بلیط قطار امسال چقدر گران شد؟ بررسی میزان افزایش قیمت و جزئیات آن

بخش حمل‌ونقل ریلی کشور بار دیگر با موج جدیدی از تغییرات قیمتی روبه‌رو شده است. برای بسیاری از مسافرانی که قطار را به‌عنوان یک وسیله نقلیه ایمن و به‌صرفه انتخاب می‌کنند، تغییرات مداوم نرخ‌ها دغدغه‌ای جدی محسوب می‌شود.

کد خبر: ۲۱۵۷۲۸۸

۲۵ مرداد ۱۴۰۵

در سال جاری، به‌دنبال نوسانات اقتصادی و افزایش شدید هزینه‌های نگهداری ناوگان ریلی، وزارت راه و شهرسازی و شورای عالی ترابری با تعدیل قیمت‌ها موافقت کردند. این تصمیم که پس از ماه‌ها گمانه‌زنی و پافشاری شرکت‌های خصوصی مسافربری به مرحله اجرا درآمد، سبد هزینه‌های سفر خانوارها را تحت تأثیر قرار داده است. در این گزارش جامع، ابعاد مختلف این گرانی، جزئیات قیمت‌ها در مسیرهای پرتردد و دلایل اصلی این تصمیم را به زبان آمار و ارقام بررسی می‌کنیم.

بلیت قطار امسال چند درصد گران شد؟

طبق آخرین مصوبات شورای عالی هماهنگی ترابری کشور، قیمت بلیط قطار در مرحله جدید ۲۱ درصد افزایش یافت. طبق آمار انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی، این مصوبه مکمل افزایش ۲۵ درصدی اواخر سال گذشته است که در مجموع، رشد تجمعی حدود ۵۱ درصدی را نسبت به بازه مشابه سال قبل رقم می‌زند. اگرچه شرکت‌های مسافربری پیش از این برای جبران زیان‌دهی خود درخواست درصدهای بالاتری داشتند، اما در نهایت ستاد تنظیم بازار و شورای عالی ترابری برای جلوگیری از فشار اقتصادی ناگهانی به جامعه، با سقف ۲۱ درصد موافقت کردند.

تاریخ اجرای نرخ‌های جدید

طبق اطلاعیه رسمی راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران و بر اساس گزارش‌های منتشرشده در سامانه کدال، نرخ‌های جدید از خردادماه سال جاری به‌صورت هم‌زمان در تمام سامانه‌های فروش اینترنتی و حضوری اعمال شده است. مسافرانی که از این تاریخ به بعد اقدام به رزرو صندلی یا کوپه کرده‌اند، مبالغ جدید را در فاکتورهای خود مشاهده کرده‌اند. لازم به ذکر است بلیت‌هایی که پیش از این تاریخ پیش‌فروش شده بودند، مشمول مابه‌التفاوت نشدند.

آیا همه مسیرها شامل افزایش قیمت شدند؟

طبق مصوبه قانونی، این افزایش نرخ به‌صورت سراسری اعمال شد و تمامی خطوط مسافری شبکه ریلی کشور مشمول این نرخ‌گذاری جدید شده‌اند؛ اگرچه قطارهای حومه‌ای به دلیل سیاست‌های حمایتی دولت، از این افزایش قیمت مستثنا بودند. با این حال، میزان تفاوت ریالی در مسیرهای مختلف به دلیل تفاوت در مسافت و درجه‌بندی قطارها (لوکس، ۴ تخته و ۶ تخته) کاملاً متفاوت است و بیشترین بار ریالی آن بر دوش مسافران مسیرهای طولانی بوده است.

افزایش قیمت بلیت قطار شامل کدام قطارها می‌شود؟

این گرانی برخلاف برخی از دوره‌های گذشته، تمامی کلاس‌های سالنی و کوپه‌ای را با فرمول‌های متفاوت در بر گرفته است. در این میان، قطارهای لوکس ۵ ستاره به دلیل ارائه خدمات هتلینگ ویژه از شمول قیمت‌گذاری دستوری عمومی معاف شده‌اند و نرخ آن‌ها با مصوبه‌ای مجزا و با افزایش حدود ۳۰ درصدی اعمال شده است؛ این قطارها به دلیل خدمات پذیرایی خاص، بیشترین جهش ریالی را تجربه کرده‌اند.

از سوی دیگر، قطارهای ۴ ستاره و ۳ ستاره کوپه‌ای (۴ و ۶ تخته) که بیشترین حجم مسافران کشور را جابه‌جا می‌کنند، دقیقاً بر اساس همان مصوبه عمومی ۲۱ درصدی شورای عالی ترابری، قیمت‌گذاری شده‌اند. در نهایت، قطارهای اتوبوسی و سالنی مانند تندرو پردیس و صبا نیز که بیشتر در مسیرهای کوتاه‌تر فعال هستند، مشمول همین افزایش قیمت ۲۱ درصدی شده‌اند، هرچند قیمت نهایی آن‌ها همچنان پایین‌ترین نرخ را در میان خطوط ریلی کشور دارد.

