انتقاد عارف از مخالفان اصلاح قیمت بنزین / نمی‌توان انفال را صرف مصرف بی‌رویه بنزین کرد

معاون اول رئیس‌جمهور با انتقاد از مصرف بالای بنزین گفت: نمی‌توان برای مصرف بیشتر، از ثروت ملی هزینه کرد.

کد خبر: ۲۱۵۸۵۰۶

۳۱ مرداد ۱۴۰۵

محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، در بیست‌وپنجمین همایش ملی صنعت سبز با گرامیداشت یاد و خاطره شهدای انقلاب، دولت، شهدای محیط زیست و شهدای جنگ‌های اخیر اظهار کرد: برخی از شهدای محیط زیست مظلومانه در راه حفاظت از محیط زیست و پاسداری از ارزش‌های تمدنی و فرهنگی کشور به شهادت رسیدند.

وی همچنین یاد شهدای دو جنگ تحمیلی اخیر را گرامی داشت و افزود: دشمن سلطه‌گر در این دو جنگ به هیچ‌یک از اهداف خود نرسید و شهدا در این عرصه خوش درخشیدند.

معاون اول رئیس‌جمهور با اشاره به رویکرد کشور‌های توسعه‌یافته نسبت به مسائل زیست‌محیطی در دهه‌های اخیر گفت: در قرن بیستم و بیست‌ویکم شاهد حاکمیت فناوری غرب در جهان بوده‌ایم و همواره کشور‌های توسعه‌یافته با کشور‌های در حال توسعه، به‌ویژه در چهار یا پنج دهه اخیر، با ابزار‌های مختلف برخورد کرده‌اند.

عارف ادامه داد: امروز موضوع گاز‌های گلخانه‌ای و گرمایش زمین به‌طور جدی در مجامع و سازمان‌های بین‌المللی مطرح است، اما واقعیت این است که در گذشته و زمانی که کشور‌های توسعه‌یافته مسیر رشد خود را طی می‌کردند، کمتر از این موضوعات سخن گفته می‌شد.

وی با اشاره به رویکرد‌های جدید در زمینه توسعه بدون کربن گفت: اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، ممکن است در ۱۰ یا ۱۵ سال آینده سوخت‌های کربنی ممنوع شوند. سؤال این است که در چنین شرایطی چه کشور‌هایی متضرر می‌شوند؟ کشور‌های در حال توسعه و کشور‌هایی که دارای منابع سوخت‌های فسیلی از جمله نفت هستند.

معاون اول رئیس‌جمهور افزود: متأسفانه گاهی از محیط زیست به‌عنوان اهرمی سیاسی و انحصارطلبانه علیه کشور‌های در حال توسعه استفاده می‌شود؛ در حالی که اصل توجه به محیط زیست، یک حرف حق است که نباید از آن استفاده ابزاری شود.

عارف با اشاره به عملکرد دولت چهاردهم در حوزه محیط زیست اظهار کرد: در احکام برنامه، موضوعات خوبی در حوزه محیط زیست پیش‌بینی شده است، اما اگر از من بپرسند آیا موفق بوده‌ایم یا خیر، از نظر سیاسی پاسخ نمی‌دهم؛ بلکه به‌عنوان یک معلم دانشگاه می‌گویم که موفق نبوده‌ایم و باید بهتر عمل می‌کردیم.

وی تصریح کرد: باید توجه بیشتری به سرمایه‌های نسل‌های آینده و امانتداری نسبت به اموال و انفال در اختیارمان می‌داشتیم. البته تلاش‌هایی صورت گرفته و در برخی مسائل، رفتار‌های غیرزیست‌محیطی کاملاً روشن است؛ برای مثال وضعیت هوا، اما باید ببینیم در حوزه‌هایی مانند فرسایش و تخریب خاک و از بین رفتن منابع طبیعی در عمل چقدر موفق بوده‌ایم.

معاون اول رئیس‌جمهور ادامه داد: ممکن است برای عملکردمان دلایل مختلفی داشته باشیم، اما فراتر از دلایل باید ببینیم وقتی مسئولی از مسئولیت خود کنار می‌رود و عملکرد دستگاه مربوطه را ارزیابی می‌کند، آیا واقعاً می‌تواند بگوید که عملکرد مطلوبی داشته است یا خیر. از نظر من در مسائل زیست‌محیطی و موضوعات مرتبط با صنعت سبز، می‌توانستیم بسیار بهتر عمل کنیم.

