انتقاد مرکز پژوهش‌های مجلس به سناریوهای بنزینی دولت/ کسری واقعی بنزین ۴ تا ۵ میلیون لیتر است نه ۲۰ میلیون

معاون پژوهش‌های زیربنایی مرکز پژوهش‌های مجلس با انتقاد از سناریو‌های بنزینی دولت، گفت که کسری واقعی بنزین ۴ تا ۵ میلیون لیتر است نه ۲۰ میلیون.

کد خبر: ۲۱۵۷۸۱۸

۲۷ مرداد ۱۴۰۵

حبیب الله ظفریان، معاون پژوهش‌های زیربنایی و امور تولیدی مرکز پژوهش‌های مجلس، با بیان اینکه هم طرح مسئله و هم سناریو‌های پیشنهادی دولت در خصوص بنزین حاوی اشکالات متعدد فنی و کارشناسی است، تاکید کرد: مسئله بنزین در همه جای دنیا برای شهروندان موضوعی مهم به شمار می‌رود و جامعه هر تغییری در این حوزه را با حساسیت پیگیری می‌کند.

اوافزود: در ایران هم به دلیل تجربه بنزینی آبان ۹۸ و هم به دلیل سابقه شتاب‌زدگی در اجرای طرح‌های اقتصادی، مشابه آنچه در دی ماه سال گذشته اتفاق افتاد و زمینه بروز اتفاقات و متعاقب آن جنگ دوم آمریکا و اسرائیل در ایران را فراهم کرد، این حساسیت مضاعف است. همین حساسیت مضاعف ایجاب می‌کند که بدنه کارشناسی با دقت و وسواس بسیار بالایی موضوع بنزین را واکاوی نماید.

تلاش می‌کنند با بزرگنمایی اعداد و ارقام موضوعات را بحرانی نشان دهند

معاون پژوهش‌های زیربنایی و امور تولیدی مرکز پژوهش‌های مجلس، با بیان اهمیت اصل طرح مسئله بنزین، پیش از ورود به راه حل‌ها، بیان کرد: اولاً باید مشخص شود میزان واقعی مصرف، حداکثر ظرفیت تامین و در نتیجه کسری بنزین دقیقا چقدر است؟ چرا که برخی تلاش می‌کنند با بزرگنمایی اعداد و ارقام، وضعیت موضوعات را بحرانی و کشور را در وضعیت لبه پرتگاه قرار دهند.

او افزود: مطابق آمار‌های ارائه‌شده از سوی دستگاه‌های مربوطه، مجموع تولید بنزین کشور شامل پالایشگاهی و غیرپالایشگاهی هم‌اکنون به بیش از ۱۳۰ میلیون لیتر روزانه رسیده و حدود ۵ تا ۶ میلیون لیتر روزانه نیز واردات بنزین انجام می‌شود. از طرفی مصرف بنزین حدود ۱۳۷ میلیون لیتر روزانه است که پیش‌بینی می‌شود در شهریورماه افزایش یافته و سپس در مهرماه مجددا به همین سطوح بازگردد؛ بنابراین میزان کسری بنزین به طور متوسط در حدود روزانه ۴ تا ۵ میلیون لیتر بوده و اعداد و ارقام کسری ۱۵ تا ۲۰ میلیون لیتر روزانه بنزین صحیح نیست.

ظفریان درباره مباحث مطرح شده درباره محدودیت ایجاد شده ناشی از جنگ تحمیلی اخیر و همچنین اعمال محاصره دریایی، گفت: ظرفیت تولید بنزین پالایشگاهی که در جنگ آسیب دیده و از مدار خارج شده بود هم اکنون به چرخه تولید بازگشته است و از این حیث مشکلی وجود ندارد. همچنین با وجود محاصره و کاهش عرضه فرآورده روسیه، امکان تامین روزانه حداقل ۵ میلیون لیتر بنزین وجود دارد. با توجه به افزایش درآمد کشور ناشی از صادرات نفت در سال جاری و با لحاظ اعداد واقعی خسارات جنگ، کشور برای واردات این میزان بنزین به هیچ وجه با مضیقه مواجه نیست.

سناریو‌های دولت درباره بنزین دارای اشکالات متعدد است

به گفته او؛ با استفاده از روش‌هایی امکان افزایش ظرفیت تولید حتی در کوتاه مدت وجود دارد، اینگونه نتیجه گرفت که اعداد مطرح شده پیرامون کسری تولید و مصرف بنزین از دقت لازم برخوردار نیست و بنابراین کشور در این خصوص در وضعیت بحرانی قرار ندارد متاسفانه هر سه سناریوی مطرح شده توسط دولت درباره بنزین، دارای اشکالات متعدد است که نه تنها مسئله را حل نمی‌کند بلکه فضای تصمیم‌گیری‌های آتی در این خصوص را نیز مختل می‌نماید. حتی با فرض اینکه کسری قابل توجه بنزین در کشور وجود داشته باشد، باید در نظر داشت که اکثریت قابل توجهی از مردم مصرف عادی و پایین‌تر از سهمیه‌های بنزینیِ موجود دارند و برای حل مصارف بالا در برخی بخش‌ها نباید دست به اقدامی زد که همه مردم را متاثر سازد؛ بلکه باید بر آن بخش خاص متمرکز شد و با لحاظ اقتضائات و توجه به ابعاد مختلف همان بخش تصمیم جزئی و موردی گرفت.

