زنگ خطر برای استارتاپ‌ها / فروش اینترنتی تا ۵۰ درصد سقوط کرد

رئیس اتحادیه کسب‌وکار‌های مجازی هشدار داد که قطعی‌های مکرر اینترنت باعث کاهش ۵۰ درصدی فروش در کسب‌وکار‌های آنلاین شده و نزدیک به ۲۰۰۰ شرکت تنها یک تا دو ماه تاب‌آوری مالی دارند. او تأکید کرد که این بی‌ثباتی ساختاری، اقتصاد دیجیتال کشور را در معرض بحران جدی قرار داده است.

کد خبر: ۲۱۳۴۹۷۳

۱۱ ارديبهشت ۱۴۰۵

به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از خبرآنلاین، در ماه‌های اخیر، اقتصاد دیجیتال کشور بیش از هر زمان دیگری زیر فشار قطعی‌های مکرر اینترنت و بی‌ثباتی زیرساختی قرار گرفته است؛ وضعیتی که به گفته فعالان این حوزه، دیگر نمی‌توان آن را یک اختلال مقطعی دانست.

در چنین فضایی، نگرانی‌ها از آینده کسب‌وکارهای آنلاین، کاهش اعتماد سرمایه‌گذاران و افت محسوس فروش، به یکی از محورهای اصلی بحث‌های اقتصادی تبدیل شده است.

آنچه امروز در جریان است، صرفاً یک چالش فنی نیست، بلکه نشانه‌ای از تغییرات عمیق‌تر در بستر فعالیت‌های دیجیتال و شکل‌گیری نوعی نااطمینانی گسترده در اکوسیستم کسب‌وکارهای اینترنتی کشور به شمار می‌رود.…

رضا الفت‌نسب، رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی با اشاره به تداوم قطعی‌های اینترنت در ماه‌های اخیر و اثرات آن بر اقتصاد دیجیتال، معتقد است این حوزه در یک سال گذشته با مجموعه‌ای از بحران‌های پی‌درپی مواجه بوده که فشار سنگینی بر کسب‌وکارهای آنلاین وارد کرده است؛ شرایطی که به گفته او دیگر نمی‌توان آن را صرفاً یک اختلال فنی دانست، بلکه باید آن را یک مسئله ساختاری در اقتصاد کشور تلقی کرد.

او با اشاره به اینکه شاید تعبیر «زلزله خاموش و فرساینده» دقیق‌ترین واژه برای توصیف این وضعیت نباشد، اما از نظر ماهیت می‌تواند بخشی از واقعیت موجود را توضیح دهد، می‌گوید از خرداد سال گذشته، هم‌زمان با جنگ ۱۲ روزه، سپس قطعی برق، اتفاقات دی‌ماه و مجموعه‌ای از بحران‌های دیگر، اقتصاد دیجیتال وارد دوره‌ای از بی‌ثباتی مداوم شده است. به گفته او، این وضعیت در حالی شکل گرفته که حتی پیش از این دوره نیز اقتصاد دیجیتال در ایران با مشکلات متعدد، فشارهای ساختاری و نگاه‌های بعضاً نادرست مواجه بوده است.

الفت‌نسب تأکید می‌کند که بخشی از مشکلات فعلی ناشی از نسبت دادن مسائل کلان اقتصادی به پلتفرم‌های آنلاین بوده است؛ از بازار خودرو گرفته تا حوزه مسکن.

او این روند را نوعی جابه‌جایی آدرس مسئله می‌داند و معتقد است در برخی مقاطع، به‌جای تمرکز بر ریشه‌های اصلی مشکلات، پلتفرم‌های دیجیتال به‌عنوان مقصر معرفی شده‌اند.

به گفته او، این نگاه در سال‌های اخیر نه‌تنها اصلاح نشده، بلکه در برخی موارد تشدید نیز شده و همین موضوع فشار مضاعفی بر اکوسیستم کسب‌وکارهای آنلاین وارد کرده است.

