اختلال هم‌زمان در ۲ گلوگاه نفتی؛

دور زدن هرمز و باب‌المندب چقدر هزینه دارد؟ | یک ماه تأخیر و بیش از ۲.۵ میلیون دلار هزینه اضافی

طبق محاسبات رویترز، اختلال در تنگه‌های هرمز و باب‌المندب، عربستان را به استفاده گسترده از مسیری وادار کرده است که زمان انتقال نفت به آسیا را از ۱۹ به ۴۸ روز افزایش می‌دهد.

کد خبر: ۲۱۵۲۷۵۲

۰۲ مرداد ۱۴۰۵

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از رویترز، اختلال هم‌زمان در دو مسیر اصلی صادرات نفت عربستان، این کشور را ناچار کرده است نفت خود را با استفاده از کانال سوئز و دورزدن قاره آفریقا به مشتریان آسیایی برساند.

عربستان پیش‌تر نیز بخشی از نفت خود را از مسیر کانال سوئز صادر می‌کرد، اما چند دهه است که از این آبراه به‌عنوان مسیر اصلی صادرات استفاده نکرده است. برخلاف دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ که اروپا و آمریکا مهم‌ترین خریداران نفت عربستان بودند، اکنون بخش عمده مشتریان این کشور در آسیا قرار دارند.

مسیر ۱۹روزه چگونه ۴۸روزه شد؟

در شرایط عادی، حرکت یک نفتکش از بندر ینبع در ساحل دریای سرخ عربستان تا تایوان با عبور از باب‌المندب حدود ۱۹ روز زمان می‌برد.

اما اگر نفتکش از ورود به باب‌المندب خودداری کند، باید از ینبع به سمت شمال حرکت کند، از کانال سوئز وارد دریای مدیترانه شود و پس از عبور از تنگه جبل‌الطارق، تمام قاره آفریقا را از مسیر دماغه امیدنیک دور بزند تا سرانجام به آسیا برسد.

براساس داده‌های کپلر و گروه بورس اوراق بهادار لندن، این مسیر حدود ۴۸ روز طول می‌کشد؛ یعنی ۲۹ روز بیشتر از مسیر معمول و بیش از دو برابر زمان عادی حمل نفت.

بیش از ۲.۵ میلیون دلار هزینه اضافی برای هر سفر

محاسبات رویترز با استفاده از داده‌های گروه بورس اوراق بهادار لندن نشان می‌دهد هزینه سوخت یک نفتکش در مسیر معمول ینبع به تایوان حدود ۱.۲۶ میلیون دلار است. این رقم در مسیر طولانی سوئز، مدیترانه و دماغه امیدنیک به حدود ۲.۸۷ میلیون دلار افزایش می‌یابد؛ بنابراین هزینه سوخت حدود ۱.۶۱ میلیون دلار بیشتر می‌شود.

عبور از کانال سوئز نیز نزدیک به یک میلیون دلار عوارض دارد؛ در نتیجه مجموع هزینه اضافی سوخت و عوارض کانال به حدود ۲.۶ میلیون دلار برای هر سفر می‌رسد.

این رقم فقط از جمع افزایش هزینه سوخت و عوارض کانال سوئز به دست آمده است و افزایش حق بیمه جنگی و دیگر هزینه‌های ناشی از طولانی‌شدن سفر را شامل نمی‌شود. به همین دلیل، هزینه واقعی تغییر مسیر می‌تواند بالاتر باشد.

عربستان پس از اختلال در صادرات از تنگه هرمز در ماه فوریه، بخش عمده صادرات نفت خود را از خلیج فارس به ساحل دریای سرخ منتقل کرد. حملات اخیر به کشتی‌ها در دریای سرخ، امنیت این مسیر جایگزین را نیز زیر سؤال برده و برخی نفتکش‌ها را به استفاده از کانال سوئز و دورزدن آفریقا سوق داده است.

مشکل عبور از کانال سوئز

استفاده از مسیر سوئز برای نفتکش‌های بسیار بزرگ نیز ساده نیست. این کشتی‌ها به‌دلیل محدودیت‌های کانال نمی‌توانند با مخازن کاملاً پر از آن عبور کنند و باید بخشی از محموله خود را پیش از ورود به کانال تخلیه کنند.

یکی از راهکار‌های عربستان، استفاده از خط لوله «سومد» مصر است؛ خط لوله‌ای به طول حدود ۳۲۰ کیلومتر که پایانه عین‌سخنه در دریای سرخ را به سیدی‌کریر در ساحل دریای مدیترانه متصل می‌کند.

نفتکش‌ها می‌توانند بخشی از محموله را در عین‌سخنه وارد این خط لوله کنند، با ظرفیت کمتر از کانال سوئز عبور کنند و سپس در بخش مدیترانه‌ای مسیر، محموله خود را تکمیل کنند.

ظرفیت انتقال خط لوله سومد حداکثر روزانه ۲.۵ میلیون بشکه است؛ درحالی‌که مجموع صادرات نفت عربستان حدود هفت میلیون بشکه در روز اعلام شده است؛ بنابراین این خط لوله ظرفیت جایگزینی تمام مسیر‌های صادراتی عربستان را ندارد.

افزایش هزینه بیمه

هم‌زمان با افزایش زمان و هزینه حمل، گزارش دیگری از رویترز نشان می‌دهد هزینه بیمه جنگی کشتی‌ها در جنوب دریای سرخ نیز به‌شدت افزایش یافته است.

