چرا فرودگاه دبی سود میکند اما فرودگاههای ایران نه؟ | تنها راه نجات فرودگاههای ایران
اقتصادآنلاین: یک کارشناس اقتصاد فرودگاهی میگوید: وابستگی فرودگاههای ایران به درآمدهای هوانوردی، این صنعت را در برابر بحرانهایی مانند جنگ و کرونا آسیبپذیر کرده و توسعه درآمدهای غیرهوانوردی، راهکار اصلی افزایش تابآوری فرودگاههاست.
گروه راه و ساختمان؛ در حالی که جنگ و توقف پروازهای عبوری بار دیگر آسیبپذیری اقتصاد فرودگاههای ایران را آشکار کرده، کارشناسان معتقدند راه نجات این صنعت نه در افزایش پروازها، بلکه در تغییر مدل درآمدی فرودگاههاست. ناصر آقایی، کارشناس ارشد بازرگانی و اقتصاد فرودگاهی، در دومین بخش از میزگرد اقتصادآنلاین با تشریح تجربه فرودگاههای موفق جهان، بر ضرورت توسعه درآمدهای غیرهوانوردی، ایجاد شهر فرودگاهی و تغییر نگاه مدیریتی به فرودگاهها تاکید میکند. مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید؛
* آیا میتوان فرودگاهها را حتی در شرایط کاهش پروازها به مراکزی درآمدزا تبدیل کرد؟
ابتدا باید یک سوءبرداشت را اصلاح کنم. وقتی از توسعه درآمدهای غیرهوانوردی صحبت میکنیم، منظورمان حذف درآمدهای هوانوردی نیست. این دو، جایگزین یکدیگر نیستند؛ بلکه باید در کنار هم قرار بگیرند و یکدیگر را تکمیل کنند.
در حوزه پروازهای عبوری نیز تجربه موفقی در کشور وجود دارد. سال ۱۳۹۹ برای نخستینبار بستههای تشویقی پروازهای عبوری در شرکت فرودگاهها و ناوبری هوایی ایران تدوین شد، به تصویب هیئتمدیره رسید و سپس با تایید هیئت وزیران ابلاغ شد. نتیجه این سیاست، افزایش جذابیت فضای هوایی ایران برای برخی ایرلاینهای بینالمللی بود.
پیش از آن، همه شرکتهای هواپیمایی تقریبا با یک فرمول ثابت هزینه عبور از آسمان ایران را پرداخت میکردند. اما در قالب این بستههای تشویقی، برای ایرلاینهایی که تعداد بیشتری پرواز از آسمان ایران انجام میدادند، مشوقهایی در نظر گرفته شد تا انتخاب مسیر ایران برای آنها اقتصادیتر شود. این تجربه نشان داد که حتی در بخش درآمدهای هوانوردی نیز میتوان با نگاه بازاریابی، مزیت رقابتی ایجاد کرد.
* با این حال، سؤال اصلی همچنان پابرجاست؛ آیا فرودگاه میتواند بدون اتکا به پرواز، درآمدزایی کند؟
پاسخ کوتاه من «بله» است.
در ادبیات نوین اقتصاد فرودگاهی دو مفهوم کلیدی وجود دارد که باید از یکدیگر تفکیک شوند؛ نخست «شهر فرودگاهی» یا Airport City و دوم «ائروتروپلیس» یا Aerotropolis.
در مدل شهر فرودگاهی، فرودگاه تنها محل نشست و برخاست هواپیما نیست، بلکه به یک مجموعه اقتصادی تبدیل میشود که در آن هتل، مرکز خرید، فضای نمایشگاهی، مراکز همایش، پارکهای فناوری، مراکز لجستیکی، انبارداری، مناطق آزاد تجاری و دهها فعالیت اقتصادی دیگر شکل میگیرد.
اما مفهوم ائروتروپلیس یک گام فراتر میرود. در این مدل، توسعه اقتصادی یک شهر بر محور فرودگاه شکل میگیرد؛ یعنی فرودگاه دیگر بخشی از شهر نیست، بلکه شهر پیرامون فرودگاه توسعه پیدا میکند.