او در توضیح بیشتر این وضعیت می‌گوید همین فشارهای رسانه‌ای و تصمیم‌گیری‌های مقطعی باعث شده حتی پیش از بحران‌های اخیر نیز اقتصاد دیجیتال در وضعیت شکننده‌ای قرار داشته باشد، اما در یک سال گذشته این شکنندگی به‌مراتب شدیدتر شده است.

به باور او، کسب‌وکارهای خرد و متوسط بیشترین آسیب را متحمل شده‌اند و بسیاری از فعالان حوزه شبکه‌های اجتماعی، به‌ویژه اینستاگرام، در برخی دوره‌ها عملاً به مرز توقف فعالیت رسیده‌اند؛ به‌گونه‌ای که ادامه این روند می‌تواند به تعطیلی یا تعدیل گسترده نیرو منجر شود.

رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی در ادامه به اثر قطعی اینترنت بر سرمایه‌گذاری در اقتصاد دیجیتال اشاره می‌کند و می‌گوید کسب‌وکار آنلاین صرفاً یک وب‌سایت ساده نیست، بلکه مجموعه‌ای از زیرساخت‌های پیچیده نرم‌افزاری، ارتباطی و عملیاتی است که برای فعالیت پایدار به اینترنت بین‌الملل وابسته است. او تأکید می‌کند این وابستگی مستقیم است و حتی کوچک‌ترین اختلال در آن می‌تواند زنجیره‌ای از فعالیت‌ها را تحت تأثیر قرار دهد؛ از به‌روزرسانی سرویس‌ها گرفته تا ارتباط با زیرساخت‌های خارجی.

او در عین حال تاکید می‌کند که این موضوع قابل درک است که امنیت کشور در شرایط بحرانی اولویت دارد، اما مسئله اصلی از نگاه او نبود پیش‌بینی‌پذیری در دسترسی به اینترنت است.

الفت‌نسب می‌گوید سرمایه‌گذار زمانی وارد یک بازار می‌شود که بتواند آینده آن را پیش‌بینی کند، اما وقتی اینترنت در بازه‌های مختلف و بدون اطلاع قبلی یا چارچوب زمانی مشخص قطع یا محدود می‌شود، این پیش‌بینی‌پذیری از بین می‌رود و اعتماد به‌طور جدی آسیب می‌بیند.

او با اشاره به تجربه برخی کشورها در اعمال محدودیت‌های اینترنتی در شرایط بحران، تفاوت مهم ایران را نبود شفافیت و زمان‌بندی مشخص عنوان می‌کند.

او می‌گوید در بسیاری از کشورها حتی اگر محدودیتی اعمال شود، مدت آن مشخص است؛ مثلاً دو یا سه روز یا یک بازه محدود و مشخص، اما در ایران این ابهام باعث شکل‌گیری نااطمینانی مزمن شده است که اثرات آن فراتر از خود محدودیت‌هاست.

الفت‌نسب در ادامه در خصوص خسارت روزانه ۳۰ تا ۸۰ میلیون دلاری قطعی اینترنت می‌گوید اگرچه ارقام رسمی و قطعی در این زمینه وجود ندارد، اما برآوردهایی مطرح شده حکایت از خسارت سنگین در این حوزه دارد.

او البته تأکید می‌کند که مهم‌تر از این اعداد، ماهیت واقعی خسارت‌هاست که اغلب غیرمستقیم و پنهان هستند و در گزارش‌های رسمی به‌سختی دیده می‌شوند.

به گفته او، بخش مهمی از این خسارت‌ها شامل از دست رفتن مشتریان، کاهش اعتماد کاربران و خروج تدریجی آن‌ها از پلتفرم‌هاست؛ فرآیندی که به‌صورت آرام اما پیوسته رخ می‌دهد و اثرات آن در بلندمدت بسیار عمیق‌تر از کاهش فروش مقطعی است.

او می‌گوید این نوع آسیب‌ها معمولاً در آمارهای فوری دیده نمی‌شوند، اما در ساختار بازار باقی می‌مانند.