عارف با تأکید بر اینکه دولت به توسعه پایدار اعتقاد دارد، گفت: ما به توسعه پایدار، توسعه پاسخگو و توسعه مسئولیت‌پذیر اعتقاد داریم. نمی‌پذیریم که برای حل یک مشکل، چهار مشکل دیگر و آن هم مشکلاتی ماندگار ایجاد کنیم یا یک مشکل موقت را به قیمت نابودی منابع در بلندمدت حل کنیم.

وی افزود: آنچه در توسعه برای ما ارزش دارد، اخلاق و فرهنگ است و محیط زیست بخشی اخلاقی و فرهنگی از توسعه محسوب می‌شود. توسعه بدون رعایت مسائل محیط زیستی نمی‌تواند پاسخگوی نیاز‌های انسان باشد و شاید در کوتاه‌مدت مسئله‌ای را حل کند، اما در بلندمدت مشکلات بیشتری ایجاد خواهد کرد.

معاون اول رئیس‌جمهور با انتقاد از برخی استثنا‌ها در اجرای قوانین محیط زیستی اظهار کرد: باید به جای قانون‌گذاری‌هایی که بعد از تصویب، برای آنها مرتب استثنا ایجاد می‌کنیم، باور کنیم که تک‌تک ما، در هر مسئولیتی که هستیم، وظیفه ذاتی، اخلاقی و فرهنگی نسبت به محیط زیست داریم.

عارف تأکید کرد: هر فرد باید در حد توان خود برای حفاظت از محیط زیست تلاش کند و حداقل از تخریب آن جلوگیری کند. جلوگیری از تخریب کار ساده‌ای نیست و نیازمند اراده و مسئولیت‌پذیری است؛ نباید به بهانه‌های مقطعی، محیط زیست را تخریب کنیم.

چماق محیط زیست را بر سر برنامه‌های توسعه نگذاریم

معاون اول رئیس‌جمهور گفت: چماق محیط زیست را بر سر هر برنامه‌ای قرار ندهیم؛ هنر ما این است که مسئله را حل کنیم، نه اینکه صورت مسئله را پاک کنیم.

وی افزود: در مقاطعی در ارتباط با مسائل محیط زیستی صورت مسئله را پاک کرده‌ایم، در حالی که هنر این نیست که بگوییم در استان مازندران یک صنعت ایجاد نشود یا در استان گیلان چنین اتفاقی نیفتد؛ هنر این است که برای فعالیت صنعتی در مازندران و گیلان، با رعایت مسائل زیست‌محیطی راه‌حل پیدا کنیم.

معاون اول رئیس‌جمهور تصریح کرد: امروز به یک محیط زیست پاسخگو نیاز داریم که بتواند در هر نقطه از کشور، با رعایت الزامات محیط زیستی، به اقدامات توسعه‌ای و رشد پاسخ دهد؛ البته این به معنای آن نیست که هر کاری را در هر نقطه‌ای انجام دهیم، بلکه برای هر صنعت، خدمت و فعالیتی شرایط و الزامات مشخصی وجود دارد که باید رعایت شود.

عارف با تأکید بر ضرورت نگاه متوازن به توسعه و محیط زیست گفت: اگر از توسعه پایدار سخن می‌گوییم، باید توجه داشته باشیم که توسعه سبز و پایدار ویژگی‌های دیگری نیز دارد و این موضوعی است که باید در نهاد‌های بین‌المللی و مجامع منطقه‌ای نیز بر آن تأکید کنیم.

وی افزود: نباید اجازه دهیم پس از آنکه کشور‌های غربی مسائل و نیاز‌های موردنظر خود را حل کردند، با استفاده از برخی مفاهیم و واژه‌ها برای کشور‌های در حال توسعه مانع ایجاد شود.

معاون اول رئیس‌جمهور با اشاره به مشارکت واحد‌های صنعتی در فرآیند ارزیابی صنعت سبز اظهار کرد: از همه عزیزانی که برای برگزاری این همایش تلاش کردند تشکر می‌کنم. حضور ۲۸۷ واحد در فرآیند ارزیابی بسیار امیدوارکننده است و نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از صنایع به موضوع محیط زیست توجه دارند.

