چه کسی مجوز تخریب کلیسای انجیلی مشهد را داد؟ / روایت شهرداری و میراث فرهنگی از تخریب شبانه

کلیسای انجیلی مشهد که سال‌ها پیش از فهرست آثار ملی خارج شده بود، اما همچنان در محدوده واجد ارزش تاریخی قرار داشت، بامداد پنجشنبه در عملیاتی شبانه تخریب شد؛ میراث فرهنگی و شهرداری مشهد می‌گویند مجوزی برای این تخریب صادر نکرده‌اند و دادستانی نیز بررسی حقوقی و ثبتی پرونده را در دستور کار قرار داده است.

کد خبر: ۲۱۴۲۱۹۳

۱۶ خرداد ۱۴۰۵

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از همشهری ‌آنلاین، کلیسای انجیلی مشهد بامداد پنجشنبه ۱۴ خرداد طی ۲ ساعت چنان تخریب شد که از آن جز تلی از خاک بر جای نماند. خبر از سوی فعالان میراث فرهنگی منتشر شد و چند ساعت بعد یعنی عصر جمعه اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی اعلام کرد عملیات تخریب متوقف شده‌ و یک روز بعد (شنبه) هم دادستان عمومی و انقلاب مرکز خراسان رضوی خبر داد که بررسی‌های حقوقی و ثبتی این پرونده برای روشن شدن تمامی ابعاد موضوع در دستور کار دستگاه قضایی قرار گرفته است. جای خالی کلیسای انجیلی در حالی برجای مانده که خطر بیخ گوش کلیسای ارامنه مشهد هم قرار دارد.

با وجود بسته بودن محوطه و جلوگیری از ورود عکاسان، تصاویر تخریب کلیسای انجیلی مشهد از فاصله دور و از سوی برخی فعالان میراث فرهنگی در فضای مجازی منتشر شد. با انتشار تصاویر این پرسش مطرح شد که چگونه بنایی که سال ۱۳۸۴ ثبت ملی شده است، اینچنین بی مهابا زیر هجوم بولدوز رفت؟

سرپرست معاونت میراث‌فرهنگی اداره‌کل میراث‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع‌ دستی خراسان رضوی در پاسخ به این پرسش می‌گوید که این بنای تاریخی در سال‌های گذشته از فهرست آثار تاریخی خارج شده، اما همچنان در نقشه‌های مصوب حریم بافت تاریخی مرکزی و طرح تفصیلی حوزه مرکزی شهر مشهد به عنوان بنایی واجد ارزش تاریخی شناسایی شده و هرگونه اقدام عمرانی در آن مستلزم رعایت الزامات قانونی و اخذ مجوزهای لازم است.

حمید حلاج مقدم می‌گوید: «عاملان تخریب کلیسا مجوزی از میراث فرهنگی نداشتند. در یک ماه گذشته هم درخواست نقل و انتقال مالکیت ملک کلیسای انجیلی مشهد به اداره‌کل میراث فرهنگی ارائه شد. در پاسخ به این استعلام، ضمن تاکید بر ضرورت حفاظت، مرمت و نگهداری بنا، هرگونه اقدام عمرانی منوط به اخذ مجوزهای قانونی از میراث فرهنگی و شهرداری اعلام شد.»

او توضیح می‌دهد: «به محض اطلاع از آغاز عملیات تخریب، با حضور یگان حفاظت میراث فرهنگی، مأموران انتظامی و با دستور مقام قضایی، عملیات تخریب متوقف شد و بخشی از بنا از گزند تخریب در امان ماند. مستندسازی خسارات، بررسی ابعاد موضوع و پیگیری حقوقی تخریب انجام‌شده با اولویت در حال انجام است و تمامی افراد یا نهادهای دخیل در این اقدام باید در برابر قانون پاسخگو باشند.»

محمدرضا قلندر، شهردار مشهد هم با تاکید بر اینکه ماجرا از طریق دادستانی در حال پیگیری است می‌گوید: «کلیسای انجیلی مشهد مالک خصوصی دارد که برای تخریب از شهرداری مشهد هیچ استعلامی انجام نداده و شهرداری مشهد هم برای این کار هیچ مجوزی صادر نکرده‌است. تخریب شبانه انجام شده‌است.»

