پشت پرده رشد ۱۰۰ هزار واحدی شاخص/ سیگنال همتی چه تأثیری بر بورس داشت؟

اظهارات رئیس‌کل بانک مرکزی مبنی بر عدم تغییر نرخ سود بانکی در شرایطی که شاخص کل بورس از مرز ۶ میلیون واحد عبور کرده، به عنوان یک سیگنال مهم برای فعالان بازار سرمایه تلقی می‌شود که می‌تواند از کاهش نگرانی سهامداران و جذاب‌تر شدن نسبی بازار سهام حکایت داشته باشد.

کد خبر: ۲۱۵۸۶۵۷

۳۱ مرداد ۱۴۰۵

اظهارات اخیر رئیس‌ کل بانک مرکزی مبنی بر عدم تغییر نرخ سود بانکی، در شرایطی که بازار سرمایه در نخستین روز هفته با جهشی قابل توجه همراه شده و شاخص کل از مرز شش میلیون واحد عبور کرده است، یک سیگنال مهم برای فعالان بورس محسوب می‌شود؛ سیگنالی که می‌تواند از کاهش نگرانی سهامداران درباره افزایش نرخ سود و جذاب‌تر شدن نسبی بازار سهام حکایت داشته باشد.

هرچند تداوم این روند صعودی همچنان به متغیرهایی فراتر از نرخ سود بانکی وابسته است. بازار سرمایه امروز در نخستین روز هفته ( ۳۱ مردادماه)، یکی از پرشتاب ‌ترین صعودهای خود در روزهای اخیر را تجربه کرد و شاخص کل بورس تهران با رشد بیش از ۱۰۰ هزار واحدی از مرز تاریخی شش میلیون واحد عبور کرد. این اتفاق در شرایطی رخ داد که در روزهای گذشته نیز روند صعودی بازار ادامه داشت و شاخص کل در معاملات چهارشنبه در محدوده پنج میلیون و ۹۵۲ هزار واحد قرار گرفته بود.

در چنین فضایی، اظهارات عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی درباره نرخ سود بانکی مورد توجه فعالان بازار قرار گرفت.

چهارشنبه شب همتی در یک برنامه تلویزیونی رسما اعلام کرد که با توجه به ناترازی بخش قابل توجهی از شبکه بانکی، بانک مرکزی برنامه‌ای برای تغییر نرخ سود بانکی ندارد.

به گفته او، اگرچه نرخ بهره یکی از ابزارهای مهم کنترل تورم است، اما الزامات استفاده موثر از این ابزار در شرایط فعلی اقتصاد ایران وجود ندارد.

چرا نرخ سود برای بورس مهم است؟

نرخ سود بانکی یکی از متغیرهای کلیدی در تصمیم سرمایه‌گذاران است. در ساده‌ ترین حالت، سرمایه‌گذار میان گزینه‌های مختلف برای کسب بازدهی مقایسه انجام می ‌دهد؛ سپرده بانکی، اوراق با درآمد ثابت، طلا، ارز، مسکن یا سهام. هرچه نرخ سود بدون ریسک افزایش پیدا کند، بخشی از سرمایه‌گذاران ممکن است ترجیح دهند منابع خود را به سمت گزینه‌هایی با بازدهی مشخص‌تر و ریسک کمتر منتقل کنند.

در مقابل، اگر چشم‌انداز افزایش نرخ سود از میان برود، جذابیت نسبی دارایی‌های پرریسک از جمله سهام افزایش پیدا می‌کند. این موضوع به ‌ویژه در شرایطی که بازار سرمایه در حال تجربه روند صعودی است، می‌تواند بر رفتار معامله‌گران اثرگذار باشد.

اظهارات رئیس‌ کل بانک مرکزی را می‌توان از دو زاویه برای بورس بررسی کرد. نخست، از منظر هزینه فرصت سرمایه‌گذاری و دوم، از منظر انتظارات تورمی و نقدینگی.

در شرایطی که بازار انتظار افزایش نرخ سود داشته باشد، سرمایه‌گذار برای ورود به بورس باید بازدهی بالاتری را مطالبه کند. در نتیجه ارزش‌گذاری سهام تحت فشار قرار می‌گیرد و نسبت قیمت به سود شرکت‌ها نیز می‌تواند با محدودیت مواجه شود.

