دور سرنوشت‌ساز مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو؛ تعلیق در برابر تحریم؟

به گزارش اقتصادآنلاین، حدود ساعت چهار عصر به وقت تهران، پس از حدود سه ساعت تبادل پیام غیرمستقیم با میانجی‌گری وزیر خارجه عمان در ساختمانی متعلق به سفارت عمان در ژنو سوئیس، هیات‌های مذاکره‌کننده ایران و آمریکا محل مذاکرات را ترک کردند. 

برخی منابع از ورود مذاکرات به بحث‌های فنی خبر دادند که نشانه‌ای از پیشرفت در گفت‌وگوهاست.

عباس عراقچی ریییس هیات جمهوری اسلامی ایران در ژنو در همین راستا گفت که «ما بر یک سری اصول راهنما یک موافقت کلی کردیم که بر اساس آن اصول وارد یک متن توافق احتمالی خواهیم شد.» او گفت که البته این به معنی دسترسی سریع به یک توافق نیست اما مسیر شروع شده است. 

لغو تحریم در برابر برنامه هسته‌ای

دور دوم مذاکرات سه ساعت به درازا کشید، اما پیش از ورود هیات‌های ایران و آمریکا به سفارت عمان نیز تبادل پیام‌ها در جریان بوده است. دیدار عباس عراقچی رییس دستگاه دیپلماسی با رافائل گروسی مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز در چنین چارچوبی انجام شد. چراکه آژانس انرژی اتمی بازوی نظارتی هرگونه توافقی بر سر برنامه هسته‌ای محسوب می‌شود. تاجایی که گفته‌شده گروسی نیز در دور دوم گفت‌و‌گو‌ها حضور داشته و احتمالا در جریان موارد لازم قرار گرفته است.

به گفته عراقچی در دور دوم ایده‌های مختلفی مطرح شده اما جزییات این ایده‌ها همچنان پشت در‌های بسته ماند. با این تفاوت که دست‌کم سخنگوی وزارت خارجه که در ژنو حضور دارد گفت که برنامه هسته‌ای ایران در مقابل لغو تحریم‌ها در کانون گفت‌و‌گو‌ها قرار دارد. در حالی که تا پیش از این موضوع لغو تحریم به عنوان یکی از خواسته‌های ایران در مقابل امتیاز‌های هسته‌ای به شکل رسمی مطرح نشده بود.

تعلیق غنی‌سازی یا ایجاد کنسرسیوم؟

هرچند جزییاتی هنوز در میان نیست و آنچه هست به نقل از منابع آگاه نقل شده، اما تاکید بر حق غنی‌سازی و عدم تسلیم در برابر خواسته‌های آمریکا کلیدواژه مواضع عباس عراقچی در دور دوم مذاکرات بوده است. با این وجود، گفته‌شده که این احتمال نیز وجود دارد که ایران حق غنی‌سازی را حفظ کند ولی به دلیل آسیب به تاسیسات هسته‌ای، تعلیق غنی‌سازی در بازه‌ای چند ساله را بپذیرد. زیرا در غیر این صورت، آمریکا که خواستار توقف غنی‌سازی در خاک ایران بوده، نمی‌توانسته با جمهوری اسلامی به نقطه اشتراکی برای ادامه گفت‌و‌گو دست یابد.

در همین راستا روزنامه «وال‌استریت ژورنال» نیز در گزارشی به نقل از منابع آگاه نوشته که ایران در نخستین نشست با آمریکا در اوایل فوریه، پیشنهاد ایجاد کنسرسیوم منطقه‌ای برای تولید صفحات سوخت از اورانیوم غنی‌شده را مطرح کرده بود. با این حال ایران اصرار دارد روند تولید در داخل کشور باقی بماند. اما نکته اینجاست که این پیشنهاد می‌تواند در گام بعدی پس از بازسازی تاسیسات هسته‌ای مطرح شده باشد. چنانچه گفته‌شده ایران بازرسی از تاسیسات خود را هم پذیرفته و علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی هم گفته که اجازه بازرسی از تاسیسات زیرزمینی نیز داده می‌شود.

