تفاهم‌نامه پایان جنگ | ایران چه تعهداتی می‌دهد و چه امتیازاتی می‌گیرد؟

در حالی که متن تفاهم‌نامه پایان جنگ میان ایران و آمریکا به ایستگاه پایانی رسیده است، بررسی محور‌های این طرح نشان می‌دهد که توافق احتمالی نه تنها بر توقف درگیری‌ها در تمامی جبهه‌های منطقه تمرکز دارد، بلکه با تعیین یک بازه زمانی ۶۰ روزه برای مذاکرات هسته‌ای و رفع تحریم‌ها، سازوکار‌های دقیق ایران برای صیانت از منافع ملی و تضمین دریافت غرامت را نیز در بر می‌گیرد.

کد خبر: ۲۱۴۳۵۶۳

۲۲ خرداد ۱۴۰۵

به گزارش اقتصاد آنلاین، خبرگزاری رسمی دولت نوشت، فرآیند بررسی طرح دو مرحله‌ای ایران برای پایان جنگ در تمامی جبهه‌های منطقه از ۵ اردیبهشت و سفر سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، به اسلام‌آباد آغاز شد.

متن اصلی تفاهم‌نامه پایان جنگ بر اساس طرح ۱۴ ماده‌ای ایران و در چارچوب پیشنهاد ایران برای احاله مذاکرات مرتبط با پرونده هسته‌ای به پس از پایان قطعی جنگ تهیه شده‌بود که از همان ابتدا اصول این پیشنهاد مورد پذیرش آمریکا قرار گرفت.

با وجود موافقت اصولی دو طرف بر یک چارچوب دو مرحله‌ای (پایان جنگ در تمامی جبهه‌ها در مرحله اول و مذاکره هسته‌ای در مرحله دوم) جزئیات این تفاهم به دلیل فقدان اعتماد و سوءظن شدید طرف‌های درگیری به یکدیگر وارد فرآیند طولانی اصلاحات مکرر و جرح و تعدیل‌های چندین‌باره شد.

متن تفاهم‌نامه از روز پنج‌شنبه عملاً به ایستگاه نهایی نزدیک شده‌است. این موضوع مورد تأیید سخنگوی وزارت امور خارجه هم قرار گرفت. اسماعیل بقائی، پنج‌شنبه شب تأکید کرد: «از لحاظ متنی، متن تقریباً و در بخش عمده خود نهایی شده است.»

بقائی تصریح کرد: «روند تصمیم‌گیری در کشور ما کاملاً روشن است؛ مراجع ذی‌ربط نظام باید درباره جزء‌به‌جزء متن و هرگونه تفاهم احتمالی به جمع‌بندی برسند. به محض آنکه به جمع‌بندی نهایی دست پیدا کنیم، حتماً به صورت رسمی اعلام خواهیم کرد.»

دقت حداکثری هیئت مذاکره کننده بر تامین منافع ملی در متن

به دلیل دقت مذاکره‌کنندگان ایرانی برای تهیه متن تفاهم‌نامه اولیه‌ای که چارچوب‌های اصولی مورد نظر ایران را حفظ کند، تک تک کلمات متن تفاهم‌نامه با دقت و وسواس فراوان مورد بررسی موشکافانه قرار گرفته‌اند تا زمینه عهدشکنی و فرار از بار مسئولیت را از طرف مقابل سلب کنند.

علاوه بر این، تهران در طول دوران تبادل پیام‌ها، برای اطمینان از اجرای برخی مفاد تفاهم‌نامه تضمین‌های معتبری نیز از برخی طرف‌های ثالث برای اجرای تعهدات پیش‌بینی شده دریافت کرده‌است و مذاکرات فشرده‌ای با تعدادی از واسطه‌ها و میانجی‌ها برای اجرای کامل تعهدات در صورت امضای تفاهم‌نامه پایان جنگ انجام داده‌است.

واضح است که صرف امضای تفاهم پایان جنگ به معنای رعایت آن از سوی طرف‌های آمریکایی و اسرائیلی نیست. آمریکا در تمام دوره‌های قبل مذاکرات به شکل واضحی تعهدات خود را نقض کرده‌است و دو بار در طول مذاکرات با تجاوز نظامی غیرقانونی علیه ایران، به گفته وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران «به دیپلماسی خیانت کرده‌است.»

اما تضمین بنیادین و اساسی هر توافقی برای ایران، دستاوردهای دو جنگ اخیر و مقاومت پیروزمندانه ملت ایران در مقابل زورگویی‌های دو قدرت هسته‌ای در میدان است. تردیدی وجود ندارد که اگر پیروزی‌های ایران در میدان نبرد وجود نداشت، دولت آمریکا به تفاهم‌نامه پایان جنگ با شرایطی که ایران تعیین کرده‌است تن نمی‌داد. در این چارچوب قدرتمندترین تضمین اجرای این توافق قدرت نظامی و تاب‌آوری ملی ایرانیان است. طرف مقابل دریافته‌است که از طریق فشار اقتصادی، سیاسی و در مرحله آخر نظامی نمی‌تواند اراده ملت ایران را سست کند.

