تفاهم‌ها و تفاوت‌ها؛ پشت‌پرده مذاکرات ایران و آمریکا

اقتصادآنلاین، امیرمحمد حسینی: جمعه جنجالی مسقط، با کمترین خبر‌ها درباره جزییات گفت‌و‌گو‌های مقامات جمهوری اسلامی ایران و آمریکا و در میانه فضای تهدید و فشار به پایان رسید. دو طرف ظاهرا از شروع و نتیجه دور نخست گفت‌و‌گو‌ها ابراز رضایت کردند و پیامد‌های این تفاهم حتی به بازار‌ها هم رسید.

عباس عراقچی رییس دستگاه سیاست خارجی گفته دور نخست شروع خوبی بود و نظر رییس‌جمهور آمریکا نیز ظاهرا مثبت بوده است. اما نقاط افتراضی نیز در بین سطور موضع‌گیری‌ها به چشم می‌خورد.

دونالد ترامپ ادعا می‌کند ایران برخلاف بار قبل «به شدت به دنبال توافق است» و آمادگی «امتیازدادن» دارد، اما عراقچی هیچ سخنی دال بر تغییر رویکرد یا موضع ایران نگفته و حتی تکرار کرده که «غنی‌سازی صفر برای ما خارج از چارچوب مذاکرات است». در حالی که پیش از آغاز گفت‌وگوها، بسیاری از منابع از توقف غنی‌سازی اورانیوم در خاک ایران به عنوان یکی از شروط آمریکا برای مذاکره یاد کرده بودند.

مستقیم یا غیرمستقیم؟

آنطور که از تصاویر و اخبار مرتبط با مذاکرات برمی‌آید، هیات‌های جمهوری اسلامی ایران و آمریکا به شکل غیرمستقیم با میانجی‌گری وزیر خارجه عمان با یکدیگر مذاکره کرده‌اند.

هرچند برخی رسانه‌ها مدعی شدند که در این بین گفت‌و‌گو‌های مستقیم نیز انجام شده است. اما وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران این گفت‌و‌گو‌ها را تا حد احوال‌پرسی اعلام کرده و آن را بی‌اهمیت جلوه داده است.

اما آنچه در تصاویر بازتاب بیشتری داشته، حضور فرمانده سنتکام در هیئت آمریکایی است. حضوری که همچون سایه جنگ بر این گفت‌و‌گو‌ها ارزیابی می‌شود.

تناقض اظهارنظرهای ترامپ

اظهارنظر‌های ضدونقیض در میانه مذاکرات به‌ویژه از سوی رییس‌جمهور آمریکا، نشان از پیچیدگی شرایط دارد.

ترامپ مدعی است که مقامات ایران برخلاف دو سال قبل «اکنون حاضر هستند و حتی آمادگی دارند بیش از یک سال یا یک سال و نیم پیش، امتیاز بدهند.» در راستای این اظهارنظر برخی رسانه‌های آمریکایی نیز به نقل از منابع آگاه ادعا کردند که ایران در مذاکرات جدید حاضر است غنی‌سازی اورانیوم را تعلیق کند و به خروج حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد نیز رضایت می‌دهد.

ترامپ همچنین درباره بازه زمانی مذاکرات هم گفته که «ما زمان زیادی در اختیار داریم. اگر ونزوئلا را به خاطر داشته باشید، مدتی صبر کردیم و عجله‌ای نداشتیم.» در حالی که چندی پیش مدعی شده بود برای حصول توافق مهلت تعیین کرده و این مهلت به مقامات جمهوری اسلامی ایران نیز اعلام شده است.

رییس‌جمهور آمریکا، مطابق رویه همیشگی، تلاش دارد تا خود را مسلط بر روند تحولات نشان دهد و البته با طرح چندباره توافق و گزینه‌های بدیل آن، فضای ابهام و تهدید را حفظ کند. همزمان سیاست فشار حداکثری نیز ادامه دارد و با فرمانی اجرایی، آمریکا از این پس تعرفه سنگینی بر کشور‌هایی که با جمهوری اسلامی ایران تجارت کنند، اعمال خواهد کرد.

