بحران بزرگ بنزینی در کشور / ناترازی بنزین سر به فلک کشید

ناترازی انرژی به یکی از اساسی‌ترین مشکلات اقتصاد ایران تبدیل شده است.

کد خبر: ۲۱۵۳۶۸۳

۰۶ مرداد ۱۴۰۵

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از خبرآنلاین، ناترازی انرژی یکی از اساسی‌ترین مشکلات اقتصاد ایران است. هر چند به جز بخش انرژی در حوزه‌های دیگر هم اقتصاد ایران با انواع ناترازی‌ها دست و پنجه نرم می‌کند، اما ناترازی در بخش انرژی و به طور خاص عقب افتادن میزان تولید بنزین نسبت به میزان مصرف و تقاضای آن در بازار از جمله قدیمی‌ترین ناترازی‌های ایران است.

با وجود انواع اقدامات نه تنها ناترازی بنزین کاهش نیافت و مصرف بنزین هم روندی کاهنده به خود نگرفت که سال به سال بر مصرف آن افزوده شده است. در جنگ ۴۰ روزه اخیر بخشی از توان پتروشیمی و تولید بنزین کشور هم آسیب دید و از سوی دیگر با اعمال محاصره دریایی کشور توسط آمریکا، هم زمینه واردات مستقیم بنزین کاهش یافت و هم به دلیل کاهش منابع ارزی، امکان مالی زمینه واردات آن کمتر از همیشه شد.

از جمله مسائل قابل توجه در زمینه مصرف انرژی سرعت بسیار بالای افزایش مصرف آن است. به طور مثال در سال ۹۸ میزان مصرف بنزین در کشور ۹۰ میلیون لیتر بود. در آن زمان تولید هم به ۹۹ میلیون لیتر می‌رسید و به این ترتیب کمبودی در کشور وجود نداشت و حتی ۱۰ درصد از تولید کشور می‌توانست صادر شود. گفتنی است در آبان ۹۸ به دلیل شوک قیمتی که به نرخ بنزین وارد کردند، تا حدی مصرف کاهشی شد. در اغلب سال‌هایی که شوک انرژی وارد شده، برای مدتی کوتاه مصرف انرژی کم می‌شود، اما به سرعت نه تنها افزایش می‌یابد که رکورد‌های قبلی را هم می‌شکند. جالب این‌که در سال ۹۸ با وجود کاهش مصرف بنزین، تولید افزایش پیدا نکرد و ۵ میلیون لیتر از تولید روزانه آن هم کاسته شد.

در سال ۹۹ مصرف بنزین به شدت کاهش پیدا کرد و به ۷۶ میلیون لیتر در روز رسید. در این سال میزان تولید هم ۵ میلیون لیتر در روز کمتر شد و ۹۴ میلیون لیتر رسید. این مهم قبل از هر چیز به دلیل شیوع کرونا بود؛ کرونا از اسفند ۱۳۹۸ در ایران به طور رسمی مشاهده شد و از همان زمان تعطیلی‌های گسترده به کشور تحمیل شد. این امر کاهش مصرف سوخت را هم در پی داشت.

در ۱۴۰۰ مصرف روزانه بنزین در حالی به ۸۷ میلیون لیتر رسید که تولید تنها یک میلیون لیتر در روز افزایش پیدا کرد. در این سال هم با وجود کنترل نسبی کرونا و آغاز واکسیناسیون سراسری، به نحوی محسوس بر میزان مصرف بنزین افزوده شده و در مقایسه با ۹۹ بیش از ۱۱ میلیون لیتر مصرف اضافه شد. در ۱۴۰۱ باز هم به نحوی چشمگیر مصرف بنزین بالا رفت و به ۱۰۵ میلیون لیتر در روز رسید. به این ترتیب در ۱۴۰۱ برای اولین بار مصرف بنزین از تولید پیشی گرفت و ناترازی به وجود آمد.

در ۱۴۰۲ همچنان تولید بنزین ۱۰۴ میلیون لیتر در روز باقی ماند، اما مصرف به ۱۱۶ میلیون لیتر رسید. در ۱۴۰۳ بیش از ۸ میلیون لیتر دیگر بر مصرف بنزین اضافه شد، اما تولید بنزین فقط ۷ میلیون لیتر اضافه شد تا یک میلیون لیتر دیگر بر ناترازی بنزین اضافه شود.

در ۱۴۰۴ میزان مصرف بنزین در روز به ۱۳۰ میلیون لیتر افزایش یافت و این در حالی بود که میزان تولید باز هم تنها یک میلیون لیتر بیشتر شد؛ بنابراین ناترازی که سه سال قبل به اندازه یک میلیون لیتر در روز بود به ۱۸ میلیون لیتر در روز رسید و دیگر قابل اغماض نبود. در ۱۴۰۵ گفته می‌شود تقاضا برای مصرف بنزین یک میلیون لیتر در روز کاهش یافته و توان تولید هم به ۱۱۵ میلیون لیتر رسیده است که بیانگر ناترازی ۱۴ میلیون لیتر در روز است.

به این ترتیب از ابتدای سال ۹۸ تا به امروز مصرف بنزین روزانه ۳۹ میلیون لیتر افزایش پیدا کرده است، اما همزمان تنها ۱۶ میلیون لیتر بر تولید روزانه بنزین افزوده شده است. به همین دلیل معادله‌ای که زمانی ۹ میلیون لیتر اضافه تولید و فرصت صادراتی برای کشور به وجود می‌آورد حالا تبدیل شده به یک کمبود ۱۴ میلیون لیتر در روز. پر واضح است اگر توان تولید هم سالانه رشد بهتری و موثرتری داشت، امروز کشور درگیر کمبود بنزین نمی‌شد.