در همین راستا امضای احتمالی تفاهم‌نامه پایان جنگ، در سوءظن کامل به طرف مقابل و با آمادگی کامل نیروهای مسلح و مردم ایران برای مقابله با هر نوع نقض عهد و فریب انجام می‌شود. مقام‌های جمهوری اسلامی ایران بارها تأکید کرده‌اند که «هیچ اعتمادی به طرف آمریکایی ندارند و امضای تفاهم‌نامه به معنای برطرف شدن سوءظن و کنار گذاشتن آمادگی رزمی و دفاعی کشور نیست.»

آیا خطوط قرمز ایران در متن فعلی رعایت شده‌است؟

بر خلاف برخی ادعاها که از سوی برخی جریان‌ها و فعالان سیاسی در طول قریب به یک ماه گذشته مطرح شده‌است، متن تفاهم‌نامه پایان جنگ میان ایران و آمریکا با دقت و وسواس بسیار تهیه شده‌است تا جای هیچگونه تفسیر به رأی و فرار از تعهدی برای طرف مقابل وجود نداشته‌باشد.

نکته مهم این است که تا زمان پذیرش کامل متن توسط جمهوری اسلامی ایران، تمامی متن‌های منتشر شده در رسانه‌ها، صرفا گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای هستند و متن نهایی تلقی نمی‌شوند. برخی از متون منتشر شده در دو روز گذشته، هر چند برخی از اصول موجود در متن تفاهم نهایی را مورد اشاره قرار داده‌اند، اما به شکل گمراه‌کننده‌ای به عنوان «متن نهایی» نام‌گذاری شده‌اند، اما این متون فاقد اعتبار هستند. متن نهایی تفاهم‌نامه تا زمان پذیرش قطعی آن توسط دو طرف منتشر نخواهد شد.

تمامی خطوط قرمز تعیین شده از سوی رهبر معظم انقلاب، آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، در چارچوب نظارت مستمر شورای عالی امنیت ملی در متن مورد توجه قرار گرفته‌است.

خطوط کلی متن فعلی توافق در چارچوب‌های زیر است:

۱- پرونده هسته‌ای: در شرایط فعلی هیچ توافقی در مورد پرونده هسته‌ای انجام نمی‌شود، ایران هیچ تعهد جدیدی نمی‌دهد و چارچوب برنامه صلح آمیز هسته‌ای ایران در پی امضای تفاهم دست‌نخورده باقی می‌ماند. بر اساس پیشنهاد اولیه ایران، هرگونه مذاکره هسته‌ای در مهلت ۶۰ روزه پس از امضای تفاهم‌نامه انجام خواهد شد. اشاره‌های گذرایی که در متن تفاهم‌نامه به برنامه هسته‌ای ایران شده‌است، هیچ یک تعهد جدیدی برای ایران ایجاد نمی‌کند و صرفاً اشاره به مذاکرات بعدی و تعهد قطعی ایران بر عدم توسعه تسلیحات هسته‌ای بر اساس سیاست همیشگی نظام جمهوری اسلامی ایران است. تردیدی وجود ندارد که در مذاکرات ۶۰ روزه پس از امضای تفاهم‌نامه نیز ایران صرفا در چارچوب اصول بنیادین مورد نظر نظام در مورد برنامه هسته‌ای مذاکره خواهد کرد و مسائلی مانند حق غنی‌سازی ایران و باقی ماندن مواد غنی‌شده نزد جمهوری اسلامی ایران برای قرار گرفتن در توافق نهایی مورد تاکید قرار خواهد گرفت.

۲- تنگه هرمز: بر خلاف برخی ادعاهای عجیب در رسانه‌ها، ایران به هیچ عنوان در این متن تعهدی در مورد واگذاری مدیریت و یا بازگشت شرایط تنگه هرمز به پیش از تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به طرف مقابل نمی‌دهد. تنها موضوع مورد اشاره، عادی شدن عبور و مرور از تنگه هرمز در صورت پایان جنگ، برقراری امنیت دریانوردی توسط کشورهای ساحلی، پایان محاصره غیرقانونی و رفع تهدیدها از عبور و مرور کشتی‌های تجاری توسط آمریکا و اسرائیل است. بنا به خواست ایران، ایالات متحده آمریکا اساساً هیچ نقشی در آینده مدیریت تنگه هرمز نخواهد داشت و به وضوح اعلام شده‌است که آینده اداره تنگه هرمز بر مبنای ابتکار و پیشنهاد ایران در چارچوب یک امر مرتبط با کشورهای منطقه‌ صورت خواهد گرفت. در این چارچوب، بحث درباره آینده تنگه هرمز، حتی در مذاکرات پس از امضای تفاهم‌نامه هم جایی نخواهد داشت و تهران، راسا در گفت‌وگو با عمان به عنوان دیگر کشور ساحلی این مساله را حل و فصل می‌کند.

