موفق السلطی؛ پایگاه مادر عملیات احتمالی آمریکا/از پایگاه محلی تا هاب منطقهای
با تشدید تنشهای تهران و واشنگتن، پایگاه هوایی موفق السلطی در شرق اردن به کانون تحرکات نظامی آمریکا بدل شده است. گزارشهای ماهوارهای از استقرار دهها جنگنده و صدها پرواز ترابری حکایت دارد؛ تحولی که این پایگاه را به گزینهای جدی برای پایگاه مادر عملیات احتمالی تبدیل کرده، هرچند اردن استفاده از آسمان خود را رد میکند.
به گزارش اقتصادآنلاین، در حالی که نگاهها در سالهای گذشته عمدتاً به پایگاه العدید قطر بهعنوان ستون فقرات عملیات هوایی آمریکا در منطقه دوخته میشد، اکنون نام دیگری در کانون توجه تحلیلگران نظامی قرار گرفته است؛ پایگاه هوایی موفق السلطی در شرق اردن.
گزارش شده است که از ماه گذشته تاکنون، حدود ۲۴۹ پرواز، تجهیزات آمریکا را به منطقه آوردند و از این تعداد حدود ۱۴۷ پرواز در پایگاه موفق سلطی در اردن به زمین نشستند. تنها در هفته گذشته، ۵۸ فروند سوخترسان ایالات متحده به اروپا اعزام شدهاند که ۱۵ درصد کل سوخترسانهای ارتش این کشور را شامل میشود.
گزارشهای منتشرشده در هفتههای اخیر از سوی رسانههایی چون نیویورک تایمز، مبتنی بر تصاویر ماهوارهای و دادههای ردیابی پرواز، نشان میدهد که دستکم ۶۰ جنگنده تهاجمی آمریکایی در این پایگاه مستقر شدهاند. این رقم تقریباً سه برابر ظرفیت معمول این پایگاه ارزیابی میشود. همزمان، دهها پرواز ترابری سنگین، شامل هواپیماهای C-۱۷ و C-۵، تجهیزات و مهمات را به این نقطه منتقل کردهاند.
این حجم از تمرکز نیرو، در آستانه دور سوم مذاکرات تهران و واشنگتن در ژنو نشان از آمادگی ارتش آمریکا برای استفاده از گزینه نظامی یا عملیات روانی برای فشار به تهران دارد.
از پایگاه محلی تا هاب منطقهای
پایگاه موفق السلطی در نزدیکی شهر ازرق و در حدود ۱۰۰ کیلومتری شمالشرق امان قرار دارد. این پایگاه با دو باند پروازی به طول تقریبی ۲۷۵۰ و ۳۰۰۵ متر، ظرفیت میزبانی از طیفی گسترده از جنگندهها، هواپیماهای ترابری و پهپادها را داراست.
حضور نظامی آمریکا در این پایگاه از سال ۹۴ و در چارچوب ائتلاف مقابله با داعش پررنگ شد. اما نقطه عطف، امضای توافق همکاری دفاعی میان واشنگتن و امان در سال ۱۳۹۹ بود که دسترسی گستردهتر نیروهای آمریکایی به زیرساختهای نظامی اردن را رسمیت بخشید.
در سالهای اخیر، صدها میلیون دلار برای توسعه تأسیسات این پایگاه هزینه شده است: ساخت آشیانههای مستحکم، انبارهای مهمات، مخازن سوخت، زیرساختهای ارتباطی و استقرار سامانههای دفاع موشکی پاتریوت و تاد. تحلیلگران نظامی این روند را نشانهای از تبدیل موفق السلطی به یک پایگاه دائمیتر برای عملیاتهای چندلایه هوایی میدانند.
چرا موفق السلطی؟
در مقایسه با پایگاههایی، چون پایگاه هوایی العدید در قطر یا پایگاههای آمریکا در امارات و عربستان، موفق السلطی چند مزیت کلیدی برای آمریکا دارد.
نخست اینکه این پایگاه خارج از برد مستقیم تهدیدات دریایی ایران در تنگه هرمز قرار میگیرد. همچنین حدود ۸۵۰ کیلومتر تا مرزهای غربی ایران فاصله دارد. این فاصله، هم امکان عملیات دوربرد را میدهد و هم دفاع از پایگاه را سادهتر میکند.
نکته دیگر حاشیه امنیت سیاسی است. برخلاف برخی دولتهای عرب حوزه خلیج فارس که با فشار افکار عمومی مواجهاند، همکاری امنیتی اردن با آمریکا ساختاری تثبیتشدهتر دارد.
