زیر ذره‌بین اقتصادآنلاین؛

دلار و طلا در دو سناریوی سرنوشت‌ساز؛ تحلیل بازارها بعد از نتیجه مذاکرات

در حالی که سایه جنگ و تنش‌های منطقه‌ای همچنان بر بازار‌های مالی کشور سنگینی می‌کند، دو سناریوی کاملا متضاد پیش روی اقتصاد قرار گرفته است؛ یا مذاکره که می‌تواند دلار را احتمالا در کوتاه‌مدت تا ۱۱۵ هزار تومان عقب براند، یا ادامه تنش‌ها که تورم ۱۱۰ درصدی و دلار ۳۰۰ هزار تومانی را محتمل می‌سازد.

کد خبر: ۲۱۳۲۳۰۰

۳۱ فروردين ۱۴۰۵

اقتصادآنلاین – رجا ابوطالبی: در حالی که سایه تنش‌های منطقه‌ای و ریسک‌های ژئوپلیتیک همچنان بر سر اقتصاد ایران سنگینی می‌کند، بازار ارز و طلا بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی گره خورده است. در این میان، دو سناریوی کاملاً متفاوت پیش روی اقتصاد کشور قرار دارد: یکی مسیر مذاکره و کاهش تنش‌ها، و دیگری ادامه وضعیت فعلی و تشدید فشارها. هر یک از این مسیر‌ها می‌تواند پیامد‌های کاملاً متفاوتی برای نرخ دلار، تورم و بازار طلا به همراه داشته باشد.

سناریوی نخست؛ مذاکره و کاهش فشار‌ها

در صورت به نتیجه رسیدن مذاکرات، یکی از مهم‌ترین پیامدها، آزادسازی منابع ارزی بلوکه‌شده ایران خواهد بود. طبق ادعای الجزیره، کل دارایی‌های خارجی مسدود شده یا بلوکه شده ایران بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود. البته همین رسانه اعلام کرده است که در مرحله‌ی اول و برای گشایش اقتصادی تهران، ۶ میلیارد دلار آن در دسترس خواهد بود.

ورود این منابع به چرخه اقتصاد می‌تواند عرضه ارز را در بازار افزایش دهد و فشار نزولی قابل توجهی بر نرخ دلار وارد کند. در چنین شرایطی، کاهش نرخ دلار از سطوح فعلی به محدوده‌های پایین‌تر، حتی حوالی ۱۱۵ هزار تومان، دور از انتظار نخواهد بود.

این کاهش تنها به بازار ارز محدود نمی‌شود. افت نرخ دلار معمولا با کاهش انتظارات تورمی همراه است و می‌تواند از شدت ورود نقدینگی به بازار‌های دارایی، از جمله طلا، بکاهد. در نتیجه، تقاضای سفته‌بازانه برای طلا نیز کاهش می‌یابد.

گفتنی است که به واسطه‌ی تحمیل هزینه‌ی ۲۷۰ میلیارد دلاری جنگ به کشورمان، کاهش ارتفاع تورم و دلار نمی‌تواند دائمی باشد که علت آن را مفصلا در سناریو دوم شرح خواهیم داد.

از سوی دیگر، انس جهانی طلا همبستگی منفی عجیبی با قیمت بنزین و امنیت منطقه‌ای پیدا کرده است. بزرگ‌ترین دارنده طلا در جهان، یعنی چین، به محض بروز ناامنی در خاورمیانه، بخش قابل توجهی از ذخایر طلای خود را به فروش رساندند و به جای آن، روی ذخایر استراتژیک هلیوم و کود شیمیایی سرمایه‌گذاری کردند. این اقدام دقیقا همان چیزی است که همبستگی منفی طلا با بنزین را توجیه می‌کند.

با این حال، پس از اتمام جنگ و بازگشت امنیت به منطقه، تصویر کاملا معکوس می‌شود. کاهش قیمت نفت به دنبال آرامش ژئوپلیتیک، انس جهانی طلا را تا محدوده ۵۱۰۰ دلار بالا خواهد برد. در این شرایط، قیمت طلای ۱۸ عیار به راحتی می‌تواند به محدوده ۱۴.۵ میلیون تومان به عقب هل داده شود.

