جنگ و آینده هوش مصنوعی؛

۲ تریلیون دلار سرمایه در خطر؛ وابستگی ۴۰ درصدی مراکز داده به انرژی

جنگ ایران با افزایش هزینه انرژی و ایجاد تردید در سرمایه‌گذاری‌های کلان خاورمیانه، چشم‌انداز صنعت هوش مصنوعی را با چالش جدی روبه‌رو کرده و احتمال شکاف میان بخش زیرساختی و نرم‌افزاری این بازار را بیش از پیش تقویت کرده است.

کد خبر: ۲۱۲۸۲۵۳

۰۵ فروردين ۱۴۰۵

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از بلومبرگ، جنگ ایران یک تناقض را آشکار کرده است: سرمایه کشور‌های خلیج فارس در تأمین مالی تلاش آمریکا برای پیروزی در رقابت هوش مصنوعی نقش دارد، اما اکنون ایالات متحده درگیری‌ای را آغاز کرده که می‌تواند همین سرمایه‌گذاری‌ها را بی‌ثبات کند. برخی برآورد‌ها از تعهدات بلندمدت ۲ تریلیون دلاری کشور‌های خاورمیانه برای رونق هوش مصنوعی حکایت دارند؛ سرمایه‌ای که اکنون در معرض خطر به نظر می‌رسد.

در همین حال، افزایش شدید هزینه‌های انرژی تهدید می‌کند که بهره‌برداری از مراکز داده را به‌مراتب پرهزینه‌تر کند. با این حال، پیامد‌های این درگیری احتمالاً کمتر به نابودی کامل رونق هوش مصنوعی منجر خواهد شد و بیشتر به دوپاره شدن بازار می‌انجامد؛ به‌گونه‌ای که شرکت‌های موسوم به «هایپراسکیلر» مانند آلفابت، آمازون و مایکروسافت بیشترین آسیب‌پذیری را در برابر تغییرات مالی خواهند داشت، در حالی که آزمایشگاه‌های نوپای هوش مصنوعی مانند اوپن‌ای‌آی و انتروپیک تا حدی مصون‌تر هستند.

دوگانگی بازار هوش مصنوعی؛ زیرساخت در برابر نرم‌افزار

سرمایه‌گذاران مدت‌ها رونق هوش مصنوعی را به‌عنوان یک روایت واحد و یکپارچه در نظر گرفته‌اند، اما در واقع این حوزه دو بخش متمایز دارد: کسب‌وکار زیرساختی بسیار پرهزینه و بخش نرم‌افزاری کم‌هزینه‌تر. در میان معماران بخش دوم، شرکت انتروپیک اخیراً عملکرد قابل توجهی داشته و درآمد سالانه آن در سه ماه گذشته بیش از دو برابر شده و به ۱۹ میلیارد دلار رسیده است، در حالی که درآمد اوپن‌ای‌آی حدود ۲۵ میلیارد دلار برآورد می‌شود.

مصرف‌کنندگان، شرکت‌های فعال در حوزه‌های مالی و علوم زیستی و همچنین دولت‌ها همگی برای اشتراک‌ها و دسترسی‌ها هزینه پرداخت می‌کنند؛ برخلاف موج‌های هیجانی پیشین مانند متاورس و رمزارزها، این روند به نظر پایدار می‌رسد.

پایداری قرارداد‌ها و نقش مشتریان سازمانی

با وجود نگرانی‌ها درباره نرخ بالای مصرف نقدینگی اوپن‌ای‌آی، آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی از قرارداد‌های سازمانی پایدار بهره می‌برند. بعید است مشتریان به دلیل عدم قطعیت‌های ژئوپلیتیکی این قرارداد‌ها را لغو کنند؛ بلکه احتمالاً آنها را حفظ خواهند کرد تا سازمان‌های خود را به اندازه کافی کارآمد سازند و بتوانند با نوسانات اقتصادی پیش‌رو مقابله کنند.

شرکت‌های نرم‌افزاری هوش مصنوعی برای اجرای فعالیت‌های خود به مراکز داده نیاز دارند، اما به‌طور مستقیم در معرض افزایش هزینه‌های انرژی مانند مالکان این مراکز نیستند. برای کسب درآمد، اوپن‌ای‌آی و انتروپیک باید مدل‌های فعلی خود را برای پاسخ به درخواست‌های مشتریان اجرا کنند؛ فرآیندی که «استنتاج» نام دارد.