الفت‌نسب همچنین تأکید می‌کند که موضوع تعدیل نیرو نیز تنها بخشی از خسارت واقعی است، زیرا نیروی انسانی در اقتصاد دیجیتال پس از آموزش و تجربه، به یک سرمایه تبدیل می‌شود.

او توضیح می‌دهد که از دست رفتن این نیروها نه‌تنها هزینه مالی دارد، بلکه بازسازی آن نیز زمان‌بر و دشوار است و حتی ممکن است بخشی از این سرمایه انسانی به‌طور کامل از اکوسیستم خارج شود.

او در ادامه به کاهش جدی فروش در کسب‌وکارهای آنلاین اشاره می‌کند و می‌گوید در برخی کسب‌وکارهای بزرگ، افت فروش بین ۴۰ تا ۵۰ درصد گزارش شده است. در کسب‌وکارهای کوچک و متوسط این عدد حتی به ۵۰ تا ۷۰ درصد نیز رسیده و در برخی مقاطع بحرانی، فروش عملاً به صفر نزدیک شده است.

او توضیح می‌دهد که پس از باز شدن نسبی مسیرهایی مانند دسترسی به گوگل، بخشی از فعالیت‌ها بازگشته، اما شرایط هنوز به وضعیت پایدار و قابل پیش‌بینی نرسیده است.

به گفته او، این وضعیت باعث تغییر رفتار مصرف‌کنندگان نیز شده است؛ به‌گونه‌ای که بخشی از مردم دوباره به سمت خرید سنتی بازگشته‌اند.

او تأکید می‌کند که اعتماد به خرید آنلاین در چنین شرایطی به‌شدت آسیب می‌بیند و بازسازی این اعتماد نیازمند زمان، ثبات و سیاست‌گذاری پایدار است.

رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی در ادامه به موضوع تاب‌آوری کسب‌وکارها اشاره می‌کند و می‌گوید کسب‌وکارهای بزرگ به دلیل ساختار مالی قوی‌تر توانسته‌اند تا حدی در برابر بحران‌ها مقاومت کنند، اما کسب‌وکارهای کوچک معمولاً تنها یک تا دو ماه توان ادامه فعالیت در شرایط بحرانی دارند.

او در این بخش به گزارشی اشاره می‌کند که بر اساس آن حدود ۲۰۰۰ شرکت در کشور تنها بین یک تا دو ماه تاب‌آوری دارند؛ در حالی که کسب‌وکارهای خرد حتی کمتر از این میزان توان بقا دارند.

او همچنین تأکید می‌کند که تداوم این وضعیت می‌تواند پیامدهای اجتماعی نیز به همراه داشته باشد، زیرا بخش مهمی از معیشت خانوارها به این حوزه وابسته است.

به گفته او، اختلال در این فضا صرفاً یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه می‌تواند به مشکلات اجتماعی گسترده‌تری نیز منجر شود، به‌خصوص در میان کسب‌وکارهای خردی که وابستگی مستقیم به فروش آنلاین دارند.

الفت‌نسب در ادامه به موضوع سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی اشاره می‌کند و می‌گوید حتی سرمایه‌گذاران داخلی نیز در شرایط فعلی با احتیاط بیشتری عمل می‌کنند و بخشی از سرمایه‌ها در سال‌های گذشته به بازارهای دیگر منتقل شده است.

او می‌افزاید که در حوزه کسب‌وکارهای آنلاین، حضور سرمایه‌گذاران خارجی تقریباً محدود شده و این موضوع رشد این بخش را تحت تأثیر قرار داده است.

او در بخش دیگری از صحبت‌های خود به موضوع اینترنت ویژه کسب‌وکارها اشاره می‌کند و می‌گوید در برخی جلسات، پیشنهادهایی درباره ارائه اینترنت اختصاصی یا «اینترنت پرو» مطرح شده است. اما او تأکید می‌کند که اینترنت به‌تنهایی کافی نیست اگر ورودی بازار از بین برود؛ زیرا حتی در صورت فعال بودن زیرساخت‌ها، بدون دسترسی کاربران، چرخه فروش مختل خواهد شد.

