علت کارکرد مداوم فن خودرو / روش‌های عیب‌یابی اصولی را بخوانید

سیستم خنک‌کاری موتور با حفظ دمای بهینه، ضامن طول عمر پیشرانه و بهره‌وری سوخت است و در این میان، فن رادیاتور نقشی حیاتی در مدیریت تبادل حرارتی ایفا می‌کند.

کد خبر: ۲۱۳۹۷۲۵

۰۳ خرداد ۱۴۰۵

به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از گجت نیوز، کارکرد مداوم فن خودرو فراتر از یک صدای آزاردهنده، هشداری جدی برای نقص در سیستم خنک‌کننده است که نادیده گرفتن آن می‌تواند به تحمیل هزینه‌های سنگین منجر شود.

سیستم خنک‌کاری موتور با حفظ دمای بهینه، ضامن طول عمر پیشرانه و بهره‌وری سوخت است و در این میان، فن رادیاتور نقشی حیاتی در مدیریت تبادل حرارتی ایفا می‌کند. یکسره کار کردن فن، به عنوان اختلالی شایع نه‌تنها فشار مضاعفی به سیستم برق و باتری تحمیل می‌کند، بلکه با خروج موتور از محدوده دمایی استاندارد، موجب افزایش استهلاک و افت عملکرد می‌شود.

بررسی علت کارکرد مداوم فن خودرو

فن رادیاتور وظیفه دارد با عبور دادن جریان هوا از میان پره‌های رادیاتور، حرارت مایع خنک‌کننده را کاهش دهد و به حفظ دمای استاندارد موتور کمک کند. در خودروهای قدیمی، فن‌ها معمولاً به‌صورت مکانیکی و وابسته به دور موتور عمل می‌کردند، اما در خودروهای مدرن این قطعه به‌صورت الکتریکی طراحی شده و عملکرد آن توسط سنسورها و واحد کنترل الکترونیکی موتور یا ECU مدیریت می‌شود.

روشن و خاموش شدن فن نیز بر اساس عواملی مانند دمای آب موتور، فشار سیستم کولر و شرایط کاری پیشرانه انجام می‌گیرد تا سیستم خنک‌کاری بتواند در بهترین بازه عملکردی خود عمل کند. منظور از کارکرد مداوم فن خودرو، حالتی است که فن رادیاتور بدون توقف یا با خاموشی بسیار کوتاه، حتی زمانی که دمای موتور به حالت نرمال رسیده یا پس از خاموش کردن خودرو، همچنان به کار خود ادامه می‌دهد.

این وضعیت با عملکرد طبیعی فن که فقط در دماهای بالا یا هنگام روشن بودن کولر فعال می‌شود تفاوت اساسی دارد و معمولاً نشانه وجود ایراد در یکی از بخش‌های سیستم است. در ذیل دلایل اصلی کارکرد مداوم فن خودرو را مورد بررسی قرار داده‌ایم:

خرابی سنسور دمای آب موتور

یکی از شایع‌ترین دلایل یکسره کار کردن فن، خرابی سنسور دمای آب موتور است. این سنسور وظیفه دارد دمای مایع خنک‌کننده را اندازه‌گیری کرده و اطلاعات آن را به ECU ارسال کند. اگر این قطعه دچار خرابی شود یا مقاومت داخلی آن تغییر کند، ممکن است دمای موتور را بیشتر از مقدار واقعی گزارش دهد.

نقش ترموستات و سیستم‌های مکانیکی

عامل دیگر، مشکل در ترموستات است. ترموستات یک قطعه مکانیکی مهم در مسیر گردش مایع خنک‌کننده است که وظیفه تنظیم جریان آب بین موتور و رادیاتور را بر عهده دارد. اگر ترموستات در حالت بسته گیر کند، مایع خنک‌کننده نمی‌تواند به‌درستی به رادیاتور برسد و دمای موتور به سرعت افزایش می‌یابد؛ در نتیجه فن برای جبران این اختلال به‌طور مداوم فعال می‌ماند.

حتی در حالتی که ترموستات عملکرد نامنظم داشته باشد و به‌صورت کامل باز و بسته نشود، نوسان دمای موتور ایجاد می‌شود و همین موضوع می‌تواند باعث کارکرد طولانی‌مدت فن شود. بنابراین خرابی ترموستات نه‌تنها روی فن، بلکه روی کل چرخه خنک‌کاری موتور اثر مستقیم دارد.