عارف ادامه داد: گاهی این تصور وجود دارد که یک صنعت یا بخش خدماتی، منافع کوتاه‌مدت خود را دنبال می‌کند؛ در چنین شرایطی حاکمیت باید هشدار دهد که در کنار منافع کوتاه‌مدت، نگاه بلندمدت نیز داشته باشند و حتی منافع بلندمدت را به‌عنوان تضمین‌کننده منافع کوتاه‌مدت در نظر بگیرند.

وی خاطرنشان کرد: نباید منافع کوتاه‌مدت را در نظر بگیریم و منافع بلندمدت را رها کنیم؛ چراکه امروز مشکلاتی که در بسیاری از کشور‌های در حال توسعه و کشور‌های جنوب، از جمله کشور خودمان، با آن مواجه هستیم، نتیجه همین نگاه کوتاه‌مدت و بی‌توجهی به منافع بلندمدت است.

توسعه نباید بر اساس تصمیمات لحظه‌ای و موقت باشد

معاون اول رئیس‌جمهور با انتقاد از تصمیم‌گیری‌های مقطعی در حوزه توسعه اظهار کرد: امر توسعه نباید براساس تصمیمات لحظه‌ای و موقت باشد؛ متأسفانه چنین تصمیماتی در کشور کم نداریم و حتی در قوانین و برنامه‌ها نیز شاهد مواردی هستیم که صرفاً با هدف تأثیرگذاری کوتاه‌مدت اتخاذ شده‌اند.

وی افزود: برای نمونه، در مقطعی مجلس شورای اسلامی در قالب یک طرح، احداث ۹۶ بیمارستان ۹۶ تختخوابی را تصویب کرد. در دوره قبل، در یکی از شهرستان‌هایی که یکی از این بیمارستان‌ها در آن احداث شده بود، گزارش دادند که سالانه حتی ۱۰۰ بیمار نیازمند عمل جراحی در آن شهر وجود ندارد.

معاون اول رئیس‌جمهور ادامه داد: در همان زمان اعلام کردم آیا پزشکی وجود دارد که حاضر باشد این بیمارستان را به‌صورت رایگان در اختیار بگیرد، به شرط آنکه خدمات مناسبی ارائه دهد؟ هیچ‌کس حاضر نشد این بیمارستان را در اختیار بگیرد.

عارف تصریح کرد: این موارد سرمایه‌گذاری نیست؛ بلکه تصمیماتی است که با نگاه شش‌ماهه یا یک‌ساله و با انگیزه‌های مختلف اتخاذ شده است.

وی گفت: باید در دهه ششم انقلاب از تصمیم‌گیری‌های مقطعی و موردی عبور کنیم؛ به‌ویژه در مواردی که پشت برخی تصمیمات، نام اشخاص و انگیزه‌های خاص وجود دارد و باید پرسید این تصمیم برای چه کسی و با چه هدفی گرفته شده است.

معاون اول رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: ممکن است در سال‌های ابتدایی انقلاب، به دلیل کمبود تجربه، جوان بودن و شرایط آن زمان، تصمیمات با نگاه کوتاه‌مدت و احساسی اتخاذ شده باشد، اما امروز دیگر می‌توانیم با نگاه دقیق‌تر و بلندمدت تصمیم بگیریم.

عارف با تأکید بر آثار مثبت برنامه‌ریزی بلندمدت در کشور اظهار کرد: در بخش‌هایی که با برنامه حرکت کرده‌ایم، امروز دستاورد‌های آن را می‌بینیم.

وی با اشاره به تجربه دفاع مقدس و پیشرفت‌های علمی و فناوری کشور گفت: اگر رویکرد بلندمدت امام شهیدمان در توسعه علم و فناوری وجود نداشت، امروز کشور در بسیاری از حوزه‌ها با این جایگاه مواجه نبود.

معاون اول رئیس‌جمهور افزود: همچنان بخش قابل توجهی از پیشرفت‌های کشور مدیون نگاه امام شهیدمان به توسعه علم و فناوری و تأکید بر دستیابی ایران به جایگاهی رفیع و مؤثر در جهان و جایگاه نخست در منطقه در حوزه توسعه علمی و فناوری‌های پیشرفته است.

