چگونه اشتیاق به درس را در دانش‌آموزان زنده کنیم؟

یکی از مهم‌ترین دلایل کاهش اشتیاق به درس خواندن، فاصله میان محتوای آموزشی و نیاز‌های واقعی زندگی است. بسیاری از دانش‌آموزان احساس می‌کنند آنچه در مدرسه می‌آموزند ارتباط مستقیمی با آینده شغلی و اجتماعی آنان ندارد.

کد خبر: ۲۱۴۳۴۴۸

۲۲ خرداد ۱۴۰۵

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از اعتماد، کاهش انگیزه تحصیلی دانش‌آموزان به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های مدارس و خانواده‌ها تبدیل شده است. بسیاری از معلمان از کاهش مشارکت دانش‌آموزان در کلاس سخن می‌گویند و والدین نیز از بی‌میلی فرزندان خود نسبت به درس و مدرسه گلایه دارند. این مساله تنها به عملکرد فردی دانش‌آموزان مربوط نمی‌شود، بلکه ریشه‌های گسترده‌تری در نظام آموزشی خانواده و شرایط اجتماعی دارد.

برای درک بهتر این وضعیت باید به عوامل مختلفی توجه کرد که در سال‌های اخیر بر نگرش دانش‌آموزان نسبت به آموزش اثر گذاشته‌اند. یکی از مهم‌ترین دلایل کاهش اشتیاق به درس خواندن، فاصله میان محتوای آموزشی و نیاز‌های واقعی زندگی است. بسیاری از دانش‌آموزان احساس می‌کنند آنچه در مدرسه می‌آموزند ارتباط مستقیمی با آینده شغلی و اجتماعی آنان ندارد.

هنگامی که دانش‌آموز نتواند کاربرد دانش و مهارت‌های آموخته شده را در زندگی روزمره درک کند به تدریج انگیزه خود را از دست می‌دهد. آموزش زمانی جذاب خواهد بود که بتواند به پرسش‌های واقعی دانش‌آموز پاسخ دهد و او را برای مواجهه با مسائل زندگی آماده سازد. عامل دیگر غلبه فرهنگ نمره‌محوری بر فرآیند یادگیری است.

در بسیاری از مدارس موفقیت دانش‌آموز بیش از آنکه با میزان یادگیری و رشد فکری او سنجیده شود با نمرات امتحانی ارزیابی می‌شود. در چنین شرایطی درس خواندن از یک تجربه لذتبخش و معنادار به فعالیتی برای کسب نمره تبدیل می‌شود. دانش‌آموز به جای آنکه به دنبال فهم عمیق مطالب باشد تنها به فکر عبور از آزمون‌هاست.

این رویکرد به مرور زمان علاقه به یادگیری را کاهش و احساس خستگی و بی‌تفاوتی را افزایش می‌دهد. تحولات فناوری نیز نقش مهمی در این زمینه دارند. دانش‌آموزان امروز در محیطی رشد می‌کنند که سرشار از محرک‌های متنوع و جذاب است. شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های رایانه‌ای و محتوای دیجیتال در مدت کوتاهی حجم زیادی از اطلاعات و سرگرمی را در اختیار آنان قرار می‌دهند.

در مقابل کلاس‌های سنتی که بر سخنرانی و انتقال یک‌سویه اطلاعات متکی هستند برای بسیاری از دانش‌آموزان جذابیت کمتری دارند. اگر نظام آموزشی نتواند خود را با ویژگی‌های نسل جدید هماهنگ کند، طبیعی است که بخشی از انگیزه یادگیری کاهش یابد. ناامیدی نسبت به آینده نیز از عوامل اثرگذار بر افت انگیزه تحصیلی به شمار می‌رود.

دانش‌آموزی که نسبت به فرصت‌های شغلی و اجتماعی آینده اطمینان ندارد، ممکن است ارزش تلاش تحصیلی را کمتر از گذشته بداند. هنگامی که فرد احساس کند موفقیت آموزشی لزوما به موفقیت اقتصادی و اجتماعی منجر نمی‌شود، انگیزه او برای سرمایه‌گذاری بر یادگیری کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی مدرسه به تنهایی نمی‌تواند این مساله را حل کند و نیاز به سیاست‌های گسترده‌تر اجتماعی و اقتصادی وجود دارد.

نقش خانواده نیز در این میان بسیار مهم است. برخی خانواده‌ها به دلیل مشکلات اقتصادی و فشار‌های زندگی، فرصت کافی برای حمایت آموزشی و عاطفی از فرزندان خود ندارند. برخی دیگر نیز انتظاراتی فراتر از توان دانش‌آموز مطرح می‌کنند. فشار بیش از حد برای کسب موفقیت می‌تواند نتیجه‌ای معکوس داشته باشد و به اضطراب و بی‌انگیزگی منجر شود.

دانش‌آموز بیش از هر چیز به حمایت و درک نیاز دارد تا بتواند با آرامش مسیر یادگیری را طی کند. روش‌های تدریس نیز در شکل‌گیری انگیزه تحصیلی اهمیت فراوان دارند. زمانی که دانش‌آموز تنها شنونده باشد و فرصت مشارکت فعال در فرآیند یادگیری را پیدا نکند، احساس تعلق او به کلاس کاهش می‌یابد.

استفاده از روش‌های خلاقانه فعالیت‌های گروهی، آموزش مبتنی بر حل مساله و بهره‌گیری از فناوری‌های آموزشی می‌تواند انگیزه بیشتری ایجاد کند. دانش‌آموز زمانی به یادگیری علاقه‌مند می‌شود که خود را بخشی از فرآیند آموزش بداند. از سوی دیگر سلامت روان دانش‌آموزان نیز نباید نادیده گرفته شود.

اضطراب، استرس، مشکلات خانوادگی و فشار‌های اجتماعی می‌توانند تمرکز و انگیزه فرد را کاهش دهند. در سال‌های اخیر توجه به سلامت روان در مدارس اهمیت بیشتری یافته است، اما همچنان نیاز به برنامه‌های حمایتی گسترده‌تری وجود دارد. دانش‌آموزی که از نظر روانی، احساس امنیت و آرامش داشته باشد، آمادگی بیشتری برای یادگیری خواهد داشت. برای مقابله با کاهش انگیزه تحصیلی باید نگاهی جامع به مساله داشت.

اصلاح برنامه‌های درسی، توجه به مهارت‌های زندگی، کاهش وابستگی به نمره، استفاده از روش‌های نوین آموزشی، تقویت ارتباط مدرسه و خانواده و حمایت از سلامت روان دانش‌آموزان از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند در این مسیر موثر باشند. همچنین لازم است دانش‌آموزان احساس کنند که آموزش ابزاری برای رشد فردی و اجتماعی آنان است نه صرفا مسیری برای عبور از امتحانات.

در نهایت باید پذیرفت که افت انگیزه تحصیلی یک مشکل فردی نیست، بلکه بازتاب مجموعه‌ای از تحولات آموزشی، فرهنگی و اجتماعی است. اگر مدارس بتوانند محیطی پویا، معنادار و امیدبخش ایجاد کنند، زمینه برای بازگشت اشتیاق به یادگیری فراهم خواهد شد. آینده آموزش در گرو آن است که دانش‌آموزان نه از سر اجبار، بلکه با علاقه و انگیزه به دنبال یادگیری باشند.