اما وقتی بانک مرکزی اعلام می‌کند که فعلا برنامه‌ای برای افزایش نرخ سود ندارد، بخشی از این نگرانی کنار می‌رود. در نتیجه سرمایه‌گذاران ممکن است احتمال دهند که منابع بیشتری به سمت بازار سرمایه حرکت کند. این مسئله می‌تواند به ‌خصوص برای سهام شرکت‌هایی که از نظر بنیادی وضعیت مناسبی دارند، محرک تقاضا باشد.

البته نباید صعود امروز بورس را صرفا به اظهارات همتی نسبت داد. بازار سرمایه در هفته‌های اخیر تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل از جمله روند قیمت ارز، انتظارات اقتصادی، تحولات سیاسی، رشد قیمت سهام پس از دوره رکودی و افزایش ورود نقدینگی قرار داشته است.

اگر نرخ سود ثابت بماند، بورس چه افقی دارد؟

اگر فرض کنیم سیاست بانک مرکزی در ماه‌های آینده نیز بر حفظ نرخ‌های فعلی و پرهیز از افزایش نرخ سود استوار باشد، این وضعیت در کوتاه‌مدت می‌تواند برای بازار سرمایه مطلوب باشد. مهم‌ترین اثر آن، کاهش یک ریسک سیاستی برای بورس است.

در چنین شرایطی، اگر سایر متغیرها نیز در مسیر مناسبی حرکت کنند، بازار می‌تواند به سمت افزایش ارزش معاملات، ورود بیشتر سرمایه حقیقی و رشد تدریجی قیمت سهام حرکت کند. به ‌خصوص شرکت‌های بزرگ و صنایع صادرات ‌محور که درآمدهای آنها به نرخ ارز وابستگی دارد، می‌توانند همچنان مورد توجه بازار قرار گیرند.

با این حال، ثابت ماندن نرخ سود به ‌تنهایی تضمین‌کننده ادامه رشد بورس نیست. به گفته کارشناسان، اگر نرخ تورم بالا بماند، نرخ سود واقعی همچنان می‌تواند منفی باشد و در نتیجه سرمایه‌گذاران به دنبال دارایی‌هایی بروند که توانایی بیشتری برای حفظ ارزش پول دارند. بورس در این حالت می‌تواند یکی از گزینه‌های سرمایه‌گذاری باشد، اما همزمان بازار طلا، ارز و سایر دارایی‌ها نیز رقیب آن خواهند بود.

از سوی دیگر، رشد سریع شاخص نیز یک هشدار برای بازار محسوب می‌شود. عبور شاخص از مرز شش میلیون واحد، اگرچه از نظر روانی اتفاقی مهم است، اما هرچه سرعت رشد قیمت‌ها بیشتر شود، احتمال افزایش شناسایی سود و شکل‌گیری اصلاح‌های کوتاه‌مدت نیز افزایش می‌یابد. به همین دلیل، تداوم روند صعودی باید با افزایش ارزش معاملات، ورود نقدینگی و رشد متوازن شرکت‌ها همراه شود.

نرخ سود؛ شمشیر دو لبه بورس

نکته مهم دیگر این است که نرخ سود بانکی برای بورس یک متغیر دو وجهی است. کاهش یا ثبات نرخ سود از یک سو می‌تواند نقدینگی را به سمت بازار سرمایه سوق دهد، اما از سوی دیگر، اگر ثبات نرخ سود در شرایط تورمی اتفاق بیفتد، می‌تواند نشانه تداوم فشارهای تورمی و بی‌ثباتی اقتصاد کلان نیز باشد.

در واقع بورس زمانی می‌تواند از ثبات نرخ سود بیشترین بهره را ببرد که این ثبات همراه با کنترل ریسک‌های اقتصادی، بهبود سودآوری شرکت‌ها و افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران باشد. در غیر این صورت، فقط پایین ماندن نرخ سود نمی‌تواند روندی پایدار برای بازار ایجاد کند.

در نهایت، اگر سیاست عدم تغییر نرخ سود ادامه پیدا کند و همزمان متغیرهایی مانند سودآوری شرکت‌ها، نرخ ارز، وضعیت سیاسی و اقتصادی و جریان ورود پول حقیقی در مسیر مساعد باقی بمانند، بورس می‌تواند همچنان چشم‌انداز صعودی داشته باشد. اما این صعود احتمالا پس از جهش اخیر، بیش از گذشته به کیفیت نقدینگی و پشتوانه بنیادی قیمت‌ها وابسته خواهد بود.