فرصت تازه در تجارت خارجی ایران/ چرخش از بنادر جنوبی به مسیر‌های همسایگان

گزارش جدید از شکل‌گیری مسیری متفاوت در واردات و تأمین کالا‌های اساسی خبر می‌دهد؛ تغییری که می‌تواند نقش برخی گذرگاه‌ها را پررنگ‌تر کند.

کد خبر: ۲۱۳۲۲۴۸

۲۹ فروردين ۱۴۰۵

به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از ایسنا، سیدطه مدنی اظهار کرد: تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به کشور ما اگرچه حوادث ناگواری چون شهادت رهبر انقلاب، فرماندهان نظامی و مردم را به دنبال داشته است؛ اما از دل همین جنگ و حوادث تلخ، فرصت‌هایی خلق و زمینه‌هایی ایجاد می‌شود که می‌تواند در نهایت به نفع کشور و مردم تمام شود.

وی ادامه داد: این جنگ جدا از ابعاد نظامی که باعث شد توان بسیار بالای موشکی، اطلاعاتی و پهپادی ایران و ایستادن در برابر مدعی ابرقدرتی را به رخ جهانیان بکشد در ابعاد اقتصادی هم فرصت‌هایی خلق و شرایط را برای اجرای برنامه‌هایی که سال‌ها به دلایل مختلف مسکوت مانده بود فراهم کرده است.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند افزود: یکی از این فرصت‌ها در تنگه هرمز خلق شد. در واقع ترامپ با این جنگ نابخردانه، باعث شد ایران بر اساس حقوق قانونی خود به اعمال حاکمیت در تنگه هرمز بپردازد و با مدیریت هوشمند این آبراهه حیاتی، نقش و جایگاه خود را در اثرگذاری بر اقتصاد جهانی به اثبات برساند. این وضعیت در ادامه می‌تواند عواید مالی بسیار زیادی برای ایران به همراه داشته و جایگاه ما را در اقتصاد جهانی ارتقاء دهد.

مدنی در ادامه تصریح کرد: بعد از فرصت تنگه هرمز، ترامپ با رفتن به سمت اعمال محدودیت در ترددها و به زعم خود محاصره دریایی، دومین فرصت را در اختیار ایران قرار داده تا با توجه به آن، برنامه تمرکززدایی از بنادر جنوبی جهت مبادلات تجاری، که سال‌ها به دلایل مختلف مسکوت مانده بود به سرعت اجرا شود.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند گفت: با توجه به اینکه سال‌هاست عمده واردات ما به ویژه واردات کالاهای اساسی که با امنیت غذایی کشور در هم تنیده است از بنادر جنوبی تامین می‌شود حاکمیت باید با رویکرد تمرکززدایی، به سمت آلترناتیوهای خاکی و آبی مستقل از تنگه هرمز برود تا در شرایط مختلف، جریان ورود کالاهای اساسی متنوع شود و اثرپذیری کمتری در شرایط بحرانی داشته باشد.

مدنی تصریح کرد: اگرچه نقش و جایگاه دریا در تجارت کشورها بر هیچ کس پوشیده نیست و حجم زیادی از مبادلات جهان به واسطه آب‌های آزاد انجام می‌شود؛ اما ایران با توجه به حوادثی که پشت سر گذاشته و تجربیاتی که در این حوزه کسب کرده باید ضمن کاهش وابستگی در این حوزه، به مسیرهای رفع نیازهای اساسی تنوع دهد.

وی با بیان اینکه در حال حاضر ۶۱ درصد واردات کالای اساسی کشور از طریق بندر امام خمینی (ره) و شش درصد از بندر شهید رجایی و بخش عمده‌ای از واردات کشور از همین مسیرهای وابسته به تنگه هرمز انجام می‌شود، افزود: این جنگ و تحرکات بعدی دشمن برای اختلال در مسیر اصلی واردات و صادرات ایران به ما ثابت کرد که باید برنامه تمرکززدایی از گذرگاه‌های تجاری کشور را خیلی پیش‌تر اجرا می‌کردیم و دیگر زمان تعلل نیست و این برنامه باید هر چه سریعتر اجرا شود.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در پاسخ به اینکه آیا شرایط برای تمرکززدایی از مسیرهای تجاری وابسته به تنگه هرمز فراهم است، توضیح داد: ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی خود، در همسایگی با ۱۵ کشور قرار دارد که ارتباط با ۹ همسایه هیچ وابستگی به سواحل جنوبی و تنگه هرمز ندارد. این ۹ کشور با حدود هفت هزار کیلومتر مرز آبی و خاکی به ایران متصل شده‌اند در حالی که مرز آبی ما در سواحل جنوبی ۱۷۰۰ کیلومتر است. این یعنی ۸۰ درصد مرزهای ما هیچ وابستگی به تنگه هرمز و سواحل جنوبی ندارد و این زمینه لازم برای تمرکززدایی از مسیرهای کنونی را فراهم کرده است.