اختلالات برقی و کنترل‌کننده‌های الکترونیکی

نقص در رله فن رادیاتور یا مدار برق نیز از دیگر دلایل مهم این مشکل است. رله فن مانند یک کلید الکتریکی عمل می‌کند و فرمان صادرشده از ECU را به موتور فن منتقل می‌سازد. اگر کنتاکت‌های رله به هم بچسبند یا در مسیر سیم‌کشی اتصال کوتاه به وجود آید، فن ممکن است بدون دریافت فرمان جدید همچنان روشن باقی بماند. این ایراد به‌ویژه در خودروهایی که مدت زیادی کار کرده‌اند، سیم‌کشی فرسوده دارند یا در معرض رطوبت و حرارت بالا بوده‌اند، بیشتر دیده می‌شود.

در چنین مواردی حتی اگر سیستم خنک‌کاری از نظر دما مشکلی نداشته باشد، فن همچنان به کار خود ادامه می‌دهد، زیرا فرمان قطع به‌درستی به آن نمی‌رسد. در خودروهای امروزی ECU نقش مرکز فرماندهی را دارد و وظیفه کنترل بسیاری از سامانه‌ها، از جمله سیستم خنک‌کاری را بر عهده گرفته است. به همین دلیل، هرگونه ایراد نرم‌افزاری، خطای برنامه‌ریزی یا خرابی داخلی ECU می‌تواند موجب ارسال مداوم فرمان روشن بودن فن شود.

این مورد نسبت به سایر دلایل کمتر اتفاق می‌افتد، اما در خودروهای جدید باید حتماً در فرآیند عیب‌یابی در نظر گرفته شود. گاهی نیز خطاهای ثبت‌شده در ECU باعث می‌شوند فن حتی پس از رفع علت اولیه، به‌صورت یکسره به کار خود ادامه دهد و تا زمان پاک‌سازی خطا یا رفع نقص اصلی خاموش نشود.

تأثیر سیستم تهویه و کیفیت مایع خنک‌کننده

یکی دیگر از علت‌های رایج، فعال بودن دائمی سیستم کولر است. در بسیاری از خودروها با روشن شدن کولر، فن رادیاتور نیز برای خنک کردن کندانسور فعال می‌شود. اگر سنسور فشار کولر خراب باشد یا کلید کولر در حالت فعال گیر کرده باشد، ECU تصور می‌کند که سیستم تهویه همچنان روشن است و به همین دلیل فن را مداوم فعال نگه می‌دارد.

این حالت معمولاً علاوه بر افزایش صدای فن، با افت توان موتور، افزایش مصرف سوخت و فشار بیشتر به سیستم برق خودرو همراه است. در بعضی خودروها حتی ممکن است کارکرد دائمی کولر یا ارسال سیگنال اشتباه از مدار تهویه، علت روشن ماندن فن پس از خاموش شدن خودرو باشد.

کاهش سطح مایع خنک‌کننده یا افت کیفیت آن نیز می‌تواند باعث بروز این مشکل شود. زمانی که آب و ضدیخ به میزان کافی در سیستم وجود نداشته باشد یا ترکیب آن استاندارد نباشد، انتقال حرارت به‌خوبی انجام نمی‌شود و دمای موتور سریع‌تر بالا می‌رود. در نتیجه فن برای جبران ضعف در دفع حرارت، مدت‌زمان بیشتری روشن می‌ماند. علاوه بر این، وجود هوا در سیستم خنک‌کاری می‌تواند دقت اندازه‌گیری سنسور دمای آب را کاهش دهد و اطلاعات نادرستی به ECU منتقل کند.

انسداد مجاری و رادیاتور

گرفتگی رادیاتور یا مسیرهای عبور مایع خنک‌کننده نیز از عوامل بسیار مهم در این زمینه است. رسوب‌گرفتگی داخل رادیاتور، جرم‌گرفتگی کانال‌های آب در موتور یا استفاده از آب معمولی به‌جای ضدیخ استاندارد می‌تواند توان سیستم در دفع حرارت را به‌شدت کاهش دهد. در چنین شرایطی، حتی اگر دمای محیط پایین باشد، موتور نمی‌تواند به‌خوبی خنک شود و فن مجبور می‌شود برای مدت طولانی‌تری کار کند.

