درآمد دولت از صنعت خودرو/ تولید به‌صرفه‌تر است یا واردات؟

به گزارش اقتصادآنلاین، بحث درباره اینکه دولت از تولید خودرو سود بیشتری کسب می‌کند یا از واردات خودرو، سال‌هاست مطرح است. با این حال، بررسی ساختار درآمد‌های دولت نشان می‌دهد پاسخ به این پرسش چندان ساده نیست؛ زیرا هر یک از این دو بخش از مسیر‌های متفاوتی برای دولت درآمد ایجاد می‌کنند. واردات خودرو عمدتاً از محل تعرفه‌ها و عوارض گمرکی درآمد مستقیم به همراه دارد، در حالی که تولید داخلی علاوه بر مالیات و عوارض، از طریق اشتغال، بیمه، فعالیت قطعه‌سازان و گردش مالی زنجیره تولید نیز برای اقتصاد و دولت ارزش‌آفرینی می‌کند.

تولید خودرو؛ هزینه یا سرمایه‌گذاری؟

تولید خودرو بدون تردید برای دولت هزینه‌هایی به همراه دارد. بخش قابل توجهی از این هزینه‌ها به تأمین انرژی، زیرساخت‌ها و حمایت از صنایع بازمی‌گردد. آب، برق، گاز و سایر حامل‌های انرژی با قیمت‌هایی کمتر از نرخ‌های جهانی در اختیار واحد‌های تولیدی قرار می‌گیرند و همین موضوع بخشی از هزینه‌های دولت را تشکیل می‌دهد.

با این حال، صنعت خودرو تنها مصرف‌کننده منابع دولتی نیست. خودروسازان از محل مالیات بر ارزش افزوده، مالیات شماره‌گذاری و نقل‌وانتقال، مالیات حقوق کارکنان، بیمه سهم کارفرما، حقوق و عوارض گمرکی و سایر پرداخت‌های قانونی، مبالغ قابل توجهی را به خزانه دولت واریز می‌کنند.

ایران‌خودرو چه میزان به دولت پرداخت کرده است؟

به دلیل تیراژ بالای تولید، ایران‌خودرو سهم قابل توجهی در درآمد‌های دولت از صنعت خودرو دارد. آمار‌ها نشان می‌دهد مجموع پرداخت‌های این شرکت در سال ۱۴۰۵ به حدود ۱۳.۲ همت رسیده است؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد قابل توجهی داشته است.

این مبلغ شامل مالیات شماره‌گذاری و نقل‌وانتقال، مالیات بر ارزش افزوده و سایر مالیات‌ها، بیمه سهم کارفرما، حقوق و عوارض گمرکی، هزینه‌های انرژی و مالیات حقوق و دستمزد می‌شود.

البته درآمد دولت از صنعت خودرو تنها به پرداخت‌های مستقیم خودروسازان محدود نیست. فعالیت هزاران واحد قطعه‌سازی، شبکه خدمات پس از فروش، اشتغال مستقیم و غیرمستقیم و گردش مالی گسترده این صنعت نیز آثار اقتصادی قابل توجهی برای کشور ایجاد می‌کند. از سوی دیگر، خودروسازانی که تیراژ پایین‌تری دارند، طبیعتاً سهم کمتری در این درآمد‌ها خواهند داشت.

واردات خودرو چگونه برای دولت درآمد ایجاد می‌کند؟

در مقابل، واردات خودرو سازوکار متفاوتی دارد. دولت بدون آنکه در فرآیند تولید نقشی داشته باشد، از محل حقوق ورودی، تعرفه‌های گمرکی، مالیات و عوارض قانونی درآمد کسب می‌کند.

به عنوان نمونه، یک دستگاه تویوتا لندکروزر مدل ۲۰۲۶ که در گروه خودرو‌های دارای موتور بالای ۳ هزار سی‌سی قرار می‌گیرد، مشمول تعرفه ۱۶۵ درصدی است. محاسبات نشان می‌دهد مجموع حقوق ورودی، مالیات‌ها و سایر عوارض پرداختی برای واردات هر دستگاه از این خودرو به حدود ۳۶.۶ میلیارد تومان می‌رسد.

درآمد واردات چند خودرو معادل پرداخت ایران‌خودرو است؟

مقایسه ارقام نشان می‌دهد برای دستیابی به درآمدی معادل پرداخت سالانه ایران‌خودرو، واردات تعداد زیادی خودرو لازم نیست. بر اساس این محاسبات، درآمد حاصل از واردات حدود ۳۶۱ دستگاه تویوتا لندکروزر تقریباً با مجموع ۱۳.۲ همت پرداختی ایران‌خودرو به دولت برابری می‌کند.

این مقایسه نشان می‌دهد خودرو‌های وارداتی گران‌قیمت می‌توانند در مدت کوتاهی درآمد قابل توجهی از محل تعرفه‌ها برای دولت ایجاد کنند.

در نهایت، تولید بهتر است یا واردات؟

مقایسه این دو مدل درآمدی نشان می‌دهد هر کدام مزایا و ویژگی‌های خاص خود را دارند. واردات خودرو‌های لوکس درآمدی سریع، مستقیم و بدون نیاز به سرمایه‌گذاری تولیدی برای دولت ایجاد می‌کند، اما این درآمد معمولاً به تعداد محدودی خودرو وابسته است و اثر قابل توجهی بر اشتغال یا تولید داخلی ندارد.

در مقابل، صنعت خودرو علاوه بر درآمد‌های مالیاتی، زنجیره‌ای گسترده از فعالیت‌های اقتصادی شامل قطعه‌سازی، حمل‌ونقل، خدمات پس از فروش و اشتغال را فعال نگه می‌دارد و به همین دلیل آثار اقتصادی آن بسیار فراتر از مبالغی است که مستقیماً به دولت پرداخت می‌شود.

در نتیجه نمی‌توان تنها با مقایسه درآمد حاصل از تعرفه واردات و مالیات تولید، درباره سودآورتر بودن یکی از این دو روش قضاوت کرد. اگر معیار، درآمد مستقیم و کوتاه‌مدت باشد، واردات خودرو‌های گران‌قیمت برتری دارد؛ اما اگر اشتغال، تولید، گردش سرمایه و درآمد‌های پایدار اقتصادی نیز در نظر گرفته شود، تولید داخلی نقش گسترده‌تر و ماندگارتری در اقتصاد کشور ایفا می‌کند.