هزینه‌های انرژی و چالش آموزش مدل‌ها

با این حال، آموزش مدل‌های پیشرفته جدید به‌مراتب انرژی‌برتر است و نیازمند استفاده مداوم از هزاران تراشه هوش مصنوعی (پردازنده‌های گرافیکی تولیدشده توسط انویدیا) برای هفته‌ها یا ماه‌هاست.

البته هزینه‌های روزمره استنتاج نیز در طول زمان افزایش می‌یابد، به‌ویژه برای شرکتی مانند اوپن‌ای‌آی که ادعا می‌کند ۹۰۰ میلیون کاربر هفتگی دارد. اما بار انرژی آن کمتر، پراکنده‌تر و مدیریت آن آسان‌تر از آموزش نسل بعدی مدل‌هاست؛ موضوعی که به آزمایشگاه‌ها اجازه می‌دهد تمرکز خود را بر ادغام فناوری‌های موجود در کسب‌وکار‌ها بگذارند.

آسیب‌پذیری غول‌های فناوری در برابر بحران انرژی

شرکت‌های هایپراسکیلر مانند آمازون، گوگل، مایکروسافت، متا و اوراکل به دلیل وابستگی شدید به انرژی ارزان و پایدار، به‌ویژه گاز طبیعی، در معرض ریسک بیشتری قرار دارند. بر اساس اعلام آژانس بین‌المللی انرژی، گاز طبیعی حدود ۴۰ درصد برق مراکز داده در آمریکا را تأمین می‌کند؛ مسئله‌ای که با افزایش قیمت‌ها در پی جنگ ایران به چالش تبدیل شده است.

زنجیره تأمین تراشه نیز به‌طور مشابه آسیب‌پذیر است. شرکت تایوانی TSMC تقریباً تمامی تراشه‌های پیشرفته طراحی‌شده توسط انویدیا را تولید می‌کند، اما تایوان نیز برای حدود یک‌سوم سوخت خود به خاورمیانه وابسته است و بخش عمده هلیوم مورد نیازش را از قطر تأمین می‌کند.

اختلال در زنجیره تأمین و تولید تراشه‌ها

گاز هلیوم به دلیل توانایی منحصر‌به‌فرد در خنک‌سازی و محافظت از ویفر‌های سیلیکونی در فرآیند تولید نیمه‌رسانا‌ها اهمیت حیاتی دارد. تولید هلیوم در مجتمع صنعتی رأس لفان قطر در هفته گذشته، پس از حمله پهپادی ایران، کاهش یافت؛ موضوعی که می‌تواند به تأخیر چندماهه در بازیابی کامل تولید تراشه‌ها منجر شود.

در این میان، انویدیا شاید بیش از همه در معرض خطر قرار دارد. این شرکت که با ارزش بازار بیش از ۴ تریلیون دلار، باارزش‌ترین شرکت بورسی جهان محسوب می‌شود، بخش عمده درآمد خود را از فروش تراشه به هایپراسکیلر‌ها به دست می‌آورد. هر عاملی که توسعه مراکز داده جدید را کند کند، مستقیماً بر سفارش‌های آن تأثیر منفی خواهد گذاشت.

چشم‌انداز نامطمئن سرمایه‌گذاری و آینده بازار

در حالی که آلفابت و آمازون دست‌کم از درآمد‌های مستمر خدمات ابری به‌عنوان سپر مالی برخوردارند، انویدیا چنین جریان درآمدی ندارد و صرفاً به فروش تراشه متکی است؛ تراشه‌هایی که علاوه بر دشواری تولید در تایوان، با ابهام در قرارداد‌های بزرگ با خاورمیانه نیز مواجه‌اند. در ماه نوامبر، دولت آمریکا فروش ۷۰ هزار تراشه پیشرفته انویدیا به امارات متحده عربی و عربستان سعودی را تأیید کرده بود؛ توافقی که اکنون در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

انرژی و سرمایه خلیج فارس نقش مهمی در رونق هوش مصنوعی داشته‌اند. هرچند رشد درآمدی کاربرد‌های این فناوری همچنان قوی است، اما چشم‌انداز زیرساخت‌های آن با تداوم جنگ بیش از پیش شکننده به نظر می‌رسد.