تنگنای ضربات اقتصادی تنگه هرمز به اقتصاد جهان / بازار جهانی انرژی تاوان اقدامات آمریکا و اسرائیل را می‌دهند

استمرار مسدودسازی تنگه هرمز معادلات اقتصاد جهانی را تغییر داد.

کد خبر: ۲۱۲۶۴۷۴

۲۴ اسفند ۱۴۰۴

به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از تسنیم، کاهش بی‌سابقه عبور نفت از تنگه هرمز و کنترل هوشمندانه مسیر‌های اصلی کشتیرانی بازار جهانی انرژی و کالا را با تنش جدی روبه‌رو کرده و دولت‌ها را به واکنش‌های اضطراری واداشته است‌

بازار جهانی انرژی تاوان تجاوزگری رژیم آمریکا و نیروی نیابتی‌اش رژیم صهیونیستی در منطقه غرب آسیا را می‌پردازد؛ چه آنکه با شوکی بزرگ روبه‌رو شده است و ابعاد آن صرفاً به افزایش قیمت نفت محدود نمی‌شود و کاهش شدید تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز، یکی از مهم‌ترین شریان‌های انتقال انرژی جهان، زنجیره‌ای از پیامد‌های اقتصادی را در سراسر جهان فعال کرده است. گزارش‌های بین‌المللی نشان می‌دهد جریان نفت عبوری از این گذرگاه حیاتی در روز‌های اخیر سقوطی بی‌سابقه را تجربه کرده و بخش بزرگی از عرضه جهانی نفت و فرآورده‌های انرژی با اختلال مواجه شده است.

این تحول در شرایطی رخ می‌دهد که تبعات تجاوز به استقلال کشورمان افزایش یافته و امنیت مسیر‌های دریایی با چالش جدی روبه‌رو شده است. هم‌زمان با این تحولات، بازار‌های جهانی کالا نیز تحت تأثیر قرار گرفته‌اند؛ به‌طوری که قیمت نفت و فرآورده‌های انرژی و نهاده‌های کشاورزی مانند کود‌های شیمیایی که بخش مهمی از تجارت آن از مسیر‌های دریایی منطقه عبور می‌کند، دستخوش تغییر قرار گرفته است و فشار این وضعیت حتی اقتصاد‌هایی را که همواره از سازوکار بازار آزاد دفاع کرده‌اند، ناچار به اتخاذ سیاست‌های مداخله‌ای کرده است.

اهمیت ژئوپلیتیکی تنگه هرمز در کانون توجه قرار گرفته است و تحولات اخیر نشان می‌دهد کنترل و امنیت مسیر‌های ترانزیتی فقط یک موضوع منطقه‌ای نیست، بلکه عاملی تعیین‌کننده در معادلات اقتصاد جهانی محسوب می‌شود که  برای کشور‌های منطقه، پیامد‌های راهبردی قابل‌توجهی دارد.

داده‌های منتشرشده از سوی مؤسسات بین‌المللی نشان می‌دهد عبور نفت از تنگه هرمز در روز‌های اخیر کاهش چشمگیری داشته است. برآورد‌های مؤسسات تحلیلی بازار انرژی حکایت دارد میانگین جریان نفت عبوری از این آبراه در مقایسه با شرایط عادی تا حدود 97 درصد کاهش یافته و به حدود 600 هزار بشکه در روز رسیده است.

این رقم در حالی ثبت شده است که در شرایط عادی روزانه نزدیک به 20 میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی از تنگه هرمز عبور می‌کند که حدود یک‌پنجم مصرف روزانه جهان به شمار می‌آید. چنین کاهشی به معنای اختلالی بزرگ در یکی از اصلی‌ترین مسیر‌های تأمین انرژی جهان تلقی می‌شود.

تحلیل‌گران بازار انرژی می‌گویند داده‌های ردیابی کشتی‌ها نشان می‌دهد بسیاری از نفتکش‌ها به دلیل ریسک‌های امنیتی حرکت خود را متوقف کرده‌اند و شرکت‌های بزرگ کشتیرانی و بیمه نیز سطح ریسک عبور از منطقه را افزایش داده‌اند که همین مسئله هزینه حمل‌ونقل دریایی را بالا برده است.

کاهش تردد نفتکش‌ها صرفاً به توقف حمل نفت محدود نشده است. بخشی از پالایشگاه‌ها در منطقه به دلیل کمبود خوراک یا نگرانی از تداوم بحران، فعالیت خود را کاهش داده‌اند. در نتیجه، زنجیره تأمین فرآورده‌های نفتی نیز تحت فشار قرار گرفته است.

در همین حال، ظرفیت مسیر‌های جایگزین برای انتقال نفت نیز بسیار محدود است. خطوط لوله‌ای که برخی کشور‌های منطقه برای انتقال نفت به خارج از خلیج فارس استفاده می‌کنند، توان جبران این حجم از کاهش عرضه را ندارند. برآورد‌ها نشان می‌دهد مجموع ظرفیت انتقال جایگزین کمتر از یک میلیون بشکه در روز است که در مقایسه با حجم عادی عبور نفت از تنگه هرمز بسیار ناچیز محسوب می‌شود.

بازار جهانی انرژی به این تحولات واکنش سریع نشان داده و قیمت نفت در بازار‌های بین‌المللی رشد قابل‌توجهی را تجربه کرده است و برخی تحلیل‌گران احتمال افزایش بیشتر قیمت‌ها را مطرح می‌کنند.