یک فعال میراثی، خراسان‌پژوه و رئیس هیات مدیره انجمن توسعه گردشگری چهارباغ خراسان درباره خروج این بنا از فهرست ثبت ملی در بی‌خبری کامل می‌گوید: «یکی از مشکلات میراث فرهنگی همین است که خروج بناها از فهرست آثار ملی را به هیچ‌کس حتی به فعالان میراث فرهنگی اعلام نمی‌کند. اگر این موضوع اعلام عمومی بشود فعالان میراث برای خارج نشدن از فهرست ثبت ملی تلاش می‌کنند یا گوش به زنگ حفاظت از بنا و جلوگیری از تخریب هستند.»

رضا سلیمان‌نوری با بیان اینکه در زمان خروج از فهرست آثارملی، احتمالا مالک کلیسا قدرت زیادی داشته یا میراث فرهنگی از عهده دفاع برنیامده ‌است، می‌افزاید: «داستان دعوای مالکان خصوصی بناهای تاریخی با وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و گشاده‌دستی دیوان عدالت اداری در صدور حکم خروج این آثار از فهرست آثار ثبت شده ملی داستان امروز و دیروز نیست.»

او با بیان اینکه با توقف عملیات، فقط جلوی خروج تخته‌ها، سنگ‌ها و درهای بنا گرفته شده است، می‌گوید: «کلیسای انجیلی مشهد شامل ۲ بناست. یکی به عنوان ساختمان همراهان که محل اقامت کشیش یا خانواده‌های که از شهرهای دیگر می‌آمدند، بوده و دیگری ساختمان کلیسا. هر دو ساختمان تخریب شده به طوری که دیگر امکان بازسازی هم وجود ندارد و بخشی از هویت فرهنگی ما از بین رفت.»

کلیسای انجیلی مشهد در یک بلوک فرهنگی واقع شده‌بود؛ جایی که اقلیت‌ها (مسیحی‌ها و بخشی از یهودی‌ها) در دوران پهلوی دوم در آن ساکن شدند. کلیسای انجیلی مشهد در دهه ۱۳۳۰ ساخته شده، از دهه ۱۳۶۰ کاربری مذهبی ندارد و به گفته رضا سلیمان‌نوری، قدمت ساخت آن به زمان پهلوی دوم برمی‌گردد.

او درباره فرقه انجیلی در مسیحیت نیز توضیح می‌دهد: «فرقه انجیلی‌ها پروتستان هستند و زیر نظر واتیکان و پاپ نیستند و از طریق کلیساهای آمریکا اداره می‌شوند. به همین دلیل از دهه ۱۳۶۰ این کلیسا تعطیل و مالکیت آن به ستاد اجرایی فرمان امام (ره) واگذار شد.»

سلیمان‌نوری با بیان اینکه چندی پیش کلیسای انجیلی به یک دستگاه دولتی واگذار شد و تغییر مالکیت داد، می‌گوید: «در تخریب کلیسا هیچ نهادی پاسخگو نیست و شهرداری هم اظهار بی‌اطلاعی می‌کند.» کلیسای انجیلی مشهد در سکوت کامل از بین رفت و حالا حسن همتی‌فر، دادستان عمومی و انقلاب مشهد خبر داده که پیگیر مجوز تخریب یا حکم قضایی و حقوقی برای تخریب این ملک است؛ نوشدارویی پس از مرگ سهراب.

رئیس هیات مدیره انجمن توسعه گردشگری چهارباغ خراسان با بیان اینکه در بزنگاه تخریب کلیسای انجیلی مشهد باید به فکر کلیسای ارامنه مشهد باشیم. رضا سلیمان‌نوری می‌گوید: «کلیسای ارامنه مشهد در یک قدمی خطر است، زیرا شورای خلیفه‌گری تهران قصد فروش این کلیسا را دارد و اگر این کلیسا فروخته شود، قطعا سرنوشتی شبیه کلیسای انجیلی مشهد خواهد داشت.» کلیسای ارامنه مشهد نیز سال ۱۳۸۴ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و در پرونده ثبت ملی آن کلیسا و مدرسه ارامنه مشهد آمده‌است.