حوثی‌های یمن اعلام کردند با موشک و پهپاد به دو نفتکش عربستانی با نام‌های «انسیلیا» و «لیلا» حمله کرده‌اند. منابع امنیت دریایی اصابت به نفتکش انسیلیا در نزدیکی ساحل جیزان، در جنوب عربستان و نزدیک مرز یمن، را تأیید کردند؛ اما رویترز اعلام کرد نتوانسته است ادعای حمله به نفتکش لیلا را مستقلاً تأیید کند.

پس از این حملات، نرخ تقریبی بیمه خطر جنگ برای سفر در جنوب دریای سرخ به بیش از یک درصد ارزش کشتی رسید. این نرخ روز سه‌شنبه حدود ۰.۷۵ درصد و پیش از اعلام محاصره دریایی حوثی‌ها در هفته گذشته نزدیک به ۰.۳ درصد بود.

برای درک ابعاد این رقم، حق بیمه یک‌درصدی برای کشتی‌ای به ارزش ۱۰۰ میلیون دلار، در محاسبه‌ای ساده معادل یک میلیون دلار خواهد بود. البته نرخ نهایی بیمه به ارزش و مشخصات کشتی، مالکیت، مسیر، مقصد و شرایط قرارداد بستگی دارد.

نرخ بیمه برخی کشتی‌ها به سه درصد رسید

منابع صنعت بیمه به رویترز گفته‌اند نرخ پیشنهادی برای برخی شرکت‌های کشتیرانی که به بنادر عربستان تردد می‌کنند و همچنین کشتی‌های مرتبط با این کشور، به سه درصد ارزش کشتی رسیده است.

این نرخ بیشتر برای سفر از بنادر جنوبی عربستان در دریای سرخ، از جمله جیزان و الشقیق، یا عبور از باب‌المندب پیشنهاد شده است؛ زیرا این مسیر‌ها کشتی‌ها را به سواحل یمن نزدیک‌تر می‌کنند.

در مقابل، نرخ بیمه برای بنادر شمالی‌تر عربستان مانند جده و ینبع که به کانال سوئز نزدیک‌ترند، در زمان انتشار گزارش حدود ۰.۱ درصد اعلام شده است. این اختلاف، ارزیابی متفاوت شرکت‌های بیمه از خطر حمله در بخش‌های شمالی و جنوبی دریای سرخ را نشان می‌دهد.

به گفته منابع صنعت بیمه، حتی تغییرات کوچک در نرخ بیمه جنگی می‌تواند برای یک سفر هفت‌روزه صد‌ها هزار دلار هزینه اضافی ایجاد کند.

آیا باب‌المندب کاملاً بسته شده است؟

با وجود اعلام محاصره و حملات اخیر، باب‌المندب به‌طور کامل مسدود نشده است. داده‌های کشتیرانی نشان می‌دهد دو ابرنفتکش چینی که در بندر ینبع نفت عربستان را بارگیری کرده بودند، در همان هفته با موفقیت از این تنگه عبور کردند؛ هرچند میزان حق بیمه پرداختی آنها مشخص نیست.

همیش کینیر، تحلیلگر ارشد خاورمیانه و شمال آفریقا در شرکت وریسک مپل‌کرافت، عبور این نفتکش‌ها را نشانه‌ای دانسته است که محاصره حوثی‌ها احتمالاً بیشتر کشتی‌های مرتبط با منافع عربستان و کشور‌های غربی را هدف قرار خواهد داد؛ مشابه الگویی که در حملات دریایی سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ دیده شد.

این اظهارنظر یک ارزیابی تحلیلی است و به معنای تضمین عبور امن کشتی‌های متعلق به دیگر کشور‌ها از باب‌المندب نیست. افزایش خطر حمله و هزینه بیمه همچنان می‌تواند شرکت‌های کشتیرانی را به انتخاب مسیر‌های طولانی‌تر وادار کند.

تردد در دریای سرخ از زمان آغاز حملات حوثی‌ها در نوامبر ۲۰۲۳ هنوز به سطح عادی بازنگشته است. حملات این گروه به کشتی‌های تجاری پس از برقراری آتش‌بس غزه در اکتبر ۲۰۲۵ متوقف شده بود، اما تحولات اخیر بار دیگر خطر کشتیرانی در این منطقه را افزایش داده است.

صورت‌حساب نهایی اختلال در دو تنگه

اختلال هم‌زمان در هرمز و باب‌المندب لزوماً به معنای توقف کامل صادرات نفت عربستان نیست، اما مسیر انتقال نفت را طولانی‌تر، پیچیده‌تر و گران‌تر می‌کند.

۲۹ روز تأخیر، حدود ۲.۶ میلیون دلار هزینه اضافی سوخت و عوارض کانال، محدودیت ظرفیت خط لوله سومد و جهش حق بیمه جنگی، مجموعه هزینه‌هایی هستند که می‌توانند هزینه تحویل نفت به مشتریان آسیایی را افزایش دهند.

در چنین شرایطی، بازماندن فیزیکی باب‌المندب به‌تنهایی برای عادی‌ماندن تجارت کافی نیست؛ زیرا افزایش خطر حمله و هزینه بیمه ممکن است شرکت‌های کشتیرانی را حتی بدون بسته‌شدن کامل تنگه، به دورزدن قاره آفریقا وادار کند.