پیامد‌های جهانی بحران کشتیرانی

همچنین استمرار مدیریت هوشمندانه تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی ایران در عبور نفت از تنگه هرمز صرفاً به بازار انرژی محدود نمی‌شود و بسیاری از کالا‌های اساسی و مواد اولیه صنعتی نیز از مسیر‌های دریایی منطقه جابه‌جا می‌شوند. کاهش امنیت کشتیرانی در این مسیر‌ها هزینه تجارت جهانی را افزایش داده است.

یکی از بخش‌هایی که به سرعت تحت تأثیر این وضعیت قرار گرفته، بازار کود‌های شیمیایی است. بخش مهمی از تجارت جهانی این محصولات از مسیر‌های دریایی خلیج فارس انجام می‌شود. با افزایش ریسک حمل‌ونقل، قیمت این نهاده‌ها در برخی بازار‌ها رشد قابل‌توجهی را تجربه کرده است.
گزارش‌ها نشان می‌دهد کشاورزان در برخی کشور‌ها از افزایش شدید قیمت کود شکایت دارند. در برخی مناطق، قیمت اوره در مقایسه با دوره پیش از بحران تا حدود 30 تا 50 درصد افزایش یافته است. چنین افزایشی می‌تواند هزینه تولید محصولات کشاورزی را بالا ببرد و در نهایت به افزایش قیمت مواد غذایی منجر شود.

فشار اقتصادی ناشی از این وضعیت حتی سیاست‌های اقتصادی برخی دولت‌ها را نیز تحت تأثیر قرار داده است. در شرایطی که بسیاری از دولت‌ها همواره بر سازوکار بازار آزاد تأکید داشته‌اند، اکنون ناچار شده‌اند برای کنترل قیمت‌ها به سیاست‌های مداخله‌ای متوسل شوند.

کارشناسان اقتصادی معتقدند این تحول نشان می‌دهد استمرار راهبرد مسدودسازی تنگه هرمز می‌تواند حتی اقتصاد‌های بزرگ را نیز با چالش‌های جدی مواجه کند؛ چه آنکه زنجیره تأمین جهانی به شدت به مسیر‌های امن و پایدار حمل‌ونقل وابسته است و هرگونه اختلال در این مسیر‌ها پیامد‌های گسترده‌ای به همراه دارد.

کریدور‌های ترانزیتی در کانون توجه

تحولات اخیر بار دیگر اهمیت کریدور‌های حمل‌ونقل و ترانزیتی را برجسته کرده است. کشور‌هایی که در مسیر این کریدور‌ها قرار دارند، نقشی تعیین‌کننده در جریان تجارت جهانی ایفا می‌کنند. ایران ما به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود در تقاطع مسیر‌های مهم تجاری قرار گرفته و دسترسی به خلیج فارس، دریای عمان و مسیر‌های زمینی آسیای مرکزی و قفقاز این کشور را به یکی از گره‌های مهم ترانزیت منطقه تبدیل کرده است.

کارشناسان اقتصادی می‌گویند توسعه زیرساخت‌های ترانزیتی می‌تواند علاوه بر افزایش درآمد‌های اقتصادی، جایگاه ژئواکونومیک کشور را نیز تقویت کند. هر تن بار ترانزیتی می‌تواند درآمد قابل‌توجهی برای اقتصاد ملی ایجاد کند و در صورت توسعه این بخش، منابع ارزی پایدار برای کشور فراهم خواهد شد. افزون بر این، گسترش شبکه‌های ترانزیتی به افزایش تعاملات اقتصادی با کشور‌های مختلف منجر می‌شود. چنین تعاملاتی می‌تواند هزینه‌های اقتصادی درگیری و تنش را برای بازیگران متخاصم افزایش دهد و در نهایت به ثبات منطقه‌ای کمک کند.

اقتصاد جهان در برابر گلوگاه هرمز

تنگه هرمز از دهه‌ها پیش به عنوان یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان شناخته می‌شود. بخش بزرگی از صادرات نفت کشور‌های خلیج فارس از این مسیر انجام می‌شود و هرگونه مسدودسازی آن می‌تواند بازار جهانی را تحت تأثیر قرار دهد؛ بنابراین اقدام غرورآفرین کشورمان در مسدودسازی آن که پیرو تنبیه متجاوزان صورت گرفته است، نشان می‌دهد وابستگی اقتصاد جهانی به این گذرگاه همچنان بسیار بالا است. حتی با وجود تلاش برخی کشور‌ها برای ایجاد مسیر‌های جایگزین، ظرفیت این مسیر‌ها هنوز فاصله زیادی با نیاز بازار جهانی دارد.

از سوی دیگر، افزایش هزینه‌های بیمه کشتی‌ها و ریسک‌های امنیتی نیز فشار مضاعفی بر تجارت دریایی وارد کرده است. شرکت‌های بیمه در واکنش به تحولات منطقه هزینه پوشش ریسک برای کشتی‌های عبوری از این منطقه را افزایش داده‌اند. این مسئله در نهایت به افزایش هزینه حمل کالا در سطح جهانی منجر می‌شود.

در چنین شرایطی، بسیاری از کشور‌ها تلاش می‌کنند از ذخایر استراتژیک انرژی خود استفاده کنند تا بخشی از کمبود عرضه را جبران کنند. با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند اگر اختلال در عبور نفت از تنگه هرمز ادامه یابد، این ذخایر نیز نمی‌تواند برای مدت طولانی پاسخگوی نیاز بازار باشد؛ بنابراین کاهش بی‌سابقه عبور نفت از این مسیر، افزایش قیمت انرژی، اختلال در زنجیره تأمین کالا و فشار بر بازار‌های جهانی تنها بخشی از پیامد‌های این وضعیت محسوب می‌شود.