کدام متغیر بیشترین اثر را بر بازار خودرو دارد؟ / نرخ ارز همچنان تعیین‌کننده اصلی قیمت‌ها

بازار خودرو ایران همواره تحت تأثیر متغیر‌های مختلف اقتصادی قرار داشته است، اما این پرسش که نرخ ارز یا قیمت مصوب کارخانه کدام‌یک نقش پررنگ‌تری در تعیین قیمت‌ها دارد، همچنان محل بحث کارشناسان است.

کد خبر: ۲۱۵۱۵۱۷

۲۷ تير ۱۴۰۵

به گزارش اقتصادآنلاین، سید ولی الله مقدس: تازه‌ترین گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس با بررسی روند بازار خودرو در سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۳، به این پرسش پاسخ داده و هم‌زمان وضعیت عرضه، واردات و چشم‌انداز بازار را نیز مورد بررسی قرار داده است

کدامیک از این دو متغیر نقش پررنگ‌تری در تعیین قیمت خودرو دارند؟

در بازار خودرو ایران، دو متغیر همواره بیش ازسایر عوامل بر مسیر قیمت‌ها سایه انداخته‌اند: نرخ ارز و قیمت مصوب کارخانه. هر بار که دلار جهش می‌کند، نگاه‌ها به بازار خودرو دوخته می‌شود و هر زمان که مجوز افزایش قیمت کارخانه‌ای صادر می‌شود، انتظار برای تغییرقیمت‌ها در بازار شدت می‌گیرد.

بررسی تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد که پاسخ این پرسش چندان ساده نیست، حتی در مقاطعی مانند تیرماه ۱۴۰۴، همزمان با افزایش قیمت کارخانه‌ای خودرو و نرخ رشد ارز پس از پایان جنگ ۱۲ روز، بازار خودرو رفتاری متفاوت از انتظار نشان داد و تغییرات قیمت‌ها لزوما متناسب با این دو متغیر پیش نرفت. پاسخ این پرسش را می‌توان در تازه‌ترین گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس جست‌و‌جو کرد.

گزارشی که اثرگذاری نرخ ارز و قیمت مصوب فروش را بر قیمت خودرو‌های پرتیراژ داخلی در فاصله سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۳ مورد سنجش قرار داده است. نتایج این بررسی نشان می‌دهد اگرچه هر دو متغیر بر بازار خودرو اثرگذارند، اما شدت اثر آنها یکسان نیست.

در دوران غیرتحریمی قیمت بازار با ضریبی بیش از یک از قیمت کارخانه پیروی می‌کند، اما در دوران تحریم، این پیوند ضعیف شده و تحت تاثیر شدید نوسانات ارز و کمبود عرضه قرار می‌گیرد. این یافته همچنین نشان می‌دهد حساسیت بازار خودرو به نرخ ارز تنها ناشی از افزایش هزینه‌های تولید نیست، بلکه انتظارات تورمی و رفتار معامله‌گران نیز این اثر را تشدید می‌کند.

به این ترتیب شدت اثرگذاری این دو متغیر در دوره‌های تحریمی  و غیرتحریمی متفاوت بوده است؛ بنابراین مهم‌ترین محرک قیمت در بازار خودرو نرخ ارز می‌باشد و قیمت مصوب کارخانه، بیش از آنکه عامل مستقلی برای تغییر بازار باشد، از متغیر‌های کلان اقتصادی و شرایط عرضه و تقاضا تاثیر می‌پذیرد.

در واقع تاثیر ارز بر بهای خودرو فراتر از موضوع تحریم‌ها و یک واقعیت اقتصادی است. از آنجا که خودرو محصولی با ارزبری بالا به‌خصوص در خودرو‌های مونتاژی محسوب می‌شود. هر گونه افزایش در نرخ ارز بلافاصله قیمت آن را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در این میان اگرچه افزایش قیمت کارخانه نیز منجربه بالا رفتن قیمت خودرو در بازار می‌شود، اما این اثرگذاری را تنها یک اثر ثانویه می‌توان دانست، چرا که تعیین کننده اصلی قیمت خودرو؛ شاخص‌های کلان اقتصادی هستند.

قیمت کارخانه تحت تاثیر شاخص‌های اقتصادی است. به‌طور کلی دو عامل اصلی یعنی شاخص‌های اقتصادی مانند تورم و مکانیسم عرضه و تقاضا تعیین‌کننده‌های قیمت نهایی خودرو هستند؛ تورم در کشور، خود پیامد نوسانات نرخ ارز است که از آن به‌عنوان تورم بخش ارزی نام برده می‌شود و این نوسانات قیمت نهاده‌های تولیدی نظیرفولاد و مس را نیز بالا می‌برد.

مکانیسم عرضه و تقاضا

هرگاه میزان تولید کاهش یافته و تقاضا در بازار افزایش یابد، شاهد روند صعودی قیمت‌ها خواهیم بود- بنابراین نباید قیمت مصوب را عاملی دانست که قیمت بازار را تعیین می‌کند بلکه قیمت مصوب خود معلول تورم است.

در نتیجه اگر بخواهیم علت اصلی نوسانات قیمت در بازار خودرو را تبیین کنیم، می‌توان آن را در دو عامل جست‌و‌جو کرد: ۱- نرخ تورم عمومی که ریشه در نوسانات ارز و قیمت نهاده‌های تولیدی دارد. ۲- عدم توازن میان عرضه و تقاضا.

دولت مرز ایران-ترکیه را برای واردات خودرو باز کرد

بازار خودرو این چند وقت با بالا رفتن قیمت دلار تغییری نکرده است نکته جالب این است که در سال ۱۳۹۰ حدود ۴۰ هزار خودرو وارد کشور می‌شده است و ۱.۵ میلیون تولید صورت می‌گرفت، اما در حال حاضر ۶۷ هزار خودرو وارد و ۹۰۰ هزار خودرو تولید می‌شود، یعنی تعداد خودرو کمتری در کشور نسبت به ۱۵ سال گذشته وجود دارد.

بالاترین رکورد تولید و واردات مربوط به سال ۹۵ یعنی سال‌های برجام است که حدود ۱.۶ میلیون خودرو تولید و ۱۰۰ هزار خودرو وارد می‌شده است. در نتیجه آمار‌ها به ما نشان می‌دهد که عرضه‌ی بازار خودرو کمتر و همزمان تقاضا نیز به دلیل پایین بودن قدرت خرید مردم کاهش یافته است.

نهایتا بازار خودرو با یک فاصله کوچک با دلار تا انتهای سال رشد می‌کند و مانند سال قبل احتمالاً گاهی از رشد  دلار عقب بماند، اما نهایتا به قیمت دلار می‌رسد.