راهنمای استفاده امن از چک الکترونیکی/ ۷ نکته ضروری که باید بدانید

چک الکترونیکی با کاهش جعل، حذف برگه فیزیکی و افزایش شفافیت، مسیر تازه‌ای برای امن‌سازی مبادلات مالی ایجاد کرده است. اما برای استفاده امن از آن، این نکات ضروری را جدی بگیرید.

کد خبر: ۲۱۵۳۲۵۸

۰۴ مرداد ۱۴۰۵

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از مهر، توسعه ابزار‌های نوین بانکی در سال‌های اخیر موجب شده است بخشی از فرآیند‌های سنتی مبادلات مالی به‌تدریج به بستر‌های دیجیتال منتقل شود. یکی از مهم‌ترین این ابزارها، چک الکترونیکی است؛ ابزاری که با هدف کاهش ریسک‌های چک کاغذی، افزایش شفافیت در معاملات و تسهیل فرآیند صدور، انتقال و وصول چک در نظام بانکی مورد توجه قرار گرفته است.

چک در اقتصاد ایران همواره یکی از ابزار‌های اصلی پرداخت مدت‌دار بوده و بخش قابل توجهی از معاملات بنگاه‌ها، فعالان اقتصادی، اصناف و حتی اشخاص حقیقی از طریق آن انجام شده است. با این حال، استفاده گسترده از چک کاغذی در کنار مزایای خود، چالش‌هایی مانند جعل، مفقودی، سرقت، خطا در تکمیل اطلاعات، اختلافات حقوقی و دشواری رهگیری را نیز به همراه داشته است. چک الکترونیکی تلاشی برای کاهش این مشکلات و حرکت به سمت نظام پرداخت امن‌تر و هوشمندتر محسوب می‌شود.

در چک الکترونیکی، برخلاف چک کاغذی، صدور و انتقال بر پایه برگه فیزیکی انجام نمی‌شود، بلکه اطلاعات چک در سامانه بانکی ثبت شده و فرآیند‌های مربوط به آن از طریق ابزار‌هایی مانند اینترنت‌بانک، موبایل‌بانک یا سایر درگاه‌های رسمی بانکی دنبال می‌شود. این موضوع باعث می‌شود اعتبار چک، مشخصات صادرکننده، گیرنده، مبلغ، تاریخ سررسید و وضعیت انتقال آن به‌صورت دقیق‌تر قابل بررسی و پیگیری باشد.

مزایای چک الکترونیکی در نظام پرداخت

یکی از مهم‌ترین مزایای چک الکترونیکی، کاهش جدی امکان جعل و دستکاری است. در چک‌های کاغذی، مواردی مانند تغییر مبلغ، تغییر تاریخ، جعل امضا یا دستکاری نام گیرنده از مهم‌ترین نگرانی‌های دارندگان چک بوده است. اما در چک الکترونیکی، اطلاعات در سامانه رسمی بانکی ثبت می‌شود و هرگونه صدور یا انتقال نیازمند احراز هویت و تأیید سیستمی است. همین ویژگی، امنیت مبادله را افزایش داده و امکان سوءاستفاده از برگه فیزیکی را از میان می‌برد.

مزیت دیگر این ابزار، حذف خطراتی مانند مفقودی یا سرقت چک است. در معاملات سنتی، گم شدن چک می‌تواند برای صادرکننده و دارنده مشکلات جدی ایجاد کند و حتی منجر به فرآیند‌های قضایی یا اداری زمان‌بر شود. اما در چک الکترونیکی، اصل چک به شکل فیزیکی وجود ندارد و مالکیت، انتقال و وضعیت آن در سامانه ثبت می‌شود؛ بنابراین ریسک ناشی از جابه‌جایی فیزیکی برگه کاهش می‌یابد.

سرعت و سهولت نیز از دیگر نقاط قوت چک الکترونیکی است. صدور چک کاغذی معمولاً نیازمند تکمیل دستی اطلاعات، تحویل حضوری و گاهی پشت‌نویسی است؛ در حالی که در نسخه الکترونیکی، بسیاری از این مراحل به‌صورت غیرحضوری انجام می‌شود. این موضوع برای فعالان اقتصادی که با تعداد زیادی معامله روزانه یا هفتگی سروکار دارند، می‌تواند موجب صرفه‌جویی در زمان و کاهش هزینه‌های عملیاتی شود.

از سوی دیگر، چک الکترونیکی قابلیت رهگیری بالاتری نسبت به چک کاغذی دارد. ثبت فرآیند صدور، انتقال، تأیید و وصول در بستر سامانه بانکی، امکان پیگیری وضعیت چک را برای طرف‌های معامله فراهم می‌کند. به این ترتیب، دارنده چک می‌تواند از ثبت صحیح اطلاعات اطمینان بیشتری داشته باشد و صادرکننده نیز وضعیت تعهدات خود را دقیق‌تر مدیریت کند.