در چنین شرایطی، برخی تحلیلگران غربی از این پایگاه بهعنوان گزینه بالقوه پایگاه مادر برای هرگونه عملیات هوایی گسترده علیه ایران یاد کنند. نقشی که پیشتر عمدتاً به العدید نسبت داده میشد.
انکار رسمی امان؛ واقعیت میدانی چه میگوید؟
در واکنش به این گزارشها، مقامهای اردنی به نقل از نیویورک تایمز تأکید کردهاند که حضور نظامی آمریکا در چارچوب توافقهای دفاعی است و از خاک اردن برای حمله به ایران استفاده نخواهد شد. امان همچنین ابراز امیدواری کرده که تنشها از مسیر دیپلماسی مهار شود.
با این حال، سابقه استفاده آمریکا از این پایگاه برای عملیات در سوریه و عراق و نیز نقش حمایتی آن در رهگیری موشکها در بحرانهای پیشین، تردیدهایی درباره میزان کنترل عملی اردن بر نحوه استفاده از این تأسیسات ایجاد کرده است.
منتقدان در منطقه معتقدند حجم بیسابقه استقرار جنگندههای پیشرفته و تقویت سامانههای دفاعی، با مأموریت صرفاً دفاعی همخوانی کامل ندارد. در چنین شرایطی، ادعای بیطرفی مطلق امان برای برخی ناظران قانعکننده به نظر نمیرسد.
پاسخ ایران چه خواهد بود؟
در صورت تصمیم واشنگتن به اقدام نظامی مستقیم، موفق السلطی میتواند به سکوی پرتاب موج نخست حملات هوایی تبدیل شود. بهویژه برای مأموریتهای سرکوب پدافند هوایی و حملات دقیق دوربرد.
اما چنین سناریویی بدون پاسخ نخواهد بود. مقامهای ایرانی بارها اعلام کردهاند که هرگونه حمله از هر مبدأیی با واکنش متقابل روبهرو خواهد شد و جنگی منطقهای را باعث میشود. گزینههای احتمالی ایران میتواند شامل موارد متعددی باشد.
نخست حملات موشکی مستقیم به پایگاههای مبدأ در منطقه، از جمله در اردن، عراق یا خلیج فارس که از سوی وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز مطرح شده است. همچنین اقدامات نامتقارن از طریق نیروهای همپیمان در منطقه نیز میتواند در دستور کار باشد. تاجایی که برخی منابع مدعی شدند جمهوری اسلامی از حزبالله خواسته تا در هر سناریو نظامی احتمالی مشارکت کند.
رزمایش سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در خلیج فارس نیز نشان داد که گسترش دامنه درگیری به آبراههای حیاتی در صورت رویارویی نظامی محتمل است. همچنین گزینه بستن تنگه هرمز نیز به عنوان یکی از ابزارهای ایران از سوی برخی فرماندهان مطرح شده است.
همزمان با این گزینهها، افزایش فشار سایبری و جنگ الکترونیک علیه زیرساختهای نظامی آمریکا و متحدانش نیز از جمله ابزارهای جمهوری اسلامی ایران در تقابل با آمریکا خواهد بود.
چنین پاسخهایی میتواند دامنه درگیری را به سرعت به کل منطقه بکشاند و بهتبع آن کشورهایی که تلاش دارند بیطرف بمانند را هم ناخواسته درگیر کند.
اردن در تله موازنه
قرار گرفتن موفق السلطی در مرکز آرایش جدید نیروهای آمریکا، امان را در موقعیتی حساس قرار داده است. از یک سو نیاز به حفظ اتحاد راهبردی با واشنگتن و از سوی دیگر پرهیز از تبدیل شدن به هدف مستقیم در صورت وقوع جنگ مد نظر اردنیها است.
اما در نهایت، موفق السلطی به نماد مرحلهای تازه از آرایش نظامی آمریکا در غرب آسیا بدل شده است. مرحلهای که در آن جغرافیای درگیری احتمالی، از سواحل خلیج فارس به عمق سرزمینهای همسایه کشیده شده و موازنهای شکننده را شکل داده است. اینکه این تمرکز نیرو به جنگی گسترده خواهد انجامید یا به ابزاری برای فشار در میز مذاکره بدل میشود، پرسشی است که پاسخ آن نه فقط برای تهران و واشنگتن، بلکه برای کل منطقه سرنوشتساز خواهد بود.