آمریکا چه می‌خواهد؟

اخبار از هیات آمریکا حتی کمتر از هیات ایران است. استیو ویتکاف به عنوان نماینده ویژه دونالد ترامپ و داماد ترامپ جرد کوشنر که در راس هیات آمریکا قرار دارند نیز احتمالا لزومی هم نمی‌بینند شبیه دیپلمات‌های رسمی عمل کنند. مواضع آمریکا در هفته‌های گذشته عمدتا از زبان دونالد ترامپ رییس‌جمهور آمریکا اعلام شده است. او پیش از آغاز دور دوم هم گفته بود که به شکل غیرمستقیم در این مذاکرات حضور دارد. احتمالا منظور او تماس مداوم با نمایندگانش در جریان مذاکره با ایران است.

ترامپ یک بار دیگر ادعا کرد که ایران این بار بر خلاف بار قبلی به دنبال توافق است و «خواهیم دید چه اتفاقی می‌افتد.» جمله‌ای که بار‌ها درباره ایران از او شنیده شده است؛ بنابراین ابهام درباره محور‌های خواست آمریکا از ایران همچنان باقی است. روشن نیست که هیات آمریکا به پرونده هسته‌ای و توافقی در این زمینه اکتفا می‌کند یا در ادامه خواسته‌های دیگری از جمله مذاکره بر سر برنامه موشکی و سیاست‌های منطقه‌ای را هم پیش خواهد کشید.

آمریکا در آغاز نیز اعلام کرده بود که خروج ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصدی از ایران نیز یکی از شروط توافق بوده است. با این همه دیپلمات‌های ایران مسئله رقیق‌سازی این اورانیوم را مطرح کرده‌اند. اما مشخص نیست که آمریکا با این پیشنهاد موافقت کرده یا همچنان خواستار خروج ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم از ایران به مقصد کشوری دیگر است.

چه خواهد شد؟

مواضع و پیام‌های ردوبدل شده در دور دوم مذاکرات، تعیین‌کننده و سرنوشت‌ساز است. در دور نخست در مسقط دو طرف صرفا به بیان مواضعی کلی پرداخته بودند و حالا جزییات پیام‌هاست که تفاوت را در ادامه مسیر رقم می‌زند. آن هم در حالی که هرگونه شکست در مسیر دیپلماسی تحولات متفاوتی را در پی دارد.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی همچنان در حال رزمایش در خلیج فارس است و اعلام شده بخشی از تنگه هرمز در این رزمایش بسته می‌شود؛ این می‌تواند خط‌ونشانی نظامی در مقابل ارسال تجهیزات گسترده آمریکا به خاورمیانه باشد. در عین حال گزارش‌ها نشان می‌دهد که حجم زیادی از تجهیزات آفندی و پدافندی آمریکا هنوز به منطقه روانه می‌شود.

برخلاف جنگ دوازده روزه، این بار هر دو طرف در حال حفظ و افزایش آمادگی نظامی همزمان با مذاکره هستند؛ بنابراین ابهام درباره تحولات پیش‌رو تا لحظه رسیدن با توافق یا شکست مذاکرات ادامه دارد. هرچند این احتمال نیز وجود دارد که تهران و واشنگتن بدون دستاوردی ملموس صرفا به کاهش تنش نظامی رضایت دهند.

هنوز زمان دقیقی برای دور سوم گفت‌وگوها مشخص نشده است. با این حال، عباس عراقچی نیز گفته که «قرار شد دو طرف روی متن‌های یک توافق احتمالی کار انجام دهند و بعد ما این متن‌ها را تبادل کنیم و بعد از آن تاریخ دیگری را برای دور سوم در نظر بگیریم.» اظهارنظری که نشان می‌دهد دو طرف برای مشورت درباره محورها به پایتخت‌ها بازمی‌گردند.