این مشکل معمولاً در خودروهایی که سرویس دوره‌ای سیستم خنک‌کاری در آن‌ها نادیده گرفته شده است، بیشتر دیده می‌شود و در صورت بی‌توجهی می‌تواند به افزایش دمای موتور و آسیب‌های جدی‌تر منجر شود.

پیامدهای تداوم وضعیت یکسره کار کردن فن

کارکرد مداوم فن خودرو پیامدهای متعددی دارد و نباید آن را یک مشکل ساده و بی‌اهمیت دانست. تداوم این وضعیت موجب استهلاک زودهنگام موتور فن، افزایش مصرف برق و فشار بر سیستم شارژ، کاهش عمر باتری و حتی بالا رفتن مصرف سوخت می‌شود. از طرف دیگر، روشن ماندن دائمی فن می‌تواند هشداری از وجود یک ایراد فنی عمیق‌تر باشد که در صورت نادیده گرفتن، به خرابی‌های سنگین‌تری در موتور ختم خواهد شد.

روش‌های عیب‌یابی اصولی

برای عیب‌یابی اصولی کارکرد مداوم فن خودرو، بررسی باید به‌صورت مرحله‌ای و دقیق انجام شود. نخست باید خطاهای ثبت‌شده در ECU با دستگاه دیاگ بررسی گردد تا مشخص شود آیا سنسور دمای آب، سیستم کولر یا بخش دیگری از مدار خطا دارد یا خیر. سپس لازم است سنسور دمای آب تست شود تا مشخص گردد آیا اطلاعات واقعی را به ECU ارسال می‌کند یا نه. بعد از آن، عملکرد ترموستات باید کنترل شود تا معلوم شود در زمان مناسب باز و بسته می‌شود.

بررسی رله‌ها، اتصالات برقی، سیم‌کشی و سلامت مدار فن نیز از مراحل مهم بعدی است. در نهایت، سطح، کیفیت و گردش مایع خنک‌کننده باید ارزیابی شود تا مشخص گردد آیا سیستم از نظر مکانیکی و حرارتی در وضعیت مناسبی قرار دارد یا خیر. استفاده از روش‌های تجربی و غیرتخصصی بدون بررسی فنی می‌تواند مشکل را پیچیده‌تر کرده و حتی به آسیب‌های بیشتر منجر شود.

راهکارهای پیشگیرانه و نتیجه‌گیری

برای پیشگیری از بروز یکسره کار کردن فن خودرو، سرویس دوره‌ای سیستم خنک‌کاری اهمیت زیادی دارد. استفاده از ضدیخ استاندارد و مناسب، تعویض به‌موقع ترموستات، بررسی سلامت سنسورها، کنترل رله‌ها و اطمینان از عدم وجود نشتی یا هوا در سیستم می‌تواند تا حد زیادی از بروز این اختلال جلوگیری کند. همچنین توجه به علائم هشداردهنده مانند روشن شدن چراغ چک موتور، افزایش غیرعادی صدای فن، نوسان دمای آمپر یا ضعیف شدن عملکرد کولر، نقش مهمی در شناسایی زودهنگام مشکل دارد.

اگر این نشانه‌ها به‌موقع جدی گرفته شوند، می‌توان از خرابی‌های پرهزینه و آسیب‌های جدی به موتور پیشگیری کرد. در نهایت، کارکرد مداوم فن خودرو مشکلی رایج اما بسیار مهم است که نباید نادیده گرفته شود. این وضعیت ممکن است ناشی از خرابی سنسورها، نقص در سیستم برق، مشکلات مکانیکی یا ایراد در ECU باشد و تنها با شناخت دقیق علت و عیب‌یابی اصولی می‌توان آن را برطرف کرد.

رعایت نکات نگهداری، استفاده از قطعات و مایعات استاندارد، بررسی دوره‌ای سیستم خنک‌کاری و توجه به علائم غیرعادی، بهترین راه برای حفظ سلامت موتور، افزایش عمر مفید خودرو و جلوگیری از هزینه‌های اضافی است.