عارف خاطرنشان کرد: نتیجه این نگاه، ارتقای علوم و فناوری‌های راهبردی و ایجاد ظرفیت‌هایی است که در شرایط امروز کشور و در دفاع از منافع ملی، اهمیت خود را نشان داده‌اند.

محیط زیست مسئله‌ای دولتی نیست؛ یک مسئله ملی با راه‌حل ملی است

عارف با تأکید بر ضرورت توسعه علمی کشور اظهار کرد: ایران باید علاوه بر جایگاه تأثیرگذاری، به مرجعیت علمی نیز دست پیدا کند و در این مسیر حرکت کند.

وی افزود: این مسیر نه‌تنها با محیط زیست سازگار است، بلکه می‌توان گفت توسعه واقعی اساساً با حفاظت از محیط زیست گره خورده است و نمی‌توان توسعه‌ای را تعریف کرد که محیط زیست را از آن جدا کنیم.

معاون اول رئیس‌جمهور با انتقاد از برخی اقدامات مخرب محیط زیست در شهر‌ها گفت: نمی‌توانیم برای ساخت یک آپارتمان در نقطه‌ای از شهر، درختان را قطع کنیم؛ اما متأسفانه این اتفاق افتاده و همچنان نیز رخ می‌دهد.

عارف ادامه داد: به باغ‌هایی که در شمال تهران وجود داشتند نگاه کنید؛ درختان ۴۰ و ۵۰ متری جای خود را به برج‌هایی با ارتفاع ۱۰۰ و ۱۵۰ متر داده‌اند و حتی به ساخت ساختمان‌های ۵۰ طبقه افتخار می‌کنیم، در حالی که باید پیامد‌های چنین اقداماتی برای محیط زیست را نیز ببینیم.

وی تصریح کرد: این مسائل صرفاً با قانون حل نمی‌شوند. ما در زمینه فرهنگ‌سازی محیط زیستی غفلت کرده‌ایم و باید این موضوع را جدی بگیریم.

معاون اول رئیس‌جمهور با اشاره به استقبال مردم از برنامه‌های طبیعت‌گردی و کوهپیمایی گفت: وقتی برنامه‌ای در حوزه کوه و طبیعت برگزار می‌شود، مردم با استقبال گسترده در آن شرکت می‌کنند؛ از کودکان چهار یا پنج‌ساله تا افراد سالمند. این ظرفیت اجتماعی باید مورد توجه قرار گیرد.

عارف با تأکید بر ضرورت حمایت از تشکل‌های مردمی محیط زیست اظهار کرد: باید ببینیم چقدر تشکل‌های مردمی محیط زیست را تشویق کرده‌ایم. این تشکل‌ها الزاماً تشویق مالی نمی‌خواهند؛ کافی است مانع فعالیت آنها نشویم و با برچسب‌های بیهوده، این سرمایه معنوی و ارزشمند را از بین نبریم.

وی تأکید کرد: محیط زیست یک مسئله دولتی نیست، بلکه یک مسئله ملی با راه‌حل ملی است و حتی فراتر از حاکمیت قرار دارد. حاکمیت به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی مسائل محیط زیستی باشد و این موضوع باید به مسئله‌ای برای مردم تبدیل شود.

معاون اول رئیس‌جمهور گفت: اگر بپذیریم که محیط زیست یک مسئله ملی است و راه‌حل ملی می‌خواهد، آن زمان می‌توانیم از همه ظرفیت‌ها و سرمایه‌های کشور استفاده کنیم؛ از یک سو مسئولان، کارخانه‌ها، صنایع و خدماتی را که در این مسیر به‌خوبی حرکت کرده‌اند، تشویق کنیم و از سوی دیگر به مردم میدان دهیم.

عارف افزود: مردم صاحب این کشور هستند و خود مردم باید در حفاظت از آن مشارکت داشته باشند تا سرمایه‌های طبیعی و محیط زیستی از یک نسل به نسل دیگر منتقل شود.

وی خاطرنشان کرد: چه سرمایه‌ای بالاتر از محیط زیست وجود دارد؟ اگر محیط زیست را تخریب کنیم، در بسیاری از موارد جبران آن ممکن نیست.

نمی‌توانیم ثروت نسل‌های آینده را صرف مصرف امروز کنیم

معاون اول رئیس‌جمهور، با اشاره به شدت بالای مصرف انرژی در ایران اظهار کرد: شدت مصرف انرژی در ایران حداقل دو تا دو و نیم برابر برخی کشور‌های همسایه یا متوسط جهانی است، در حالی که انرژی ثروت ملی است و درآمد دولت محسوب نمی‌شود.