قیمت بلیت قطار در مسیرهای پرتردد چقدر تغییر کرد؟

برای درک بهتر این افزایش قیمت، نگاهی به سبد خرید مسافران در مسیرهای اصلی کشور انداخته‌ایم. شاهراه ریلی ایران یعنی محور مشهد، بیشترین میزان تغییرات ریالی را ثبت کرده است. به طور مثال، قیمت بلیط قطار تهران مشهد در قطارهای مجلل و ۵ ستاره در این مسیر پرمتقاضی، به مرز ۳ میلیون تومان (۲ میلیون و ۹۹۰ هزار تومان) رسیده است. همچنین نرخ قطارهای ۴ ستاره که پیش از این در کانال‌های پایین‌تری قرار داشت، اکنون با توجه به نوع شرکت کارگزار، به کانال ۱ میلیون و ۳۰۰ هزار تا ۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان وارد شده است. در سمتی دیگر، مسیر شمال به شرق قرار دارد که یکی از خطوط مهم گردشگری و زیارتی است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد قیمت بلیط قطار رشت به مشهد نیز تحت تأثیر این مصوبه با افزایش جدی همراه بوده است و مسافران گیلانی برای سفر به مشهد مقدس باید بودجه بیشتری را نسبت به سال گذشته کنار بگذارند. نرخ لوکس‌ترین قطارهای این مسیر بسته به خدمات پذیرایی و درجه قطار، روند صعودی ملموسی را نشان می‌دهد.

چرا قیمت بلیت قطار افزایش پیدا کرد؟

شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی دلایل متعددی را برای توجیه این گرانی مطرح می‌کنند که همگی به وضعیت کلان اقتصاد کشور بازمی‌گردد. دبیر انجمن صنفی شرکت‌های ریلی در تحلیل این وضعیت به چند فاکتور کلیدی اشاره کرده است:

وابستگی شدید به ارز: نزدیک به ۳۰ درصد از قطعات یدکی، چرخ‌ها، سیستم‌های ترمز و تجهیزات فنی قطارها وارداتی هستند و نوسانات نرخ ارز، هزینه‌های اورهال (تعمیرات اساسی) را به‌شدت بالا برده است.

افزایش دستمزدها: رشد بیش از ۵۰ درصدی دستمزدهای کارگری و هزینه‌های پرسنلی در سال جدید، بار مالی سنگینی روی دوش شرکت‌ها گذاشته است.

هزینه خدمات و پذیرایی: قیمت مواد غذایی، اقلام بهداشتی و خدمات ایستگاهی مسافران با تورم عمومی جامعه بالا رفته است.

فرسودگی ناوگان: هزینه‌های نگهداری واگن‌های قدیمی به طور سالانه افزایش می‌یابد و عدم تزریق واگن‌های نو، بهره‌وری سیستم را کاهش داده است.

افزایش قیمت بلیت قطار نسبت به سال گذشته چقدر بوده است؟

برای درک بهتر میزان این گرانی، در جدول زیر میانگین نرخ خطوط پرتردد ریلی کشور در سال گذشته را با قیمت‌های مصوب سال ۱۴۰۵ مقایسه کرده‌ایم:

کلاس قطار

میانگین نرخ سال گذشته (تومان)

میانگین نرخ جدید امسال - ۱۴۰۵ (تومان)

درصد تغییر تجمعی (حدودی)

قطارهای سالنی / اتوبوسی

۳۲۰,۰۰۰ تا ۸۰۰,۰۰۰

۴۸۰,۰۰۰ تا ۱,۲۳۰,۰۰۰

حدود ۴۵٪

کوپه‌ای ۴ تخته (درجه ۱)

۸۵۰,۰۰۰ تا ۱,۶۰۰,۰۰۰

۱,۳۰۰,۰۰۰ تا ۲,۴۰۰,۰۰۰

حدود ۵۱٪

۵ ستاره لوکس (ویژه)

۲,۱۰۰,۰۰۰ تا ۲,۸۰۰,۰۰۰

۲,۹۹۰,۰۰۰ تا ۴,۰۰۰,۰۰۰

حدود ۴۰٪

آیا با وجود افزایش قیمت، سفر با قطار همچنان مقرون‌به‌صرفه است؟

پاسخ به این سوال بستگی به گزینه جایگزین شما دارد. اگر قطار را با هواپیما مقایسه کنید، بله؛ قطار همچنان اقتصادی است، هرچند در برخی مسیرهای خاص، نرخ قطارهای ۵ ستاره بسیار نزدیک به بلیت هواپیما شده است. اما در مقایسه با ناوگان اتوبوسرانی بین‌شهری، قطار اکنون یک سرویس میان‌رده مایل به گران محسوب می‌شود.

برای خانواده‌های پرجمعیت، سفر با قطارهای معمولی ۴ تخته یا ۶ تخته همچنان ایمن‌ترین و منطقی‌ترین روش سفر است؛ چرا که علاوه بر راحتی طول مسیر، هزینه‌های اقامت و ترانسفر را بهینه‌تر می‌کند. با این حال، برای قشر کم‌درآمد جامعه، این افزایش ۵۱ درصدی تجمعی یک مانع جدی در سفرهای تفریحی ایجاد کرده است.

آیا احتمال افزایش دوباره قیمت بلیت قطار وجود دارد؟

فعالان حوزه ریلی مدعی هستند که حتی با این افزایش ۲۱ درصدی، آن‌ها همچنان در نقطه سر‌به‌سر یا زیان‌دهی قرار دارند و این نرخ‌ها کفاف هزینه‌های سنگین دلاری آن‌ها را نمی‌دهد. با این حال، طبق روال قانونی، شورای عالی ترابری معمولاً اجازه افزایش قیمت بیش از یک یا دو بار در سال را صادر نمی‌کند.

کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که تا پایان فصل سفرهای تابستانی و پاییز، قیمت‌ها در همین سطح تثبیت شوند؛ اما اگر در نیمه دوم سال با جهش ناگهانی در بازار ارز یا نرخ تورم مواجه شویم، احتمال دارد که شرکت‌های ریلی دوباره در زمستان درخواست تعدیل قیمت‌ها را روی میز دولت بگذارند. در حال حاضر، مسافران باید برنامه‌ریزی مالی خود را بر اساس همین جدول نرخ‌های مصوب فعلی تنظیم کنند.