الفت‌نسب در ادامه به وضعیت پلتفرم‌های داخلی نیز اشاره می‌کند و می‌گوید این پلتفرم‌ها باید در فضای رقابتی و با کیفیت بالا رشد کنند تا بتوانند انتخاب اول کاربران شوند، نه اینکه صرفاً با تصمیمات دستوری جایگزین شوند. او معتقد است تجربه نشان داده هرجا رقابت واقعی وجود داشته، رشد اتفاق افتاده و هرجا محدودیت جایگزین انتخاب شده، نتیجه پایدار و قابل اتکا نبوده است.

او درباره اثرات قطعی اینترنت بر معیشت صاحبان کسب و کار مجازی تاکید کرد که اگر حواسمان به این بخش‌ها نباشد—که متأسفانه در حال حاضر هم تا حد زیادی نیست—طبیعتاً این افراد دچار چالش‌های جدی می‌شوند. وقتی معیشت از این فضا تأمین می‌شود و این مسیر دچار اختلال یا انسداد می‌شود، در ادامه ممکن است تبعات اجتماعی و حتی جرایم مختلف هم افزایش پیدا کند، چون فرد در نهایت به دنبال تأمین معیشت خود است.

او در در ادامه بیان کرد نکته‌ای که وجود دارد این است که برخی هنوز این واقعیت را نمی‌پذیرند که در این فضا، تعداد زیادی از افراد عملاً از همین مسیر درآمد دارند؛ چه به‌صورت کسب‌وکار مستقل و چه حتی در قالب مشاغل خرد. گاهی تصور می‌شود این افراد صرفاً حقوق‌بگیر یک شرکت هستند و موضوع به آن سادگی است، در حالی که بسیاری از آن‌ها مستقیماً از همین بسترها نان در می‌آورند.

اگر یک مثال ساده بزنم، مثل این است که یک مغازه فعال باشد و ناگهان کرکره آن پایین کشیده شود یا شیشه آن آسیب ببیند. ما نمونه‌های مشابه را هم دیده‌ایم که حتی مردم جلوی شهرداری تجمع کرده‌اند برای بازگشایی یا حل مشکل. اینجا هم دقیقاً همین اتفاق می‌افتد؛ یعنی فرد احساس می‌کند «رگ حیات کسب‌وکارش» در دست یک تصمیم بیرونی است. یک روز خاموش می‌شود و یک روز دوباره بالا می‌آید.

حالا ممکن است گفته شود که آن فضا غیرقانونی بوده یا فیلتر بوده یا هر عنوان دیگری داشته، اما مسئله اصلی این است که آن فرد می‌گوید من دنبال معیشت و فروش هستم. برای او تفاوتی ندارد اسم پلتفرم چه باشد؛ او به دنبال ترافیک، مشتری و ادامه کسب‌وکارش است.

در پایان، او تأکید می‌کند که اقتصاد دیجیتال هنوز به‌طور کامل در ساختار اقتصادی کشور به رسمیت شناخته نشده است. به گفته او، در حالی که در جهان امروز شرکت‌های فناوری در صدر اقتصاد قرار دارند و ارزش بازار آن‌ها حتی از صنایع سنتی و انرژی نیز فراتر رفته است، در ایران این حوزه همچنان با نااطمینانی، تصمیمات ناگهانی و نبود چارچوب پایدار مواجه است.

الفت‌نسب در جمع‌بندی نهایی خود تأکید می‌کند که سرمایه‌گذار به دنبال محیطی قابل پیش‌بینی است و تا زمانی که این پیش‌بینی‌پذیری در اقتصاد دیجیتال ایران ایجاد نشود، نمی‌توان انتظار رشد پایدار، جذب سرمایه و توسعه جدی در این حوزه را داشت.