اقتصادآنلاین گزارش می‌دهد؛

از سرنگونی مادورو تا کنترل نفت | درباره توافق بزرگ آمریکا و ونزوئلا چه می‌دانیم؟

توافق آمریکا و ونزوئلا، هشت ماه پس از دستگیری و انتقال نیکلاس مادرو به نیویورک، پیامدهای بسیاری بر اقتصاد جهان و البته روابط بین‌الملل خواهد داشت.

کد خبر: ۲۱۵۹۹۳۹

۰۹ شهريور ۱۴۰۵

گروه سیاسی: هشت ماه پس از دستگیری و بازداشت نیکولاس مادورو، آمریکا و ونزوئلا به توافق بزرگ نفتی دست یافتند. توافقی که در نگاه اول، یک قرارداد عظیم در حوزه انرژی است. اما ارقامی که واشنگتن و کاراکاس درباره آن منتشر کرده‌اند، از یک معامله معمول نفتی فراتر می‌رود و نشان می‌دهد که این قرارداد به جز اقتصاد انرژی در جهان، پیامد‌های ژئوپلتیکی منطقه‌ای و جهانی خواهد داشت.

بیش از ۶۵ میلیارد بشکه ذخایر اثبات‌شده، ۱۷ میدان نفتی، بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری و بیش از ۲۰۹ میلیارد دلار درآمد مالیاتی برای دولت ونزوئلا، ابعاد توافقی را نشان می‌دهد که می‌تواند ساختار صنعت نفت این کشور و جایگاه آمریکا در بازار انرژی را تغییر دهد.

جزئیات محرمانه توافق

بر اساس اطلاعاتی که یک مقام آمریکایی به رسانه‌های آمریکایی داده، توافق از طریق یک ساختار مشارکت عمومی ـ خصوصی انجام می‌شود. دونالد ترامپ این توافق را «بزرگ‌ترین معامله نفتی تاریخ جهان» نامیده و گفته است که کنترل این منابع، ذخایر نفتی آمریکا را بیش از دو برابر خواهد کرد و در نهایت به کاهش قیمت بنزین برای مصرف‌کنندگان آمریکایی منجر می‌شود. اما در پس این ادعای بزرگ، جزئیات هنوز محدود است و متن کامل توافق عمومی نشده است.

گفته شده که در چارچوب این توافق، دولت آمریکا با یک اپراتور خصوصی باتجربه در ونزوئلا شریک خواهد شد و یک شرکت جدید برای توسعه میادین تشکیل می‌شود.

مهم‌ترین بخش توافق، سهم ۵۵ درصدی مؤثر آمریکا در این ساختار است. سهمی که بنا بر توضیحات مقام آمریکایی، از ترکیب مالکیت در شرکت و حق خرید نفت با قیمت تمام‌شده ایجاد می‌شود. همچنین گفته شده دلسی رودریگز، رئیس‌جمهوری موقت ونزوئلا، امتیاز ۱۰۰ ساله توسعه این میادین را به این شرکت اعطا کرده است.

اگر این توافق اجرا شود، آمریکا را در موقعیتی کم‌نظیر قرار می‌دهد و به معنای کنترل بخش عمده یک مجموعه نفتی خارجی است، بدون آنکه واشنگتن رسماً مالک کل ذخایر ونزوئلا باشد.

یکی از ابهام‌های اصلی هم همین‌جا است. دولت آمریکا می‌گوید توافق برای مالیات‌دهندگان آمریکایی هزینه‌ای ندارد و سرمایه‌گذاری از سوی بخش خصوصی انجام خواهد شد. در مقابل، دولت ونزوئلا از ورود بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار سرمایه و دریافت بیش از ۲۰۹ میلیارد دلار مالیات سخن می‌گوید. هنوز مشخص نیست این ارقام دقیقاً در چه بازه زمانی و بر اساس چه مدل اقتصادی محاسبه شده‌اند.