معاون پژوهش‌های زیربنایی و امور تولیدی مرکز پژوهش‌های مجلس، در مورد سناریوی اعطای سهمیه ثابت بنزین به هر فرد که احتمالاً راه حل نهایی دولت نیز خواهد بود، گفت: بر روی این طرح نیز کار کارشناسی کافی انجام نشده است و ابهامات بزرگی درباره آن وجود دارد. نشانه این موضوع آن است که هنوز طرح مکتوبی از این ایده وجود ندارد و مطابق آنچه تاکنون از این طرح شنیده شده است؛ نسخه‌های متعدد کاملا متفاوت از یکدیگر در مورد طرح وجود دارد. به عنوان مثال ابتدا بیان شد که سهمیه به هر خودرو داده شود و سپس مازاد سهمیه مبادله گردد؛ اکنون بحث تخصیص به هر کد ملی مطرح است. یا اینکه به مردم نمی‌گویند که با اجرای این طرح، قیمت بنزین با چه فرمولی تعیین می‌شود و نرخ نهایی به چه عددی خواهد رسید؟ ۳۰ هزار تومان؟ ۴۰ هزار تومان یا بالاتر از آن؟

شانه خالی کردن دولت از پذیرش مسئولیت

او افزود: همچنین این سوال مطرح است که آیا برآوردی از گروه‌های اجتماعی که از اجرای طرح متضرر می‌شوند وجود دارد یا خیر؟ چراکه تجربه تلخ آبان ۹۸ به دلیل عدم برآورد صحیح از این موضوع به ویژه در مورد ساکنین اقماری کلان شهر‌ها اتفاق افتاد. در واقع طرح مذکور در حالی دم از حمایت از اقشار ضعیف و بدون خودرو می‌زند که برآوردی از وضعیت افراد دارای خودرو در دهک‌های یک تا ۵ نمی‌دهد و هیچ اشاره‌ای به این مهم نمی‌کند که اقشار ضعیف دارای خودرو چگونه از پس هزینه‌های بالای بنزین با نرخ بازار آزاد بر خواهند آمد؛ بنابراین اولین مساله در مورد این طرح، روشن شدن جزئیات طرح برای بررسی و ارزیابی کارشناسی آن است. این طرح که تلاش دارد به کلی پای دولت را از مسئله بنزین کنار بکشد، در ذات خود حاوی نوعی شانه خالی کردن دولت از پذیرش مسئولیت و باز کردن این موضوع از سر دولت است.

حساسیت اجتماعی بر قیمت بنزین وجود دارد

ظفریان تاکید کرد: قیمت بنزین به لحاظ تاریخی در ایران همواره یکی از مولفه‌های تعیین کننده رابطه دولت و مردم بوده و از این جهت مسئله‌ای دارای حساسیت اجتماعی است. حتی در جنگ اخیر شاهد بودیم که در کشوری مثل امریکا نیز به قیمت بنزین حساسیت اجتماعی وجود دارد؛ بنابراین واگذاری تعیین قیمت بنزین به بازار، بخشی از همان بی‌مسئولیتی نهفته در طرح است.

این مدرس دانشگاه با بیان اینکه مشکل فعلی در حوزه ناترازی بنزین، حاصل عدم اصلاحات تدریجی و جزئی در سال‌های گذشته و نگاه به حل موضوع بنزین با رویکرد شوک‌وار بوده است، افزود: برای مدیریت مصرف بنزین در کوتاه‌مدت و بلندمدت راهکار‌های متعددی وجود دارد که بایستی در دستور کار کشور قرار گیرند. در این بین و در کوتاه مدت، راهکار شناسه دار کردن کارت سوخت جایگاه‌ها به عنوان زیرساخت شفافیت مصرف سوخت دارای اولویت بسیار بالایی است؛ چراکه امکان سیاستگذاری در مورد مدیریت مصرف به ویژه در مورد «تاکسی‌های اینترنتی» و «خودرو‌های شهر‌های اقماری کلان‌شهرها» و همچنین موضوع «قاچاق بنزین» را فراهم می‌کند و می‌تواند موضوع مدیریت مصرف بنزین را حل نماید.

معاون زیربنایی و امور تولیدی مرکز پژوهش‌های مجلس، در پایان گفت: افرادی که در جایگاه کارشناسی و تصمیم‌سازی حضور دارند نباید با بیان داده‌ها و تحلیل‌های غیردقیق، تصویری بحرانی را برای سیاستمداران ایجاد کنند و ناخواسته ایشان را به سمت اتخاذ تصمیمات شتاب زده و هیجانی سوق دهند، مخصوصاً که کشور همچنان در میانه یک جنگ سرنوشت ساز قرار دارد و طمأنینه و سنجیده‌نگری مضاعفی در اتخاذ سیاست‌ها مورد نیاز است.