عراقچی به سازمان ملل و شورای امنیت نامه نوشت/ ماجرا چیست؟

سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در نامه‌ای خطاب به آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد و اعضای شورای امنیت سازمان ملل متحد که رونوشت آن برای مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ارسال شده است، ضمن تبیین مواضع کشورمان در خصوص حملات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه تأسیسات و اماکن هسته‌ای صلح‌آمیز و تحت پادمان جمهوری اسلامی ایران، نسبت به پیامد‌های وخیم انسانی و زیست محیطی این حملات غیرقانونی هشدار داد.

کد خبر: ۲۱۲۹۵۹۲

۱۵ فروردين ۱۴۰۵

به گزارش اقتصادآنلاین، متن نامه وزیر امور خارجه کشورمان به شرح زیر است:

بسم الله الرحمن الرحیم

جناب آقای آنتونیو گوترش

دبیر کل سازمان ملل متحد

اینجانب، به‌عنوان پیگیریِ نامه خود به شماره S/۲۰۲۶/۲۱۶ مورخ ۲۳ مارس ۲۰۲۶، و به منظور جلب توجه جنابعالی به تداوم حملات ایالات متحده آمریکا و رژیم اسرائیل علیه چندین تأسیسات و اماکن هسته‌ای تحت پادمان جمهوری اسلامی ایران، به‌ویژه نیروگاه هسته‌ای فعال بوشهر که تأسیساتی است منحصراً اختصاص‌یافته به مقاصد صلح‌آمیز و تحت رژیم جامع پادمان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی فعالیت می‌کند، مکاتبه می‌نمایم. این حملات غیرقانونی، کل منطقه را در معرض خطر جدی آلودگی رادیواکتیو با پیامد‌های وخیم انسانی و زیست‌محیطی قرار می‌دهد و از این‌رو نباید بدون پاسخ و پیگیری رها شود.

در فاصله زمانی کمتر از نه ماه، دو جنگ تجاوزکارانه علیه جمهوری اسلامی ایران از سوی آمریکا، به‌عنوان امین معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT)، و رژیم یاغی اسرائیل، که خارج از چارچوب ان. پی. تی عمل می‌کند، تحمیل شده است. در هر دو مورد، تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز ایران مورد حمله و بمباران قرار گرفته‌اند و با کمال تأسف، شورای امنیت سازمان ملل متحد، شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و مدیرکل آن نه تنها تدابیر مؤثری در حدود اختیارات خود برای جلوگیری از تکرار آنها اتخاذ نکرده‌اند، حتی از محکوم نمودن این اقدامات غیرقانونی خودداری نموده‌اند.

اکنون مقامات ارشد آمریکا که حقوق بین‌الملل بشردوستانه را «احمقانه» نامیده‌اند، جسارت آن را یافته‌اند که اعلام کنند تأسیسات هسته‌ای در زمره اهداف آنها قرار دارد. نمایندگی دائم آمریکا نزد سازمان ملل متحد به‌طور علنی اظهار داشته است که حملات علیه نیروگاه هسته‌ای بوشهر «منتفی نیست». این بی‌ملاحظگی، نتیجه مستقیم انفعال سازمان ملل متحد و آژانس در قبال این اقدامات آشکار تجاوزکارانه از سوی آمریکا و رژیم اسرائیل است که صرفاً موجب جسورتر شدن متجاوزان شده است. این روند حملات غیرقانونی، ضربه‌ای جبران‌ناپذیر به اعتبار سازمان ملل متحد، شورای امنیت، آژانس و نظام پادمان وارد کرده است.

مایه نگرانی است که از آغاز این جنگ مجرمانه در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، حملات زیر توسط متجاوزان علیه تأسیسات و مراکز هسته‌ای صلح‌آمیز ایران صورت گرفته است، بدون آنکه هیچ محکومیت صریحی از سوی نهاد‌های بین‌المللی ذی‌ربط شنیده شود:

• در ۱ مارس، تأسیسات هسته‌ای نطنز دو بار مورد حمله قرار گرفت؛

• در ۱۷ مارس، یک سازه واقع در فاصله تنها ۳۵۰ متری از نیروگاه هسته‌ای فعال بوشهر مورد حمله قرار گرفت؛

• در ۲۱ مارس، چند نقطه در تأسیسات هسته‌ای نطنز بمباران شد؛

• در ۲۴ مارس، یک پرتابه در محدوده پیرامونی نیروگاه هسته‌ای بوشهر اصابت کرد؛

• در ۲۷ مارس، نیروگاه هسته‌ای بوشهر برای سومین بار مورد حمله قرار گرفت؛

• در ۲۷ مارس، کارخانه تولید آب سنگین در خنداب مورد حمله قرار گرفت؛

• در ۲۷ مارس، سایت فرآوری اورانیوم شهید احمدی‌روشن بمباران شد.

حملات مکرر متجاوزان در مجاورت نیروگاه هسته‌ای فعال بوشهر به‌شدت نگران‌کننده است؛ نزدیکی این حملات به یک تأسیسات هسته‌ای فعال، وضعیت غیرقابل‌تحملی ایجاد می‌کند که خطر جدی انتشار رادیولوژیک را در پی دارد.

