست می‌کند و سمت دیگر ثابت می‌ماند؛ این بدترین حالت برای سازه‌های مهندسی است زیرا باعث ایجاد تنش برشی و تخریب ناگهانی می‌شود.

اقدام تهاجمی برای جلوگیری از تخریب فرونشست

استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله خاطر نشان کرد: با توجه به  این واقعیات به «اقدامات تهاجمی و فوری» نیاز است تا از فروپاشی زیرساخت‌ها جلوگیری کنیم. توقف فوری برداشت از چاه‌های بحرانی (Zero Extraction) در زون‌های قرمز مانند مناطق ۱۸، ۱۹ و دشت شهریار الزامی است و وزارت نیرو باید با همکاری قوه قضائیه، فراتر از پلمب چاه‌های غیرمجاز، حتی برداشت از چاه‌های مجاز را نیز متوقف یا به شدت محدود کند.

وی همچنین گفت: تأمین آب صنایع و فضای سبز این مناطق باید فوراً و ۱۰۰ درصد به پساب تصفیه‌شده و چرخه بازگشتی منتقل شود و پایش هوشمند و برخط (Real-time Monitoring) و نصب سنسورهای ابزار دقیق -ترازیاب‌های لیزری و جی‌پی‌اس‌های دقیق- بر روی شریان‌های حیاتی و خطوط گاز و مترو در این زمینه کمک می‌کند تا به محض تغییر تراز بیش از حد مجاز، جریان گاز قطع یا حرکت قطارها متوقف شود.

زارع یادآور شد: در نقاطی که نشت آب زیرزمینی گزارش می‌شود، استفاده از رادار نفوذ به زمین (GPR) برای شناسایی حفره‌های پنهان قبل از بلعیدن اتومبیل‌ها یا عابران ضروری است.

وی بر اجرای طرح ضربتی «تغذیه مصنوعی» سفره‌ها در فصل بارندگی تاکید کرد و ادامه داد: به جای هدایت آب‌های سطحی و سیلاب‌ها به سمت کویر -عمدتاً از طریق مسیل‌های بتنی- باید این آب‌ها را به سمت گودال‌های تغذیه مصنوعی و چاه‌های جذبی در مناطق بالادست -شمال شهر- هدایت کرد. این کار باعث می‌شود فشار هیدرواستاتیک زیر زمین افزایش یافته و سرعت نشست لایه‌های خاک، کند شود.

این استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله خاطر نشان کرد: برای سازه‌هایی که در معرض خطر سقوط یا کج‌شدگی شدید هستند-دکل‌های برق فشار قوی یا پایه‌های پل‌ها-تزریق ژئوپلیمر یا دوغاب سیمان در لایه‌های زیرین خاک برای پر کردن فضاهای خالی و تثبیت خاک ممکن است. این راهکاری موضعی، اما حیاتی برای جلوگیری از فاجعه انسانی است .

زارع خاطرنشان کرد: شهرداری تهران باید فوراً صدور پروانه برای ساختمان‌های بسیار سنگین و بلندمرتبه را در پهنه‌های درگیر فرونشست -جنوب غرب  تهران- متوقف کند. وزن مرده ساختمان‌ها فشار را بر لایه‌های سست خاک که آب خود را از دست داده‌اند، چندین برابر می‌کند.