سناریوی دوم؛ تداوم تنش و تشدید فشار‌های اقتصادی

اما اگر مذاکره‌ای در کار نباشد، اعداد و ارقام رسمی دولت داستان تلخ‌تری روایت می‌کنند. دولت تا امروز خسارات مستقیم جنگ را ۲۷۰ میلیارد دلار اعلام کرده است. این بدان معنا است که در بهترین حالت و با یک برنامه ۱۰ ساله برای جبران این خسارات، تحمیل هزینه سالانه ۲۷ میلیارد دلاری به اقتصاد کشور دور از ذهن نخواهد بود. برای نشان دادن بزرگی همین عدد کافی است بگوییم که بودجه‌ی دولت تنها ۴۰ میلیارد دلار است.

حال تزریق ۲۷ میلیارد دلار به صورت پایه پولی بدون پشتوانه، چه تبعاتی خواهد داشت؟ حتی اگر بخشی از این رشد نقدینگی بدون پشتوانه، از طریق اشتغال‌زایی یا تولید برای بازسازی جبران شود، باز هم پایه‌ی پولی را افزایش داده و منتج به تورم خواهد شد.

از سوی دیگر، حتی در صورت نبود جنگ، کارشناسان تورم ۶۰ درصدی را برای سال ۱۴۰۵ متصور بودند. تورم پیش‌بینی شده در کنار جبران خسارات ناشی از جنگ می‌تواند تورم حقیقی سال جاری را تا ۱۱۰ درصد نیز افزایش دهد. این بدان معنا است که در صورت عدم مذاکره، قیمت دلار به محدوده‌ی ۳۰۰ هزار تومان برای پایان سال وارد خواهد شد.

انس ۶۰۰۰ دلاری، دلار ۳۰۰ هزار تومانی و طلای ۴۰ میلیونی

در همین حال، بانک‌های بزرگ جهانی طبق روال دیرینه‌ی خود، به پیش‌بینی قیمت انس جهانی طلا تا پایان سال جاری میلادی پرداختند. متوسط پیش‌بینی آنها برای انس جهانی طلا در سال ۲۰۲۶ حوالی ۶۰۰۰ دلار است. با توجه به نرخ دلار و پیش‌بینی انس جهانی، این رقم به راحتی طلای ۱۸ عیار داخلی را به بالای ۴۰ میلیون تومان می‌رساند. یعنی در غیاب توافق، طلا نه تنها پناهگاه امن خواهد بود، بلکه به یکی از بهترین ابزار‌های حفظ ارزش دارایی تبدیل می‌شود.

بازار ارز و طلا در ایران بیش از هر زمان دیگری به اخبار سیاسی گره خورده است. هر شایعه‌ای درباره پیشرفت یا بن‌بست مذاکرات، می‌تواند افت و رشد‌های باورنکردنی را برای دلار و طلا رقم بزند.

دولت هم در این میان با دو راهی سختی مواجه است. از یک سو باید خسارات جنگ را جبران کند و از سوی دیگر، نمی‌تواند اجازه دهد پایه پولی بدون کنترل منفجر شود. اگر برنامه ۱۰ ساله جبران خسارت بدون همراهی مذاکرات پیش برود، فشار بر ریال آن‌قدر زیاد خواهد شد که حتی اشتغال‌زایی و تولید برای بازسازی هم نمی‌تواند جلوی تورم بالای ۱۰۰ درصدی را بگیرد.

انتخاب چیست؟

در مجموع، بازار‌های مالی ایران بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی وابسته شده‌اند. هر خبر یا سیگنالی از پیشرفت یا بن‌بست در مذاکرات می‌تواند نوسانات قابل توجهی در بازار ارز و طلا ایجاد کند. از این رو، سرمایه‌گذاران در موقعیتی قرار دارند که تصمیم‌گیری‌هایشان به شدت به تحلیل این دو سناریو وابسته است.

با این حال، باید توجه داشت که تمامی این اعداد و سناریو‌ها بر پایه تحلیل شرایط فعلی و الگو‌های گذشته شکل گرفته‌اند. اقتصاد، به‌ویژه در شرایط پیچیده کنونی، تحت تاثیر متغیر‌های متعدد داخلی و خارجی، از سیاست‌های پولی و مالی گرفته تا تحولات جهانی، قیمت انرژی، و رفتار بازیگران بزرگ اقتصادی، قرار دارد. بنابراین، این پیش‌بینی‌ها قطعیت ندارند و ممکن است با تغییر هر یک از این عوامل، دستخوش تغییرات جدی شوند.