کاهش خطای انسانی نیز از مزایای مهم این ابزار است. در چک‌های کاغذی، بدخطی، درج اشتباه مبلغ، خط خوردگی، اختلاف عدد و حروف یا ثبت نادرست تاریخ می‌تواند زمینه‌ساز اختلاف میان طرفین شود. اما در چک الکترونیکی، اطلاعات به‌صورت سیستمی وارد و پیش از تأیید نهایی قابل بازبینی است. این موضوع احتمال بروز خطا را کمتر کرده و از شکل‌گیری برخی اختلافات حقوقی جلوگیری می‌کند.

چک الکترونیکی همچنین می‌تواند در بهبود فرآیند اعتبارسنجی نقش داشته باشد. هنگامی که سوابق صدور، انتقال، وصول یا برگشت چک به شکل دقیق‌تر در سامانه‌های بانکی ثبت شود، امکان ارزیابی رفتار مالی اشخاص نیز افزایش می‌یابد. این موضوع برای بانک‌ها، کسب‌وکار‌ها و طرف‌های معامله اهمیت دارد؛ زیرا می‌تواند تصمیم‌گیری درباره پذیرش چک یا انجام معامله مدت‌دار را منطقی‌تر کند.

چالش‌ها و الزامات استفاده امن

با وجود مزایای متعدد، چک الکترونیکی بدون چالش نیست. نخستین چالش، وابستگی این ابزار به زیرساخت‌های دیجیتال و بانکی است. اگر سامانه‌های بانکی، اینترنت‌بانک، موبایل‌بانک یا شبکه ارتباطی دچار اختلال شوند، صدور یا انتقال چک نیز ممکن است با مشکل مواجه شود؛ بنابراین پایداری زیرساخت، امنیت سامانه‌ها و دسترسی آسان کاربران از الزامات اصلی گسترش این ابزار است.

چالش دوم به سواد دیجیتال کاربران مربوط می‌شود. بخشی از جامعه، به‌ویژه برخی اصناف سنتی، سالمندان یا افرادی که آشنایی کمتری با خدمات بانکی آنلاین دارند، ممکن است در استفاده از چک الکترونیکی با دشواری روبه‌رو شوند. برای این گروه‌ها، آموزش عمومی، راهنمایی بانکی و طراحی سامانه‌های ساده و قابل فهم اهمیت زیادی دارد.

ریسک‌های امنیت سایبری نیز از نکات مهم در این حوزه است. اگرچه چک الکترونیکی در برابر جعل فیزیکی مقاوم‌تر است، اما تهدید‌هایی مانند فیشینگ، بدافزار، سرقت رمز‌های بانکی، پیامک‌های جعلی و لینک‌های آلوده همچنان می‌تواند کاربران را تهدید کند. به همین دلیل، استفاده از مسیر‌های رسمی بانک، خودداری از ورود به لینک‌های ناشناس و حفاظت از رمز‌ها و کد‌های احراز هویت باید به‌عنوان اصول پایه مورد توجه قرار گیرد.

از دیگر نکات مهم آن است که الکترونیکی بودن چک به معنای تضمین پرداخت نیست. چک الکترونیکی نیز مانند چک کاغذی، یک تعهد مالی است و اعتبار آن به توان پرداخت صادرکننده، وضعیت حساب و سابقه مالی وی وابسته است؛ بنابراین دریافت‌کنندگان چک باید علاوه بر اطمینان از صحت ثبت اطلاعات، وضعیت اعتباری صادرکننده را نیز بررسی کنند.

در زمان صدور یا دریافت چک الکترونیکی، کنترل دقیق اطلاعات اهمیت زیادی دارد. مبلغ، تاریخ سررسید، مشخصات گیرنده، شناسه‌های بانکی، وضعیت ثبت چک و تأیید نهایی باید پیش از پذیرش یا انتقال بررسی شود. کوچک‌ترین بی‌دقتی در این مرحله می‌تواند موجب اختلاف، تأخیر در وصول یا بروز مشکل در پیگیری‌های بعدی شود.

نکته دیگر، ضرورت استفاده از اپلیکیشن‌ها و درگاه‌های رسمی است. کاربران باید برای صدور، انتقال یا استعلام چک فقط از ابزار‌های معرفی‌شده از سوی بانک خود استفاده کنند و به پیامک‌ها یا صفحات اینترنتی ناشناس اعتماد نکنند. کلاهبرداران ممکن است با عناوینی مانند ثبت چک، تأیید چک، رفع سوءاثر یا استعلام فوری، کاربران را به صفحات جعلی هدایت کنند.

در مجموع، چک الکترونیکی می‌تواند گامی مهم در مسیر شفاف‌سازی مبادلات مالی، کاهش هزینه‌های اداری، افزایش امنیت معاملات و ارتقای نظم در نظام پرداخت باشد. با این حال، موفقیت این ابزار نیازمند فرهنگ‌سازی، آموزش کاربران، تقویت زیرساخت بانکی، ارتقای امنیت سایبری و اعتمادسازی عمومی است. اگر این الزامات مورد توجه قرار گیرد، چک الکترونیکی می‌تواند به یکی از ابزار‌های مؤثر در کاهش پرونده‌های اختلافی و افزایش اطمینان در معاملات روزمره و تجاری تبدیل شود.