* کدام فرودگاههای جهان این مدل را با موفقیت اجرا کردهاند؟
نمونههای موفق در دنیا کم نیستند. فرودگاه چانگی سنگاپور، فرودگاه اسخیپول آمستردام، فرودگاه اینچئون کره جنوبی و فرودگاه دبی از شناختهشدهترین نمونهها هستند. برای مثال، در اینچئون علاوه بر توسعه ترمینالها، مناطق اقتصادی، مراکز نمایشگاهی، مجموعههای لجستیکی و خدمات تجاری گسترده ایجاد شده است.
در دبی نیز بخش قابل توجهی از درآمد فرودگاه از فعالیتهایی مانند تجارت، گردشگری، ترانزیت کالا و فروشگاههای دیوتیفری تامین میشود. در واقع، بسیاری از این فرودگاهها بخش مهمی از درآمد خود را نه از پرواز، بلکه از اکوسیستم اقتصادی اطراف فرودگاه به دست میآورند.
* جایگاه ایران در این مدل اقتصادی کجاست؟
واقعیت این است که هنوز فاصله زیادی با استانداردهای جهانی داریم. اقتصاد فرودگاهی ایران همچنان به درآمدهای هوانوردی متکی است؛ در حالی که ظرفیتهای بزرگی برای ایجاد درآمدهای غیرهوانوردی بلااستفاده ماندهاند.
در اطراف بسیاری از فرودگاههای کشور زمینهای وسیعی وجود دارد که میتوانند به مراکز تجاری، لجستیکی یا خدماتی تبدیل شوند، اما سالهاست بدون استفاده باقی ماندهاند. ظرفیت تبلیغات محیطی، توسعه پارکینگها، احداث هتلهای فرودگاهی، فروشگاههای زنجیرهای، انبارهای لجستیکی و بسیاری از خدمات دیگر نیز هنوز به شکل مطلوب توسعه پیدا نکرده است.
واقعیت این است که ما هنوز فرودگاه را بیشتر یک مجموعه اداری اداره میکنیم تا یک بنگاه اقتصادی؛ در حالی که نگاه مدیریتی باید تغییر کند و فرودگاه به عنوان یک دارایی اقتصادی دیده شود. حتی ایجاد نیروگاههای خورشیدی، فضاهای نمایشگاهی، دفاتر شرکتها یا جایگاههای سوخت نیز میتواند به منابع درآمدی پایدار تبدیل شود؛ منابعی که وابستگی مستقیمی به تعداد پروازها ندارند.
* تجربه کرونا و جنگ چه درسی برای صنعت فرودگاهی ایران داشت؟
این بحرانها نشان دادند که اتکای کامل به درآمدهای هوانوردی، اقتصاد فرودگاهها را بسیار آسیبپذیر میکند.
همهگیری کرونا تقریبا صنعت هوانوردی جهان را متوقف کرد، اما بسیاری از فرودگاههای بزرگ دنیا به دلیل تنوع درآمدی توانستند خود را بازیابی کنند و دوباره به مسیر سودآوری بازگردند.
امروز نیز شرایط مشابهی را تجربه میکنیم. اگر مدل اقتصادی فرودگاههای کشور اصلاح نشود و سهم درآمدهای غیرهوانوردی افزایش پیدا نکند، هر بحران جدیدی میتواند دوباره همین چرخه آسیب را تکرار کند.
هدف از توسعه درآمدهای غیرهوانوردی این نیست که پرواز یا عملیات هوانوردی اهمیت خود را از دست بدهد؛ بلکه هدف این است که اقتصاد فرودگاهها در برابر شوکهایی مانند جنگ، تحریم یا بحرانهای بینالمللی مقاومتر شود و تنها به یک منبع درآمد وابسته نباشد.
ویدئو کامل این میزگرد را در ادامه میبینید؛