ونزوئلا چه چیزی به دست می‌آورد؟

برای کاراکاس، این توافق بیش از هر چیز شبیه طرح نجات صنعت نفت است.

ونزوئلا بزرگ‌ترین ذخایر اثبات‌شده نفت جهان را در اختیار دارد و براساس برآورد‌های آمریکا ذخایر این کشور حدود ۳۰۳ میلیارد بشکه است. با این حال، تولید نفت ونزوئلا تنها حدود یک درصد تولید جهانی است. تحریم‌ها در طول بیش از سه دهه، کمبود سرمایه‌گذاری، خروج شرکت‌های بین‌المللی، فرسودگی تجهیزات و زیرساخت‌های نفتی و سال‌ها سوءمدیریت، ظرفیت تولید این کشور را به‌شدت کاهش داده است.

رودریگز توافق را ابزاری برای احیای اقتصاد ونزوئلا معرفی کرده و گفته است سرمایه‌گذاری جدید می‌تواند صنعت نفت را بازسازی و درآمد دولت را افزایش دهد. دولت موقت ونزوئلا نیز پیش‌تر مسیر خصوصی‌سازی و حضور گسترده‌تر شرکت‌های خارجی در صنعت نفت را باز کرده بود.

به این ترتیب، معامله برای ونزوئلا دسترسی به سرمایه و فناوری آمریکایی در برابر اعطای نقش بی‌سابقه به واشنگتن و شرکت‌های خصوصی در منابع نفتی کشور.

این در حالی است که صنعت نفت ونزوئلا دهه‌ها دستاویز سیاست‌های ملی‌گرایانه بود و حالا با پایان دوره یکه سالاری.

بخشی از صنعت نفت عملا به آمریکا واگذار شده است.

چرا آمریکا به نفت ونزوئلا نیاز دارد؟

برای ترامپ، انگیزه اقتصادی و سیاسی به هم گره خورده است.

قیمت بنزین در آمریکا در ماه‌های اخیر تحت فشار قرار گرفته و جنگ ایران و اختلال در جریان نفت خلیج فارس بر بازار جهانی انرژی سایه انداخته است. ذخایر راهبردی نفت آمریکا نیز در اوایل اوت به کمتر از ۳۰۰ میلیون بشکه یعنی بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه پایین‌تر از ابتدای سال رسید.

در چنین شرایطی، ونزوئلا برای واشنگتن یک فرصت استراتژیک است. نفتی عظیم که از نظر جغرافیایی در نیمکره غربی قرار دارد و می‌تواند بخشی از وابستگی آمریکا به عرضه‌های پرریسک‌تر جهانی را کاهش دهد.

رویترز توافق را تلاشی بی‌سابقه برای کنترل حدود یک‌پنجم ذخایر نفت ونزوئلا توصیف کرده است.

اما نفت ۶۵ میلیارد بشکه‌ای فوراً وارد بازار نمی‌شود

بزرگ‌ترین پاشنه آشیل روایت ترامپ، فاصله میان ذخایر و تولید است.

وجود ۶۵ میلیارد بشکه نفت به معنای آن نیست که آمریکا می‌تواند به‌زودی این حجم را وارد بازار کند. بخش قابل توجهی از نفت ونزوئلا نفت سنگین است و استخراج، انتقال و پالایش آن به سرمایه‌گذاری گسترده و زیرساخت مناسب نیاز دارد.

سال‌ها کمبود سرمایه‌گذاری و فرسودگی تجهیزات باعث شده صنعت نفت ونزوئلا با ظرفیت بسیار پایین‌تر از توان بالقوه خود کار کند. کارشناسان و مدیران نفتی نیز هشدار داده‌اند که بازگرداندن تولید به سطح بالا می‌تواند سال‌ها زمان ببرد.

