راز خسارت سنگین زلزله ۶ مرداد ژاپن / چرا این زمین‌لرزه خطرناک بود؟

زمین‌لرزه ۶.۸ ریشتری در استان کوماموتوی ژاپن با وجود بزرگای نه‌چندان بالا، به دلیل عمق کم، شدت بسیار زیاد لرزش و شرایط خاص منطقه، خسارات قابل توجهی بر جای گذاشت.

کد خبر: ۲۱۵۳۹۰۷

۰۸ مرداد ۱۴۰۵

به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از خبرآنلاین، زلزله‌ای به بزرگی ۶.۸ که عصر روز ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶ (۶ مرداد ۱۴۰۵) استان کوماموتو در جزیره کیوشوی ژاپن را لرزاند، بار دیگر نگاه‌ها را به یکی از فعال‌ترین پهنه‌های لرزه‌ای جهان معطوف کرد؛ زمین‌لرزه‌ای که اگرچه از نظر بزرگا از برخی زلزله‌های مشهور ژاپن کوچک‌تر بود، اما به دلیل عمق بسیار کم، شدت بالای لرزش و قرار گرفتن در منطقه‌ای که هنوز آثار زلزله‌های ویرانگر سال ۲۰۱۶ را با خود داشت، خسارات قابل توجهی بر جای گذاشت.

مهدی زارع، استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی درباره این زمین‌لرزه توضیح داد: «زلزله ساعت ۱۶:۲۷:۱۵ به وقت محلی ژاپن رخ داد. بزرگای آن ۶.۸ و عمق کانونی آن تنها ۱۰ کیلومتر بود و در نزدیکی مرکز شهر اوتو در جنوب استان کوماموتو اتفاق افتاد. این زلزله در پوسته زمین و با سازوکار امتدادلغز رخ داده است.»

او با اشاره به شدت لرزش ثبت‌شده در این زمین‌لرزه افزود: «حداکثر شدت لرزه‌ای این رویداد، شدت ۷ در مقیاس سازمان هواشناسی ژاپن (JMA) بود. ایستگاه‌های لرزه‌نگاری نیز شتاب اوج زمین را تا ۱.۷ برابر شتاب جاذبه زمین و سرعت اوج زمین را تا ۹۴.۲۶ سانتی‌متر بر ثانیه ثبت کردند که نشان‌دهنده لرزش بسیار شدید در محدوده کانونی زلزله است.»

این منطقه پیش‌تر هم زلزله‌ای مرگبار را تجربه کرده بود

زارع با اشاره به سابقه لرزه‌خیزی این منطقه گفت: «محل وقوع این زمین‌لرزه بخشی از سامانه خط ساختاری میانی ژاپن است؛ سامانه‌ای که قطعات فعال آن در زلزله‌های ویرانگر کوماموتو در سال ۲۰۱۶ نیز گسیخته شده بودند.»

او ادامه داد: «در سال ۲۰۱۶ ابتدا زلزله‌ای با بزرگای ۶.۲ در ۱۴ آوریل و سپس زمین‌لرزه‌ای با بزرگای ۷ در ۱۶ آوریل رخ داد که در مجموع به کشته شدن ۲۷۷ نفر انجامید. زلزله امسال نیز مانند رویداد سال ۲۰۱۶ به دلیل عمق بسیار کم کانون و شتاب بالای زمین، خسارات موضعی شدیدی در بخش‌های مرکزی و جنوبی جزیره کیوشو ایجاد کرد.»

صدها زخمی، ده‌ها مفقود و خسارت گسترده

این استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی درباره آخرین گزارش‌های منتشرشده از پیامدهای این زمین‌لرزه اظهار کرد: «گزارش‌های اولیه از صدها زخمی و ده‌ها مفقود، حدود ۳۴ نفر، حکایت دارد.»

به گفته او، یکی از مهم‌ترین خسارت‌ها در مرکز خرید ایون کوماموتو در شهر کاشیما رخ داد؛ جایی که «بخشی از طبقه دوم ساختمان فروریخت و پس از آن نیز انفجاری، که احتمال می‌رود ناشی از نشت گاز بوده باشد، رخ داد. این حادثه موجب گرفتار شدن شمار زیادی از کارگران و خریداران در زیر آوار شد و نگرانی درباره افزایش تلفات را به همراه داشت.»

زارع افزود: «در شهر یاتسوشیرو نیز دودکش کارخانه متعلق به صنایع کاغذ نیپون فرو ریخت و تعدادی از کارگران زیر آوار گرفتار شدند.»