وی افزود: منابعی که برای تأمین انرژی و بنزین مصرف می‌شود، متعلق به نسل‌های آینده است و از نظر اخلاقی، شرعی و قانونی، هیچ دولتی اختیار ندارد این ثروت را بدون توجه به حقوق نسل‌های آینده هزینه کند.

معاون اول رئیس‌جمهور ادامه داد: از ابتدای کشف نفت در ایران، همه دولت‌ها، چه پیش و چه پس از انقلاب، نفت را به‌گونه‌ای تلقی کرده‌اند که گویی دولت مالک آن است و می‌تواند درآمد حاصل از نفت خام را هزینه کند؛ در حالی که باید از خود بپرسیم آیا می‌توانیم ثروت زیرزمینی که متعلق به همه مردم و همه نسل‌هاست را امروز مصرف کنیم؟

عارف با اشاره به دشواری اجرای اصلاحات اقتصادی گفت: به محض اینکه قرار است اصلاحی انجام شود، کسانی که ذی‌نفع هستند صدایشان بلند می‌شود، اما کسانی که باید از منافع بلندمدت کشور دفاع کنند، گاهی با آنها همسو می‌شوند.

وی با اشاره به موضوع مصرف بنزین تصریح کرد: امروز سهم مصرف بنزین در دهک‌های مختلف عادلانه نیست و میزان مصرف دهک دهم، یعنی پردرآمدترین دهک، نسبت به دهک نخست حدود ۲۳ تا ۲۴ برابر است.

معاون اول رئیس‌جمهور افزود: وقتی قرار است اصلاحی در این زمینه انجام شود، گاهی اقشار آسیب‌پذیر و افرادی که خود با مشکلات معیشتی مواجه هستند نیز تحریک می‌شوند؛ در حالی که دولت نباید به دنبال ایجاد دردسر باشد، بلکه وظیفه دولت این است که درآمد‌های خود را هزینه کند، نه اینکه ثروت و سرمایه مردم را مصرف کند.

عارف تأکید کرد: نمی‌توانیم هر سال چند میلیارد دلار از انفال، بیت‌المال و منابع مردم را صرف مصرف انرژی کنیم.

وی با اشاره به میزان مصرف بنزین در جریان جنگ ۱۲ روزه گفت: در یک روز از جنگ ۱۲ روزه، مصرف بنزین به ۱۹۷ میلیون لیتر رسید، در حالی که تولید کشور در شرایط عادی حدود ۱۱۰ میلیون لیتر است و گاهی به ۱۲۵ میلیون لیتر می‌رسد.

معاون اول رئیس‌جمهور ادامه داد: اگر بخواهیم تولید را افزایش دهیم، نخستین مخالف آن سازمان حفاظت محیط زیست است؛ اما در شرایط جنگی، حتی محیط زیست نیز ناچار است ملاحظات شرایط جنگ را در نظر بگیرد.

عارف گفت: اینکه برای تأمین مصرف، بنزین غیراستاندارد وارد کنیم، راه‌حل پایدار نیست. آیا برای اینکه یک خودرو سه لیتر بنزین بیشتر در اختیار داشته باشد، مجاز هستیم از منابع و سرمایه‌های ملی هزینه کنیم و آثار زیست‌محیطی آن را نیز بپذیریم؟

وی با تأکید بر اینکه اصلاح الگوی مصرف انرژی صرفاً یک مسئله اقتصادی نیست، اظهار کرد: این موضوع یک مسئله بلندمدت و مرتبط با حقوق نسل‌های آینده است و باید مشخص کنیم تا کجا می‌توانیم از انفال و سرمایه ملی برای تأمین مصرف امروز هزینه کنیم.

معاون اول رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: طبیعی است که تصمیمات اقتصادی از این جنس نیازمند زمینه‌سازی، همکاری و توجیه افکار عمومی است و باید مردم بدانند که بخشی از درآمد‌های کشور یا فروش نفت صرف مصرف امروز می‌شود و در مقابل، فشار و هزینه آن به بخش‌های دیگر اقتصاد و به نسل‌های آینده منتقل خواهد شد.