در سی‌وششمین همایش بانکداری اسلامی مطرح شد؛

عبده‌تبریزی: وثیقه دیگر برای اعتبارسنجی بانک‌ها کافی نیست | ریسک انرژی به ترازنامه بانک‌ها رسیده است

دبیرکل پیشین بورس تهران معتقد است افزایش نااطمینانی در اقتصاد ایران، اعتبارسنجی سنتی مبتنی بر وثیقه و سوابق گذشته را ناکافی کرده است.

کد خبر: ۲۱۶۰۴۵۷

۱۰ شهريور ۱۴۰۵

به گزارش اقتصادآنلاین؛ حسین عبده‌تبریزی، اقتصاددان، استاد دانشگاه و دبیرکل پیشین بورس تهران، امروز سه‌شنبه در پنل «ظرفیت‌های بانکداری اسلامی برای اجرای اقتصاد مقاومتی و تأمین مالی تولید با لحاظ ریسک‌های نوظهور» در سی‌وششمین همایش بانکداری اسلامی، با تمرکز بر تأمین مالی تولید در شرایط جدید تاکید کرد: جنس ریسک‌هایی که بنگاه‌های اقتصادی با آنها مواجه هستند تغییر کرده و بانک‌ها دیگر نمی‌توانند صرفاً بر الگوهای سنتی اعتبارسنجی تکیه کنند.

ریسک‌های بنگاه‌ها دیگر مثل گذشته نیست

عبده‌تبریزی گفت: مسئله امروز فقط بیشتر شدن ریسک‌های گذشته نیست، بلکه ماهیت ریسک‌ها نیز تغییر کرده است.

وی افزود: جنگ، تحریم، تورم بالا، محدودیت‌های مقرراتی و نااطمینانی، پیش‌بینی درآمد آینده بنگاه‌ها را دشوار کرده و هزینه‌های آنها را در معرض شوک‌های متعدد و گاه همزمان قرار داده است.

وی اختلال در زنجیره تأمین، تحریم و محدودیت مبادلات، انرژی و زیرساخت، نوسانات ارزی و تورم، تحولات ژئوپلیتیک، تغییرات اقلیمی، امنیت سایبری و هوش مصنوعی را از مهم‌ترین ریسک‌های نوظهور دانست.

عبده‌تبریزی تاکید کرد: ویژگی مهم این ریسک‌ها، شبکه‌ای و به‌هم‌پیوسته بودن آنهاست و وقوع یک شوک می‌تواند مجموعه‌ای از ریسک‌های دیگر را نیز فعال یا تشدید کند.

شوک ارزی چگونه به ریسک بانک تبدیل می‌شود؟

عبده‌تبریزی برای توضیح انتقال ریسک از بنگاه به بانک گفت: با وقوع یک شوک ارزی، هزینه مواد اولیه شرکت افزایش پیدا می‌کند و بنگاه به سرمایه در گردش بیشتری نیاز دارد.

وی افزود: افزایش نیاز به تأمین مالی می‌تواند حاشیه سود بنگاه را کاهش دهد و در نهایت احتمال نکول تسهیلات را بالا ببرد؛ بنابراین ریسکی که ابتدا متعلق به یک شرکت است، می‌تواند به ریسک اعتباری ترازنامه‌ای بانک تبدیل شود.

وی تاکید کرد: ارزیابی ریسک بدون شناخت محیط فعالیت بنگاه و ریسک‌های عملیاتی جدید آن، دیگر برای بانک امکان‌پذیر نیست.

قطعی برق و گاز به ترازنامه بانک‌ها رسیده است

دبیرکل پیشین بورس تهران، ناترازی انرژی را یکی از نمونه‌های روشن ریسک‌های جدید در اقتصاد ایران دانست.

عبده‌تبریزی گفت: در گذشته هنگام ارزیابی یک سرمایه‌گذاری، قطعی هفتگی برق یا محدودیت گسترده در تأمین گاز به‌عنوان یک متغیر جدی در اعتبارسنجی بنگاه در نظر گرفته نمی‌شد.