وی ادامه داد: همچنین مرور گذرگاه‌های مرزهای زمینی موجود هم وضعیت امیدوارکننده‌ای برای اجرای سریع تمرکززدایی و رفع «وابستگی تجاری» به تنگه هرمز ترسیم می‌کند. گذرگاه‌های مرزی با کشور ترکیه شامل بازرگان (مرز گوربولاغ)، رازی (مرز کاپی کوی)، سِرو (مرز اسن دره)، گذرگاه‌ مرزی با کشور ارمنستان شامل مرز نوردوز در سمت ایران ( نام شهر مرزی کشور ارمنستان)، گذرگاه‌های مرزی با کشور جمهوری آذربایجان شامل آستارا، بیله‌سوار، جلفا، پلدشت (صنم بلاغی)، گذرگاه‌های مرزی با کشور ترکمنستان شامل باجگیران-قوچان، لطف آباد شهرستان درگز، سرخس، اینچه‌برون، گذرگاه‌های مرزی با کشور افغانستان شامل دوغارون، میلک - زابل - نیمروز، فراه، مرز شمتیغ، گذرگاه‌های مرزی با کشور عراق شامل مرز خسروی (منذریه، دولت مرکزی عراق) چذابه (الشیب)، شلمچه، مهران (زرباطیه)، سومار (مندلی)، تمرچین (اقلیم کردستان عراق)، پرویزخان (خانقین، دولت مرکزی عراق)، گذرگاه مرزی باشماق (اقلیم کردستان عراق)، گذرگاه شیخ صالح (دولت مرکزی عراق)، گذرگاه مرزی کیله سردشت، سیرانبند بانه و سیف سقز، گذرگاه‌های مرزی با کشور پاکستان شامل گذرگاه مرز میرجاوه و ریمدان به خوبی این ظرفیت را فراهم کرده است.

وی ادامه داد: جدا از زیرساخت‌های فیزیکی به صورت گذرگاه‌های مرزی، اقدام سال گذشته دولت در حذف ارز ترجیحی هم باعث شده که انگیزه قاچاق معکوس از ایران به کشورهای همسایه رفع و امکان تامین نیازها از کشورهای همسایه فراهم شود. اجرای این برنامه و نگاه به کشورهای همسایه برای تامین نیازهای داخلی، به خوبی می‌تواند تراز تجاری ما را با این کشورها تعدیل و تمایل آنان به تجارت با ایران را افزایش دهد. این رویکرد ریسک تحریم‌ها را نیز کاهش می‌دهد و می‌تواند به ایجاد مسیرهای حمل و نقلی جدید و حل چالش یک سر خالی نیز کمک کند.

امکان واردات ۸۰ درصد کالاهای اساسی بدون وابستگی به تنگه هرمز

این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه همه چیز برای رفع وابستگی تجاری از تنگه هرمز فراهم است، تصریح کرد: طبق بررسی‌ها، ایران می‌تواند بیش از ۸۰ درصد از حدود ۷۵ میلیون تن کالاهای اساسی مورد نیاز را از کشورهای همسایه بدون وابستگی به تنگه هرمز تامین کند.

وی افزود: به عنوان مثال ما می‌توانیم ۹.۵ میلیون تن گندم، جو، ذرت دامی، دانه سویا، روغن سویا و روغن آفتابگردان را با قیمت مناسب‌تر از روسیه تامین کنیم ولی در حال حاضر حدود ۲.۸ میلیون تن کالای اساسی از کشور روسیه وارد می‌شود. همچنین امکان واردات حدود چهار میلیون تن کالای اساسی شامل جو، گندم، ذرت دامی و روغن آفتابگردان از قزاقستان وجود دارد در حالی که اکنون فقط حدود ۸۲ هزار تن کالای اساسی از این کشور وارد می‌شود. ظرفیت تأمین برنج و ذرت دامی از پاکستان هم حدود ۲.۵۸ میلیون تن است ولی ما فقط ۳۴۳ هزار تن کالای اساسی(عمدتاً برنج) از پاکستان وارد می‌کنیم.

مدنی گفت: یکی از چالش‌های چند سال اخیر ما با برخی کشورهای همسایه از جمله عراق، عدم تعادل در تراز تجاری بوده و مانع صادرات بیشتر ما به این کشور شده است. اگر ما در تامین نیازهای خود به ویژه کالاهای اساسی به کشورهای همسایه‌ای چون عراق روی آوریم این چالش رفع و امکان صادرات بیشتر به این کشورها فراهم می‌شود.

دیگر وقت تعلل نیست

مدنی در پایان با بیان اینکه امروز دیگر وقت تعلل در رفع وابستگی تجاری از تنگه هرمز نیست، خاطرنشان کرد: طی سال‌های اخیر بسیاری از نیازهای ما به دلایل مختلف به ویژه در حوزه کالاهای اساسی و امنیت غذایی از مناطق دوردستی چون آمریکای جنوبی تامین شده در صورتی که امکان تهیه این کالاها از کشورهای همسایه با کیفیت بالاتر، قیمت مناسب‌تر و هزینه حمل کمتر وجود داشته است. اکنون «عدو سبب خیر» شده و اجباراً باید این وضعیت را اصلاح کنیم. اگر قبلاً از منظر چالش‌های محتملی که پدافند غیرعامل به آن توجه دارد بر تمرکززدایی از بنادر جنوبی تاکید می‌شد امروز توحش دشمن عینا جلوی چشم ماست و تعلل در رفع وابستگی تجاری از تنگه هرمز به هیچ وجه عقلانی نیست. هر چه بتوانیم در اجرای این برنامه موفق عمل کنیم؛ هم حربه‌های دشمن را بی اثر می‌کنیم و هم در برابر دشمنی‌های متعدد آنها دست بالا را خواهیم داشت به ویژه اینکه دشمن در شرایط کنونی از این ابزارها برای تحت فشار گذاشتن ما در مذاکرات استفاده می‌کند.