عراقچی و تکرار مواضع پیشین

سخنان عراقچی در مسقط و سپس دوحه، تکرار مواضعی بود که او در ماه‌های گذشته در محافل مختلف بیان کرده است. عراقچی گفته ایران فقط در چارچوب هسته‌ای، آن هم بدون قبول توقف غنی‌سازی اورانیوم در خاک کشور مذاکره می‌کند و صرفا به دنبال اعتمادسازی درباره برنامه هسته‌ای است. در زمانی که مارکو روبیو وزیر خارجه و دیگر مقامات آمریکا از ضرورت مذاکره بر سر برنامه موشکی و سیاست‌های منطقه‌ای می‌گویند، عراقچی دوباره تاکید کرده که برنامه موشکی ایران نه اکنون و نه در آینده قابل مذاکره نیست.

اگر مواضع آشکار عراقچی با آنچه در مذاکره با آمریکا مطرح می‌شود تطابق کامل داشته باشد، یعنی پیشرفت گفت‌و‌گو‌ها فقط در نتیجه عقب‌نشینی واشنگتن از مواضع خود ممکن شده است.

چنانچه ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی نیز ترامپ را دروغگو توصیف کرده و ادعا کرده که «جمهوری اسلامی از خطوط قرمز خود کوتاه نیامده و نمی‌آید این آمریکایی‌ها هستند که پس از شکست سایر گزینه‌هایشان (نظامی، اقتصادی، تروریستی و...) حالا چاره‌ای جز پذیرش چارچوب‌ها و حقوق ملت ایران ندارند.»

همین اظهارنظرهاست که باعث شده، ادعا‌های منابع آگاه به ویژه در رسانه‌های خارج از ایران توجه‌های بسیاری را برای پی‌بردن به حقیقت برانگیزد.

جنگ زیر پوست منطقه

این جمله که «ناوگان بزرگی به سمت ایران در حرکت است» پای ثابت همه مصاحبه‌های ترامپ درباره ایران شده است. جمله‌ای که با گزارش‌ها و رصد‌های نظامی نیز قابل راستی‌آزمایی است که حکایت از تداوم ارسال تجهیزات و تغییر در تدارکات آفندی و پدافندی نیرو‌های آمریکا و حتی انگلیس در خارومیانه دارد.

در سوی مقابل، رسانه انگلیسی «تلگراف» در گزارشی مدعی شده که ایران یک طرح جنگی دقیق علیه ایالات متحده آماده کرده و آمادگی دارد در صورت وقوع درگیری، حملات موشکی بالستیک و پهپادی را به پایگاه‌های نظامی ایالات متحده در سراسر خاورمیانه انجام دهد.

دور بعدی مذاکره در ابهام و تنش

دور بعدی مذاکرات در فضایی آکنده از ابهام و تنش برگزار می‌شود. البته تاریخ مشخصی برای آن اعلام نشده و رییس‌جمهور آمریکا نیز آن را اوایل هفته آینده که مقارن با دوشنبه یا سه‌شنبه در ایران است اعلام کرده است.

در دور دوم مذاکرات مواضع واقعی دو طرف و اینکه کدام یک انعطاف بیشتری برای پیشرفت گفت‌و‌گو‌ها نشان می‌دهند روشن‌تر خواهد شد. البته ممکن است پشت این ابراز رضایت‌های ظاهری، هیچ‌یک از طرفین انعطافی به خرج نداده باشند تا حرکت دیپلماسی در آینده نزدیک متوقف شود. به ویژه اگر به یاد آوریم که در روزهای قبل از حمله اسرائیل به ایران، هنوز اخبار گرد احتمال برگزاری دور ششم گفت‌وگوهای تهران و واشنگتن می‌چرخید.