وی افزود: قطعی برق و گاز می‌تواند تولید را کاهش دهد، هزینه متوسط بنگاه را افزایش دهد و جریان نقدی و فروش آن را مختل کند؛ در نتیجه احتمال ناتوانی شرکت در بازپرداخت بدهی به بانک افزایش پیدا می‌کند.

عبده‌تبریزی تاکید کرد: ریسک انرژی که در ظاهر یک مسئله فنی برای واحد تولیدی است، در نهایت به یک ریسک ترازنامه‌ای برای بانک تبدیل می‌شود.

وی افزود: همین منطق درباره تحریم، شوک ارزی، اختلال زنجیره تأمین و تغییرات فناوری نیز صدق می‌کند.

اعتبارسنجی باید از گذشته به آینده حرکت کند

عبده‌تبریزی با اشاره به شیوه سنتی اعتبارسنجی بانک‌ها گفت: در مدل گذشته، تمرکز اصلی بانک بر وثیقه، سابقه بازپرداخت و صورت‌های مالی سال‌های قبل بود؛ بنابراین ارزیابی اعتباری عمدتاً ماهیتی گذشته‌نگر داشت.

وی افزود: امروز بانک باید بپرسد جریان نقدی آینده بنگاه تا چه اندازه پایدار است و اگر نرخ ارز، انرژی یا زنجیره تأمین با شوک مواجه شود، چه اتفاقی برای توان بازپرداخت بدهی آن خواهد افتاد.

عبده‌تبریزی تاکید کرد: اعتبارسنجی باید از اتکای صرف به ترازنامه و گذشته بنگاه فاصله بگیرد و به سمت سنجش توان شرکت برای مقاومت در برابر شوک‌های آینده حرکت کند.

وثیقه مانع شکست بنگاه نمی‌شود

عبده‌تبریزی با انتقاد از اتکای بیش از حد نظام تأمین مالی به وثیقه گفت: وثیقه زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد که شکست شرکت اتفاق افتاده و زیان ایجاد شده است؛ بنابراین وثیقه نمی‌تواند مانع شکست بنگاه شود.

وی افزود: پرسش مهم‌تر برای بانک این است که آیا طرح مورد تأمین مالی می‌تواند به اندازه کافی جریان نقدی ایجاد کند که بدهی خود را بازپرداخت کند یا خیر.

وی تاکید کرد: اهمیت این موضوع با گسترش دارایی‌های غیرفیزیکی و دیجیتال بیشتر می‌شود؛ زیرا مدل سنتی وثیقه‌محور در مواجهه با چنین دارایی‌هایی با محدودیت بیشتری روبه‌رو است.

بانک‌ها باید تاب‌آوری بنگاه را بسنجند

عبده‌تبریزی گفت: بانک‌ها در ارزیابی بنگاه‌ها باید متغیرهایی مانند حساسیت به نرخ ارز، وابستگی به انرژی، وابستگی به صادرات و شرایط ارزی، تمرکز مشتریان و تأمین‌کنندگان، انعطاف هزینه‌ها، سطح بدهی و نقدینگی و امکان جایگزینی فناوری را بررسی کنند.

وی با اشاره به توسعه هوش مصنوعی و اتوماسیون افزود: فناوری می‌تواند در مدت کوتاهی مدل کسب‌وکار شرکت‌ها و حتی ساختار اشتغال برخی صنایع را تغییر دهد و بانک‌ها باید این ریسک را نیز در مدل‌های اعتبارسنجی خود لحاظ کنند.

عبده‌تبریزی در جمع‌بندی تاکید کرد: اعتبار خوب فقط به معنای توان بازپرداخت امروز نیست، بلکه باید توان عبور بنگاه از شوک‌های فردا را نیز نشان دهد.

وی افزود: تأمین مالی تولید در شرایط جدید نیازمند عبور از اعتبارسنجی صرفاً وثیقه‌محور و گذشته‌نگر و حرکت به سمت ارزیابی جریان نقدی آینده و تاب‌آوری بنگاه در برابر ریسک‌های به‌هم‌پیوسته است.