به همین دلیل، انتظار کاهش فوری قیمت بنزین در آمریکا از محل این توافق واقع‌بینانه نیست. حتی اگر سرمایه‌گذاری ۱۰۰ میلیارد دلاری تحقق یابد، فاصله زمانی میان تزریق سرمایه و افزایش معنادار تولید می‌تواند طولانی باشد.

این مسئله اهمیت سیاسی توافق را نشان می‌دهد. ترامپ اکنون مدعی یک دستاورد بزرگ شده، اما بخش مهمی از مزایای اقتصادی این توافق را در هاله‌ای از ابهام قرار داده است.

از تغییر رژیم تا قرارداد نفتی

با این حال، چنانچه اشاره شد، شاید مهم‌ترین پیامد توافق در حوزه انرژی نباشد بلکه در رابطه میان قدرت سیاسی و ژئوپلیتیک است.

این توافق حدود هشت ماه پس از عملیات آمریکا و بازداشت نیکلاس مادورو نهایی شده است. پس از آن عملیات، ترامپ مدام از کنترل آمریکا بر فروش نفت ونزوئلا سخن گفته و بر بازسازی صنعت نفت این کشور توسط شرکت‌های آمریکایی تأکید کرده بود.

اکنون آن وعده در قالب یک ساختار اقتصادی در حال ظهور است.

به همین دلیل، به نظر می‌رسد که توافق نفتی صرفاً یک پروژه سرمایه‌گذاری نیست بلکه بخشی از بازتعریف رابطه سیاسی و اقتصادی ونزوئلا با واشنگتن.

به ویژه اینکه آمریکا تلاش دارد تا سلطه خود بر کوبا، را نیز برقرار کند؛ بنابراین اگر توافق صرفاً احیای یک صنعت فرسوده باشد، حضور سرمایه و فناوری خارجی می‌تواند به افزایش تولید، اشتغال و درآمد دولت ونزوئلا منجر شود. اما اگر کنترل منابع نفتی به ابزار نفوذ سیاسی تبدیل شود، این توافق می‌تواند آغاز دوره‌ای جدید برای استفاده از قدرت ژئوپلیتیک در مدیریت منابع طبیعی یک کشور باشد.

توافق بزرگ قابل اجرا است؟

حتی برای شرکت‌های نفتی آمریکایی نیز ورود دوباره به ونزوئلا بدون ریسک نیست.

شرکت‌هایی مانند اکسون‌موبیل و کونوکو فیلیپس سابقه مصادره دارایی‌های خود در ونزوئلا را دارند و نسبت به ثبات حقوقی و اقتصادی این کشور محتاط بوده‌اند. مدیرعامل اکسون‌موبیل پیش‌تر ونزوئلا را برای سرمایه‌گذاری مناسب ندانسته بود، هرچند در ماه‌های اخیر با اصلاح قوانین نفتی، علاقه شرکت‌های خارجی به بازگشت افزایش یافته است.

از سوی دیگر، هنوز مشخص نیست توافق جدید با قوانین و ساختار حقوقی ونزوئلا چگونه سازگار خواهد شد. اعطای امتیاز ۱۰۰ ساله و ایجاد ساختاری که در آن دولت آمریکا عملاً کنترل اکثریت اقتصادی پروژه را در اختیار دارد، می‌تواند در آینده با چالش‌های حقوقی و سیاسی مواجه شود؛ به‌ویژه اگر ساختار سیاسی ونزوئلا بار دیگر تغییر کند.

در نهایت، آنچه ترامپ «بزرگ‌ترین معامله نفتی تاریخ» می‌نامد، فعلاً شبیه یک نقشه بزرگ است. واشنگتن به ذخایری دسترسی پیدا کرده که می‌تواند در بلندمدت جایگاه انرژی آمریکا را تقویت کند و کاراکاس نیز در برابر واگذاری بخش مهمی از کنترل اقتصادی و احتمالا سیاسی، سرمایه‌ای را به دست می‌آورد که برای احیای صنعت نفت و اقتصاد خود به آن نیاز دارد.