پشت پرده جهش مصرف بنزین / تصمیمات دولت‌ها چگونه مصرف بنزین را تغییر داد؟

در آستانه تصمیمات جدید درباره بنزین، نگاهی به آمار ۲۰ سال گذشته نشان می‌دهد هر تغییر در سیاست‌های سوخت، پیامدهای متفاوتی برای مصرف و بازار انرژی کشور به همراه داشته است.

کد خبر: ۲۱۵۳۳۸۰

۰۵ مرداد ۱۴۰۵

به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از تسنیم، تا سال 1383 سالانه قیمت بنزین و سایر حامل‌های انرژی بر مبنای تورم (یا درصدی از تورم) افزایش می‌یافت؛ اما توقف افزایش سالانه قیمت حامل‌های انرژی، دولت‌های بعدی را مجبور به اعمال تصمیماتی برای اصلاح گاه و بی‌گاه قیمت بنزین کرد که در برخی سال‌ها با روند غلط اجرای تصمیمات توسط دولت‌های وقت، ناملایمت‌های اجتماعی نیز پدید می‌آمد.

در این گزارش، بدون پرداختن به درستی یا نادرستی تصمیمات وقت دولت‌ها، تنها روی تأثیر این تصمیمات روی روند مصرف بنزین با تکیه بر آمار و اعداد خواهیم پرداخت.

در سال 1385 متوسط مصرف روزانه بنزین 73.7 میلیون لیتر بود و در این سال بیشترین میزان ناترازی بنزین کشور را به میزان روزانه 28 میلیون لیتر شاهد بودیم.

در سال 1386 با اجرای طرح سهمیه بندی بنزین در خرداد این سال مواجه شدیم و متوسط مصرف روزانه بنزین در این سال به 64.5 میلیون لیتر کاهش یافت.

در سال 1387 سهمیه‌بندی گسترش پیدا کرد و عرضه بنزین آزاد هم آغاز شد و متوسط مصرف روزانه بنزین در این سال به 66.9 میلیون لیتر رسید.

در سال 1388 سهمیه‌بندی کاهش پیدا کرد و به‌موجب آن متوسط مصرف روزانه بنزین در این سال به 64.8 میلیون لیتر کاهش یافت.

در سال 1389 شاهد اجرای فاز اول هفدمندی یارانه‌ها بودیم و در این سال متوسط مصرف روزانه بنزین به 61.3 لیتر رسید.

در طی سال‌های 1390، 1391 و 1392 طرح و تصمیم جدیدی از سوی دولت وقت اجرا نشد و متوسط مصرف روزانه بنزین در این سال‌ها به ترتیب 59.9 میلیون لیتر، 63.4 میلیون لیتر و 68.4 میلیون لیتر بود.

همانطور که مشاهده می‌کنیم در سال 1390، همچنان اثر کاهشی ناشی از اجرای فاز اول هدفمندی یارانه‌ها و قیمت‌های جدید بنزین روی کاهش مصرف مشهود است، اما در طی سال‌های بعد، اثر آن رفته رفته کاهش یافته و شاهد اوج‌گیری دوباره مصرف بنزین هستیم.

در اردیبهشت سال 1393، فاز دوم هدفمندی یارانه‌ها اجرا شد و این تصمیم، شیب رشد مصرف بنزین را کُند کرد؛ به‌طوری‌که متوسط روزانه مصرف بنزین در این سال به 69.6 میلیون لیتر رسید.

در خرداد سال 1394، فاز سوم هدفمندی یارانه‌ها اجرایی شد؛ به‌موجب آن، باز هم شیب رشد مصرف بنزین کُند شده و متوسط مصرف روزانه بنزین در این سال 71 میلیون لیتر بود.

در طی سال‌های 1395، 1396 و 1397، هیج تصمیمی از سوی دولت اجرا نشد و شاهد اوج‌گیری دوباره رشد مصرف بنزین بودیم؛ به‌گونه‌ای که متوسط روزانه مصرف بنزین در این سال‌ها به ترتیب به 74.7 میلیون لیتر، 80.7 میلیون لیتر و 89.1 میلیون لیتر رسید.

دولت در سال 1398 با اجرای بسیار بد یک طرح بنزینی، تصمیم به بازگشت سهمیه‌بندی گرفت و تبعات اجتماعی این تصمیم در آن سال، مشهود بود؛ اما با بازگشت سهمیه‌بندی در سال 1398، شیب رشد مصرف بنزین کُند شد و متوسط مصرف روزانه بنزین در این سال به 89.7 میلیون لیتر رسید.

در اواخر سال 1398 و سال 1399 با همه‌گیری کرونا در کشور مواجه شدیم و این همه‌گیری به کاهش قابل‌توجه مصرف بنزین انجامید، به‌طوری‌که متوسط مصرف روزانه بنزین به 75.5 میلیون لیتر کاهش یافت.

با کاهش همه‌گیری کرونا در سال 1400، باز هم مصرف بنزین روی مدار رشد افسارگسیخته بازگشت و متوسط مصرف روزانه بنزین در این سال به 87.3 میلیون لیتر رسید.

در سال 1401 شاهد افزایش شدید مصرف با پایان پاندومی کرونا و پایان محدودیت‌های ناشی از آن بودیم و در این سال متوسط مصرف روزانه بنزین 104.8 میلیون لیتر بود.

در طی سال‌های 1402 و 1403، طرح یا تصمیم موثری در خصوص بنزین اجرایی نشد و متوسط مصرف روزانه بنزین در این سال‌ها به ارقام بی‌سابقه 115.6 میلیون لیتر و 124.3 میلیون لیتر رسید

در سال 1404 افزایش قیمت نرخ سوم را در آذرماه شاهد بودیم که اگرچه متوسط مصرف روزانه بنزین در این سال 130 میلیون لیتر بود، اما تأثیر کاهش مصرف بنزین ناشی از تصمیم آذرماه 1404 را در 3 ماهه نخست سال جاری که متوسط مصرف روزانه بنزین به 129 میلیون لیتر کاهش یافت مشاهده کردیم.

اکنون بنزین در آستانه یک تصمیم جدید است؛ چرا که متوسط مصرف بنزین در تیرماه به رقم بی‌سابقه 135 میلیون لیتر رسیده و به‌دلیل محدودیت‌های ناشی از شرایط جنگ در منطقه و جهان، امکان واردات بنزین برای پوشش ناترازی بیش از 14 میلیون لیتری در روز را نداریم.

باید دید این تصمیم جدید، چه‌خواهد بود و چقدر روی کاهش مصرف روزانه بنزین و کاهش ناترازی آن تأثیر خواهد گذاشت.