۳- پایان جنگ در تمامی جبهه‌ها: هدف اصلی امضای تفاهم‌نامه، پایان جنگ در تمامی جبهه‌ها در منطقه است. در این تفاهم‌نامه پایان جنگ علیه ایران به اضافه تمامی جبهه‌های دیگر منطقه به شمول لبنان مورد اشاره قرار گرفته‌است. نام کشور لبنان به عنوان بخشی از توافق پایان جنگ در صورت امضای متن فعلی تفاهم‌نامه مورد اشاره قرار گرفته‌است و آمریکا تعهد می‌دهد که رژیم اسرائیل را وادار به پایان جنگ در لبنان، کند. عبارت تمدید آتش‌بس در متن فعلی ذکر نشده‌است و اشاره به چنین عبارتی در برخی گزارش‌های رسانه‌ای نادرست است؛ متن تفاهم‌نامه خواهان پایان قاطع جنگ در تمام جبهه‌ها می‌شود.

۴- دارایی‌های مسدودشده: فرآیند روشنی برای آزادی دارایی‌های ایران همزمان با امضای تفاهم‌نامه و در طول مذاکرات در نظر گرفته‌شده‌است. تهران تضمین‌های روشنی برای آزادی این دارایی‌ها بر اساس ساز و کارهای مشخص و مورد نظر تهران دریافت کرده‌است و در صورت تصمیم تهران به امضای تفاهم‌نامه پایان جنگ، بخشی از دارایی‌های مسدود شده بلافاصله و بقیه به تدریج در طول مذاکرات، آزاد خواهند شد.

۵- غرامت جنگ: موضوع خسارات وارده به ایران در تجاوز غیرقانونی آمریکا و اسرائیل، از جمله موارد مورد اشاره در تفاهم‌نامه است. تهران در چارچوب یک نگاه واقع‌بینانه و عملیاتی، ساز و کاری در نظر گرفته‌است که امکان دریافت خسارات از طریق آن وجود داشته‌باشد. در این چارچوب ضمن تأکید بر ضرورت دریافت این خسارات در تفاهم‌نامه پایان جنگ، ساز و کار اجرایی آن در مذاکرات ۶۰ روزه پس از امضای احتمالی تفاهم‌نامه مورد توافق قرار خواهد گرفت. درست مانند دارایی‌های مسدود شده، تهران تضمین‌های مشخصی در مورد دریافت خسارات از طرف‌های ثالث دریافت کرده‌است.

۶- تحریم‌ها: در چارچوب خواست ایران برای رفع تمامی تحریم‌های وضع شده چه از سوی آمریکا و چه در چارچوب قطعنامه‌های بین‌المللی، این موضوع به صورت مشخص در مهلت ۶۰ روزه مذاکرات هسته‌ای مورد بررسی قرار خواهد گرفت. همانگونه که در تفاهم‌نامه پایان جنگ ایران تعهد جدیدی در مورد پرونده هسته‌ای نمی‌دهد، طرف مقابل هم در تفاهم‌نامه در مورد پایان تحریم‌ها تعهد قطعی نمی‌دهد و تعیین تکلیف تحریم‌ها به پس از امضای تفاهم و مذاکرات ۶۰ روزه احاله شده‌است.

۷- مذاکرات آینده: در چارچوب تفاهم‌نامه برنامه‌ای برای مذاکرات ۶۰ روزه میان ایران و آمریکا در نظر گرفته‌شده‌است که در این مهلت دو طرف برای حل و فصل ۳ مساله با یکدیگر مذاکره خواهند کرد. موضوع‌های مورد مذاکره استمرار برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای ایران، رفع تمامی تحریم‌های یکجانبه و غیرقانونی آمریکا و ساز و کار جبران خسارات وارد شده به ایران در جنگ تحمیلی خواهد بود. هیچ موضوع دیگری در دستور کار مذاکرات قرار نخواهد داشت. بر اساس برنامه‌ریزی انجام شده، در صورت امضای تفاهم‌نامه پایان جنگ و توفیق در مذاکرات ۶۰ روزه، توافق نهایی در یک جدول زمانی مشخص و به صورت گام به گام، در چارچوب گام‌های متناظر عملی خواهد شد.