او ادامه داد: «بخش‌هایی از بزرگراه کیوشو دچار ترک‌های شدید شد، فرودگاه کوماموتو برای انجام بازرسی‌های اضطراری فعالیت باند پروازی را متوقف کرد و حرکت قطارهای سریع‌السیر شینکانسن نیز به حالت تعلیق درآمد. علاوه بر این، بیش از ۴۸ هزار خانوار برق خود را از دست دادند و هم‌زمان اختلال در شبکه‌های مخابراتی و وقوع چند آتش‌سوزی محلی نیز گزارش شد.»

خسارت دوباره به قلعه تاریخی کوماموتو

زارع با اشاره به آسیب واردشده به یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی ژاپن گفت: «قلعه تاریخی کوماموتو که پس از زلزله سال ۲۰۱۶ نزدیک به یک دهه تحت عملیات بازسازی قرار داشت، در این زمین‌لرزه نیز بار دیگر آسیب دید و بخش‌هایی از دیوارهای سنگی آن تخریب شد.»

هشدار سونامی و تخلیه بیش از ۳۰۰ هزار نفر

این زلزله‌شناس درباره اقدامات اضطراری دولت ژاپن نیز توضیح داد: «بلافاصله پس از وقوع زمین‌لرزه، سازمان هواشناسی ژاپن هشدار سونامی با ارتفاع تقریبی یک متر صادر کرد و برای دریای آریاکه و دریای یاتسوشیرو هشدار تخلیه سواحل اعلام شد. البته پس از ثبت نوسانات محدود سطح آب، این هشدار لغو شد.»

او افزود: «دولت ژاپن به ریاست نخست‌وزیر سانای تاکایچی، نیروهای ویژه مدیریت بحران را فعال کرد و صدها نفر از نیروهای دفاع شخصی ژاپن برای عملیات جست‌وجو و نجات به منطقه اعزام شدند. همچنین به بیش از ۳۰۰ هزار نفر از ساکنان دستور داده شد به پناهگاه‌های تعیین‌شده منتقل شوند.»

زارع گفت: «هم‌زمان با عملیات امدادرسانی، گرمای شدید تابستان نیز به یکی از چالش‌های مدیریت بحران تبدیل شد. با افزایش دما تا حدود ۳۴ درجه سانتی‌گراد، مقامات ژاپنی برای جلوگیری از گرمازدگی افرادی که بدون برق و سامانه‌های سرمایشی در مراکز اسکان اضطراری حضور داشتند، هشدارهای ویژه‌ای صادر کردند.»

چرا این زلزله تا این اندازه خسارت‌بار بود؟

زارع در پاسخ به این پرسش که چرا زمین‌لرزه‌ای با بزرگای ۶.۸ چنین خساراتی بر جای گذاشت، گفت: «بیشتر کشته‌ها و مفقودان این حادثه به خرابی سازه‌ها، خطرات ثانویه و ویژگی‌های جنبش بسیار شدید زمین مربوط می‌شود.»

او توضیح داد: «بیشترین شمار افراد محبوس و مفقود مربوط به ریزش طبقه دوم مرکز خرید ایون مال کوماموتو بود؛ حادثه‌ای که با انفجار ثانویه، احتمالاً ناشی از گاز، همراه شد و یک خرابی سازه‌ای را به بحرانی پیچیده با خطر آتش‌سوزی و گرفتار شدن شمار زیادی از افراد تبدیل کرد.»

این استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی افزود: «در بخش صنعتی نیز فروریختن دودکش عظیم کارخانه صنایع کاغذ نیپون موجب گرفتار شدن کارگران زیر آوار شد و بخشی از تلفات و مفقودشدگان به همین حادثه مربوط است.»

شتاب ۱.۷ جی عامل اصلی شدت تخریب

زارع در پایان تأکید کرد: «عمق کم کانون زلزله، حدود ۱۰ کیلومتر، همراه با ثبت شتاب بیشینه ۱.۷ جی، موجب شد مناطق نزدیک به کانون مانند اوتو و بخش‌هایی از اطراف آن، شدت لرزه‌ای ۷ در مقیاس JMA، معادل حدود ۸ مرکالی، را تجربه کنند. چنین لرزشی برای سازه‌های قدیمی یا آسیب‌پذیر بسیار مخرب است و می‌تواند موجب فروپاشی اجزای باربر ساختمان‌ها و تخریب موضعی منازل شود.»

او خاطرنشان کرد: «نباید فراموش کرد که این منطقه هنوز به طور کامل از خسارات زلزله‌های شدید سال ۲۰۱۶ بازیابی نشده بود. به همین دلیل، بسیاری از سازه‌ها، خاکریزها و استحکامات تاریخی که از قبل تحت تنش قرار داشتند، در برابر امواج لرزه‌ای جدید تاب نیاوردند و دچار شکست و تخریب شدند.»