همان‌گونه که پیش‌تر در نامه مورخ ۲۳ مارس ۲۰۲۶ اینجانب مورد تأکید قرار گرفت، چنین حملاتی نقض آشکار قطعنامه ۴۸۷ (۱۹۸۱) شورای امنیت سازمان ملل متحد، و نیز کلیه تصمیمات و قطعنامه‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، از جمله GC (XXIX) /DEC/۱۱ و GC (XXXIV) /RES/۵۳۳ محسوب می‌شود. این حملات همچنین نقض جدی اصول بنیادین و قواعد حقوق بین‌الملل بشردوستانه است. ماده ۵۶ پروتکل الحاقی اول ۱۹۷۷ به کنوانسیون‌های ژنو، حمایت مطلق و تقویت‌شده‌ای را برای کار‌ها و تأسیسات حاوی نیرو‌های خطرناک، از جمله نیروگاه‌های تولید برق هسته‌ای، مقرر می‌دارد و صراحتاً هرگونه حمله‌ای را که ممکن است موجب رهاسازی نیرو‌های خطرناک و در نتیجه تلفات شدید در میان جمعیت غیرنظامی گردد، به طور مطلق ممنوع نموده است. هدف‌گیری عامدانه مناطق در مجاورت چنین تأسیساتی، که با آگاهی از خطر ذاتی انتشار رادیولوژیک انجام می‌شود، نقض آشکار نظام پادمان آژانس بوده و جمعیت‌های غیرنظامی—هم در داخل قلمرو جمهوری اسلامی ایران و هم در سراسر منطقه—را در معرض خطر شدید و بی‌سابقه قرار می‌دهد.

علاوه بر این، ماده ۵۵ پروتکل الحاقی اول، طرف‌های درگیر در یک مخاصمه مسلحانه را ملزم می‌سازد که حفاظت از محیط طبیعی را در برابر آسیب‌های گسترده، بلندمدت و شدید تضمین نمایند. روش‌ها و وسایل جنگی به‌کارگرفته‌شده توسط آمریکا و رژیم اسرائیل، خطر ویرانی زیست‌محیطی عظیمی را در پی دارد، از جمله احتمال آلودگی رادیواکتیو خلیج فارس، جو منطقه، اکوسیستم‌های زمینی و منابع طبیعی حیاتی. چنین آسیبی محدود به مرز‌های ملی نخواهد بود، بلکه ناگزیر به کشور‌های همسایه گسترش یافته و بدین‌ترتیب سلامت عمومی، تعادل زیست‌محیطی و پایداری اقتصادی کل جمعیت را به خطر خواهد انداخت.

عالیجناب.

تحولات اخیر نشان داده است که هرگونه تضمینی از سوی آژانس، حتی در صورت ارائه، نمی‌تواند به‌عنوان تضمینی برای امنیت ملی، حفاظت از منافع ملی یا حقوق غیرقابل‌سلب دولت‌ها برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای مورد اتکا قرار گیرد.

اینجانب تأکید می‌نمایم که در صورت تداوم انفعال شورای امنیت سازمان ملل متحد و شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در مواجهه با حملات آشکار غیرقانونی علیه تأسیسات هسته‌ای تحت پادمان در ایران، دولت‌های عضو ممکن است اعتماد خود را به سازمان ملل متحد، آژانس و کل نظام عدم اشاعه از دست بدهند. پیامد‌های چنین وضعیتی محدود به ایران نخواهد بود.

عالیجناب.

از این فرصت استفاده می‌کنم تا اعتراض رسمی و نگرانی عمیق جمهوری اسلامی ایران را نسبت به اظهارات اخیر مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ثبت نمایم؛ اظهاراتی که انحراف جدی از مأموریت رسمی وی محسوب شده و ناقض اساسنامه آژانس و موافقت‌نامه جامع پادمان (CSA) است.

مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در جریان مصاحبه رسانه‌ای اخیر خود در ماه مارس ۲۰۲۶، اطلاعات حساس مرتبط با پادمان را در خصوص برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز ایران افشا نموده است. در پرتو تجارب گذشته که نشان داده سوءاستفاده از چنین اطلاعاتی توسط طرف‌های متخاصم می‌تواند به تسهیل حملات بیشتر علیه تأسیسات هسته‌ای تحت پادمان ایران منجر شود، این‌گونه اقدامات—در صورت تداوم—ممکن است مسئولیت بین‌المللی آژانس را در پی داشته باشد.

علاوه بر این، اظهارات اخیر مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی که حاکی از احتمال استفاده از سلاح‌های هسته‌ای علیه ایران است، که به‌طور ضمنی استفاده یا تهدید به استفاده از سلاح هسته‌ای علیه یک دولت عضو ان. پی. تی و در حال بهره‌برداری صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای را عادی جلوه می‌دهد، عمیقاً نگران‌کننده و هشداردهنده است. چنین مواضعی موجب تزلزل جدی در اعتماد به یکپارچگی نظام عدم اشاعه، نظام پادمان آژانس و بی‌طرفی آژانس و مدیرکل آن شده است.

جمهوری اسلامی ایران به‌طور مکرر اعتراضات رسمی خود را ثبت نموده و هشدار‌های صریحی در خصوص این رویکرد، هم پیش از و هم پس از اقدامات تجاوزکارانه ژوئن ۲۰۲۵ و فوریه ۲۰۲۶ صادر کرده است. متأسفانه هیچ نشانه‌ای از قصد آژانس برای اصلاح اشتباهات گذشته یا بازگشت به رویکردی حرفه‌ای، بی‌طرفانه و مبتنی بر مبانی فنی، منطبق با اساسنامه آژانس و توافق جامع پادمان وجود ندارد؛ لذا از جنابعالی درخواست می‌نمایم که این نامه به طور رسمی به عنوان سند شورای امنیت سازمان ملل متحد ثبت شود و همچنین به عنوان سند INFCIRC آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گردش داده گردد.

سید عباس عراقچی

وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران