گیربکس CVT چیست؟ بررسی مزایا و معایب یک فناوری پرکاربرد

با اینکه بسیاری از خودرو‌های مونتاژی موجود در کشورمان به گیربکس CVT مجهز هستند، اما افراد زیادی به این نوع گیربکس علاقه ندارند.

کد خبر: ۲۱۴۷۰۵۶

۰۷ تير ۱۴۰۵

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از پدال، گیربکس‌های متغیر پیوسته یا همان CVT، طی دهه گذشته به‌طور قابل‌توجهی رایج شده‌اند. اکثر خودروسازان، به‌ویژه برند‌های رده میانی تا حدی از آنها استفاده می‌کنند. برای آنهایی که با این فناوری آشنایی ندارند باید گفت CVT نوعی گیربکس است که به‌جای چرخ‌دنده‌های سیاره‌ای رایج در گیربکس اتوماتیک یا چرخ‌دنده‌های گیربکس دستی، از پولی‌ها و تسمه‌ها و گاهی زنجیر استفاده می‌کند. این پولی‌ها و تسمه‌ها به‌طور مستمر نسبت دنده خود را تغییر می‌دهند و نیاز به تغییر دنده‌های ناگهانی که در سایر انواع گیربکس دیده می‌شود را از بین می‌برند.

این ایده روی کاغذ بسیار جذاب است و در عمل نیز مزایای مختلفی برای استفاده از CVT وجود دارد. بزرگ‌ترین مزایا، با اختلاف نسبتاً زیادی نسبت به موارد دیگر صرفه‌جویی در سوخت است. از آنجا که گیربکس همواره در بهینه‌ترین نسبت دنده قرار دارد، خودرو‌های مجهز به آن نسبت به خودرو‌های مشابه با سایر انواع گیربکس، مصرف سوخت بهتری دارند. این همان دلیلی است که اکثر خودروسازان از چنین گیربکسی استفاده می‌کنند و معمولاً خودرو‌هایی که بهترین مصرف سوخت را دارند، ترکیبی از CVT و سیستم موتور هیبریدی را به کار می‌برند. به نظر می‌رسد CVT بهترین مسیر پیش‌رو باشد، پس چرا این‌قدر نامحبوب است؟

این سؤالی است که رانندگان از زمان معرفی اولین CVT، همواره از یکدیگر پرسیده‌اند. اگرچه گیربکس CVT روی کاغذ مزایای خود را دارد، اما رانندگان معتقدند معایبی نیز وجود دارد که هنوز این فناوری بر آنها غلبه نکرده است. اگر در فکر خرید خودرویی با گیربکس CVT هستید، در ادامه چند دلیلی که رانندگان می‌گویند بهتر است از آن دوری کنید را می‌خوانید.

اولین چیزی که بسیاری از رانندگان درباره گیربکس CVT متوجه می‌شوند، صدای زوزه مانند و یکنواخت معروف این گیربکس است. از نظر فنی، این صدا را خود گیربکس تولید نمی‌کند، بلکه موتور است که این صدا را ایجاد می‌کند. از آنجا که پولی‌ها و تسمه‌ها خودرو را در بهینه‌ترین طیف قدرت نگه می‌دارند، برخلاف یک گیربکس اتوماتیک یا دستی معمولی، موتور بدون هیچ‌گونه وقفه‌ای، در بهینه‌ترین دور برای شتاب‌گیری باقی می‌ماند؛ به همین دلیل، موتور تا زمانی که به سرعت مطلوب برسید، در همان دور بالا باقی می‌ماند که نتیجه‌اش صدای یکنواخت و مستمر هنگام شتاب‌گیری است.

اگر بگوییم رانندگان اصلاً علاقه‌ای به ین خصیصه گیربکس CVT ندارند اغراق نکرده‌ایم؛ این موضوع دومین انتقاد بزرگی بود که در شبکه‌های اجتماعی دیده می‌شد. در برخی موارد، افراد این صدای یکنواخت را آزاردهنده می‌دانند، به‌خصوص رانندگان مسن‌تری که به نوسانات دور موتور هنگام تغییر دنده در خودرو‌های معمولی عادت کرده‌اند. برخی دیگر آن را آن‌قدر ناخوشایند می‌دانند که می‌پرسند آیا خودروی آنها خراب شده، چون صدایی که می‌شنوند با تصورشان از صدای طبیعی خودرو هم‌خوانی ندارد. کاملاً قابل‌درک است که راننده فکر کند چیزی اشتباه پیش می‌رود، حتی اگر سیستم دقیقاً طبق طراحی خود عمل کند.

این مشکل آن‌قدر جدی است که برخی خودروسازان، تغییر دنده‌های مجازی را در CVT خود برنامه‌ریزی می‌کنند تا توهم وجود یک گیربکس اتوماتیک معمولی ایجاد شود و صدای یکنواخت موتور هنگام شتاب‌گیری کاهش یابد.

نگرانی‌های مربوط به قابلیت اطمینان‌

می‌توان گفت قابلیت اطمینان، بزرگ‌ترین نگرانی رانندگان درباره گیربکس CVT است. نیسان احتمالاً بزرگ‌ترین دلیل این نگرانی است، چراکه گیربکس‌های CVT این خودروساز از سال ۲۰۰۳ مورد استفاده قرار گرفته‌اند و به قابلیت اعتماد نسبتاً پایین معروف شده‌اند. تلاش‌های اولیه نیسان برای ساخت CVT، شباهت زیادی به موتور‌های دیزل اولیه خودروسازان آمریکایی داشت و سال‌ها بسیاری از مشتریان را دلسرد کرد.

سؤال کاربران شبکه‌های اجتماعی درباره اینکه آیا CVT‌ها قابلیت اطمینان بیشتری پیدا کرده‌اند یا نه یکی از پرتکرارترین سؤالات در صفحه نیسان است. علاوه بر این، سؤال درباره چگونگی افزایش طول عمر CVT، دومین سؤال پرتکرار در صفحه مخصوص نیسان است. البته باید گفت که CVT‌های مدرن مشکلات بسیار کمتری نسبت به نسل‌های اولیه دارند، پس با کمی توجه و نگهداری بیشتر، یک گیربکس CVT می‌تواند بسیار بیشتر از قبل دوام بیاورد.

به نظر می‌رسد نکته کلیدی در اینجا، فاصله سرویس‌های دوره‌ای باشد. اکثر دفترچه‌های راهنمای خودرو توصیه می‌کنند گیربکس CVT هر ۴۸ تا ۹۶ هزار کیلومتر سرویس شود، اما طرفداران نیسان می‌گویند بهتر است جانب احتیاط را رعایت کرد و این کار را هر ۴۸ هزار کیلومتر انجام داد. این موضوع کمی به هزینه‌های مالکیت خودرو در طول عمر آن می‌افزاید، اما به گفته کاربران، این رویکرد برایشان نتیجه خوبی داشته است.

خرابی‌ها هزینه‌بر هستند

دلیل اینکه قابلیت اطمینان گیربکس CVT این‌قدر نگران‌کننده است، به هزینه بالای تعمیر و تعویض CVT مربوط می‌شود. دلایل متعددی برای این موضوع وجود دارد، از جمله ابزار‌ها و قطعات تخصصی و گران‌قیمت. مکانیک‌ها نیز برای کار روی CVT به ابزار تخصصی نیاز دارند و ممکن است آشنایی کمتری با آن داشته باشند که این موضوع هزینه نیروی کار را افزایش می‌دهد. دلیل دوم این است که برخی CVT ها، به‌خصوص گیربکس‌های سوبارو، سیستمی کاملاً بسته و مهروموم‌شده دارند. به همین دلیل، هنگام خرابی، معمولاً باید کل گیربکس را تعویض کرد و گزینه دیگری وجود ندارد.

رانندگان داستان‌های ترسناک متعددی از خرابی گیربکس CVT و نیاز به تعویض آن خارج از دوره گارانتی به اشتراک گذاشته‌اند. از آنجا که تهیه قطعات دشوار است، بازسازی گیربکس می‌تواند هزینه‌بر باشد و تعویض آن نیز همین‌طور است به‌طوری‌که عملاً هیچ گزینه خوبی برای مالکان باقی نمی‌ماند. بازسازی یک گیربکس اتوماتیک معمولی معمولاً هزینه بسیار کمتری دارد و گیربکس‌های اتوماتیک قدیمی‌تر نیز برای تعویض کامل بسیار ارزان‌تر هستند.

از آنجا که خرابی‌ها می‌توانند بسیار هزینه‌بر باشند، بحث قابلیت اطمینان و هزینه تعویض معمولاً باهم مطرح می‌شوند، اما این دو موضوع جدا از هم هستند. در بسیاری از موارد، رانندگان در کشور‌های دیگر می‌پرسند آیا بهتر است به‌جای تعمیر خودروی جدیدی بخرند یا خیر، چون هزینه‌ها بسیار بالاست و نگرانی‌های قابلیت اطمینان نیز وجود دارد. در اکثر موارد، کسانی که به این سؤالات پاسخ می‌دهند، توصیه می‌کنند صرفاً خودروی جدیدی خریداری شود.

قابلیت‌های محدود

فرض کنیم خودرویی با گیربکس CVT خریده‌اید و این گیربکس قابل‌اعتماد هم هست؛ حالا چه‌کاری می‌توانید با آن انجام دهید؟ در واقع، کار زیادی نمی‌توانید انجام دهید! می‌توان گفت CVT از نظر قابلیت‌ها، بدترین نوع گیربکس محسوب می‌شود. شما به نسبت دنده پایینی که برای آفرود جدی لازم است دسترسی ندارید و CVT‌ها برای بار‌های کاری سنگین مثل یدک‌کشی طراحی نشده‌اند. این بدان معنا نیست که گیربکس CVT اصلاً نمی‌تواند در آفرود کارایی داشته باشد یا یدک بکشد؛ سوبارو اوت بک با قوی‌ترین موتور خود می‌تواند تا ۱،۵۸۸ کیلوگرم را با گیربکس CVT یدک بکشد؛ اما در هر صورت گیربکس موردبحث بهترین گزینه برای این کار نیست. در حقیقت استفاده از گیربکس CVT برای یدک کشی شبیه استفاده از پیچ‌گوشتی به‌جای چکش است؛ می‌توانید این کار را انجام دهید، فقط به‌خوبی یک چکش عمل نمی‌کند.

این انتقاد کمتر شنیده می‌شود، اما برخی افراد می‌پرسند آیا اصلاً منطقی است که یک گیربکس CVT را تحت‌فشار قرار دهیم و پاسخ همیشه یکسان است. اکثر افراد توصیه می‌کنند از فشار کاری سنگین روی CVT پرهیز شود و دو دلیل مهم وجود دارد. یکی اینکه قابلیت اطمینان مشکوک، بسیاری را از یدک‌کشی با CVT منصرف می‌کند؛ و دوم اینکه گیربکس‌های اتوماتیک و دستی، با گشتاور و کنترل بهتری، برای این نوع فشار‌های کاری طراحی شده‌اند. به‌طور خلاصه، شما گیربکس CVT را برای صرفه‌جویی در سوخت و رانندگی نرم می‌خرید. رانندگان به شما خواهند گفت که از آن برای هیچ‌یک از فعالیت‌های هیجان‌انگیزی که در سایر خودرو‌ها می‌توانید انجام دهید، استفاده نکنید.

تجربه رانندگی کسل‌کننده

روی کاغذ گیربکس CVT باید یکی از بهترین گیربکس‌ها برای رانندگی باشد. این گیربکس با حذف تغییر دنده‌ها، تمام تکان‌های ناگهانی گیربکس‌های سنتی را از بین می‌برد و همیشه خودرو را در بهینه‌ترین طیف قدرت متناسب با نوع کار نگه می‌دارد. به همین دلیل، CVT همیشه دقیقاً همان کاری را انجام می‌دهد که باید انجام دهد. چنین امری باید آن را به یک گیربکس آرام و راحت تبدیل کند، درست است؟ نه واقعاً! به گفته رانندگان، خودرو‌های دارای گیربکس CVT از کسل‌کننده‌ترین خودرو‌های موجود در جاده‌ها هستند، به‌خصوص اگر دوست داشته باشید سریع حرکت کنید و از رانندگی لذت ببرید.

در این مورد، مزایای گیربکس CVT هم‌زمان جزو معایب آن هم محسوب می‌شوند. بدون تغییر دنده، شما به‌سختی می‌توانید شتاب گیری بسیار خوبی داشته باشید. وقتی به سرعت می‌رسید، بسیاری از CVT‌ها پدیده‌ای به‌نام اثر کش لاستیکی نشان می‌دهند که در آن دور موتور یک یا دو لحظه پیش از پاسخ به دستورات راننده افزایش می‌یابد؛ حالتی که یادآور تأخیر در بازی‌های ویدئویی است.

به‌طور خلاصه، همه‌چیز آن‌قدر صاف و یکدست شده که هیجان رانندگی عملاً ناپدید می‌شود. این موضوع از خودرویی به خودروی دیگر متفاوت است؛ برخی اثر کش لاستیکی را نشان نمی‌دهند و برخی شتاب‌گیری قابل‌قبولی دارند. با این حال، اکثریت قاطع رانندگان معتقدند که گیربکس CVT خودرو را کسل‌کننده، بی‌ارتباط با راننده و سست نسبت به دستورات راننده می‌کند؛ مشکلی که معمولاً در گیربکس‌های سنتی دیده نمی‌شود.

معمولاً با موتور‌های کم قدرت همراه هستند

گیربکس CVT معمولاً با موتور‌هایی نسبتاً کم قدرت همراه شده و به‌ندرت با موتور‌های پرقدرت و پرفورمنس دیده می‌شود. این موضوع به دلیل تأکید بر صرفه‌جویی سوخت و ضعف ذاتی CVT در بار‌های سنگین است. موتور‌های کوچک‌تر به سوخت کمتری نیاز دارند و این نوع گیربکس کمک می‌کند تا آخرین قطره در مصرف سوخت صرفه‌جویی شود. رانندگان خودرو‌های مجهز به گیربکس CVT باید با سرعت پایین و تجربه رانندگی کم هیجان کنار بیایند.

مردم اغلب وقتی به عملکرد CVT فکر می‌کنند، یاد تویوتا پریوس قدیمی می‌افتند و برخی خودرو‌های مدرن هم همچنان از موتور‌های بسیار کم قدرت همراه با CVT استفاده می‌کنند. البته این موضوع چیز خیلی قدیمی‌ای هم نیست. تویوتا پریوس مدل ۲۰۲۱ شتاب صفر تا ۹۷ کیلومتر بر ساعت حدود ۱۱ ثانیه‌ای داشت که آن را به یکی از کندترین خودرو‌های موجود در جاده تبدیل می‌کند. شهرتی که CVT همیشه با موتور‌های کم‌سرعت همراه است، واقعاً به‌حق کسب شده است.

خودرو‌های مدرن، به‌خصوص خودرو‌های هیبریدی، در حال تغییر این روند هستند. آخرین نسل پریوس می‌تواند شتاب صفر تا ۹۷ کیلومتر بر ساعت ۷.۱ ثانیه‌ای را ثبت کند که تقریباً چهار ثانیه از مدل قبلی خود سریع‌تر است. خودرو‌های مشابه مانند هوندا آکورد هیبرید نیز این روز‌ها اعداد مشابهی به ثبت می‌رسانند، پس شاید خودروسازان سرانجام در حال پایان دادن به این انتقاد خاص باشند.

تعمیر در خانه آسان نیست

آخرین مشکلی که رانندگان با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند، ناتوانی در رسیدگی به گیربکس CVT در خانه است. یک مکانیک خانگی معمولاً می‌تواند موتور و گیربکس خودرو را خودش سرویس کند. برای CVT، این کار بسیار دشوارتر است. در برخی موارد، صرفاً به این دلیل است که خودروساز در این مورد سخت‌گیری می‌کند و در موارد دیگر، تعمیر گیربکس CVT در خانه بسیار گران‌قیمت است. ابزار‌های سرویس CVT گران و یافتن آنها دشوار است، پس افرادی که می‌خواهند تعمیرات خودشان را انجام دهند، در وضعیت ناخوشایندی قرار دارند.

این موضوع که سرویس و تعمیر گیربکس CVT به‌طورکلی دشوار است نیز کمکی نمی‌کند. اصولاً باید افراد باتجربه به تازه‌کار‌ها توصیه کنند نمایندگی این کار را انجام دهد. البته سرویس گیربکس CVT در خانه قطعاً ممکن است، اما این فرآیند معمولاً پیچیده است؛ به‌طوری‌که برخی خودرو‌ها نیاز دارند موتور پیش از تعویض روغن گرم شود. برخی CVT ها، از جمله مدل‌های سوبارو، کاملاً مهروموم شده‌اند که این موضوع برای اکثر افراد، دردسر زیادی دارد.

اگر قصد دارید خودرو را شخصاً سرویس کنید، احتمالاً گیربکس CVT گزینه مناسبی برایتان نیست، مگر اینکه آماده پذیرش یک چالش باشید. برخی افراد این کار را انجام می‌دهند و می‌توانید ویدیو‌هایی در یوتیوب پیدا کنید که نحوه باز کردن و سرویس CVT را نشان می‌دهند، اما این کار دشوار خواهد بود.