تاثیر سوپر النینو ۲۰۲۶ در ایران / منتظر خشکسالی باشیم یا بارش سیل آسا؟
پدیده اقلیمی «سوپر النینو» که احتمال وقوع آن تا شهریور حدود ۸۰ درصد برآورد شده، ممکن است برخلاف تصور رایج برای ایران نه با خشکسالی، بلکه با بارشهای سنگین و سیلابهای ناگهانی همراه باشد؛ رخدادی که علاوه بر تهدید زیرساختها، میتواند بازار جهانی غذا را هم دچار شوک قیمتی کند و تامین کالاهای اساسی در کشورهایی مانند ایران را دشوارتر سازد.
به گزارش اقتصادآنلاین، پدیده «سوپر النینو» که سازمان جهانی هواشناسی احتمال وقوع آن را تا شهریور ۲۰۲۶ حدود ۸۰ درصد برآورد کرده، این بار ممکن است برای ایران نه با خشکسالی مطلق، بلکه با بارشهای سنگین، سیلابهای ناگهانی و آشفتگی اقلیمی همراه شود؛ رخدادی که میتواند هم امنیت غذایی و هم اقتصاد کشور را تحت فشار قرار دهد.
سوپر النینو چیست و چرا جهان نگران شده است؟
النینو یکی از مهمترین پدیدههای اقلیمی جهان است که با گرم شدن غیرعادی آبهای اقیانوس آرام شکل میگیرد. در نسخه «سوپر النینو»، دمای سطح آب اقیانوس آرام تا حدود ۲ درجه سانتیگراد افزایش پیدا میکند و همین تغییر، الگوهای دما و بارش را در بسیاری از کشورهای جهان برهم میزند.
سازمان جهانی هواشناسی هشدار داده که النینوی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ میتواند یکی از شدیدترین دورههای دهههای اخیر باشد؛ پدیدهای که جنوب و جنوبشرق آسیا، آفریقا و قاره آمریکا را بیش از دیگر مناطق تحت تاثیر قرار خواهد داد.
ایران در مسیر خشکسالی است یا سیل؟
برخلاف تصور عمومی که النینو را معادل خشکسالی میدانند، مدلهای جدید هواشناسی نشان میدهد ایران در دوره پیشرو ممکن است با افزایش بارشهای ناگهانی و سیلابی مواجه شود؛ بهویژه در استانهای مستعد سیل.
کارشناسان معتقدند تغییر الگوهای جوی ناشی از سوپر النینو میتواند باعث بارشهای کوتاهمدت اما بسیار شدید شود؛ وضعیتی که هم خطر سیلاب و تخریب زیرساختها را بالا میبرد و هم مدیریت منابع آب را پیچیدهتر میکند.
در چنین شرایطی، وزارت نیرو و دستگاههای مدیریت بحران باید خود را برای مهار سیلابهای احتمالی آماده کنند؛ همانطور که وزارت جهاد کشاورزی نیز با چالش تامین غذا در دوره نوسانات اقلیمی روبهرو خواهد شد.
زنگ خطر برای بازار جهانی غذا
نگرانیها فقط به وضعیت آبوهوا محدود نیست. فائو پیشبینی کرده سوپر النینوی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ میتواند تولید غلات، دانههای روغنی و نیشکر را در چندین منطقه مهم کشاورزی جهان کاهش دهد.
برخی تحلیلها هشدار میدهند که یک النینوی قوی حتی میتواند قیمت جهانی مواد غذایی را ظرف یک سال تا دو برابر افزایش دهد؛ اتفاقی که برای کشورهای واردکننده غذا، بهمعنای جهش تورمی و فشار اقتصادی گسترده خواهد بود.
اقتصاد ایران چقدر آسیبپذیر است؟
ایران سالانه حدود ۲۳ میلیون تن کالای اساسی کشاورزی به ارزش ۱۲ میلیارد دلار وارد میکند؛ رقمی که معادل حدود یکسوم درآمد نفتی کشور برآورد میشود.
در صورت جهش قیمت جهانی مواد غذایی، تامین این حجم از کالاهای اساسی برای ایران دشوارتر خواهد شد و فشار بیشتری به بازار ارز و معیشت خانوارها وارد میشود.
کارشناسان هشدار میدهند که در صورت وقوع همزمان بحران اقلیمی و افزایش قیمت جهانی غذا، اقتصاد ایران با چالش جدی در حوزه امنیت غذایی مواجه خواهد شد.
تجربههای تاریخی؛ النینو چه بلایی بر سر جهان آورده است؟
مرور نمونههای تاریخی نشان میدهد النینو بارها خسارتهای سنگینی به اقتصاد و کشاورزی جهان وارد کرده است:
- النینوی ۱۸۷۶ تا ۱۸۷۸ باعث خشکسالی گسترده در آسیا، آفریقا و برزیل شد و قحطی حدود ۵۰ میلیون نفر را رقم زد.
- النینوی ۱۹۹۷ تا ۱۹۹۸ حدود ۵.۷ تریلیون دلار به اقتصاد جهانی خسارت وارد کرد.
- در همان دوره، تولید برنج و ذرت فیلیپین به ترتیب ۲۷ و ۴۴ درصد کاهش یافت.
- النینوی ۱۹۸۲ تا ۱۹۸۳ نیز حدود ۱۳ میلیارد دلار خسارت اقتصادی برجا گذاشت.
وجه مشترک تمام این دورهها، آسیب شدید به کشاورزی، تلفات دام و افزایش قیمت مواد غذایی بوده است.
اختلاف نظر کارشناسان درباره میزان خسارت
علی تیموری، کارشناس ارشد هواشناسی، معتقد است فناوری و هوش مصنوعی میتواند بخشی از خسارتها را کاهش دهد.
او میگوید مدلهای هوشمند هواشناسی قادرند مناطق در معرض خشکسالی یا بارشهای شدید را زودتر شناسایی کنند و به مدیریت بحران کمک کنند.
اما ابراهیم مرادزاده، کارشناس ارشد کشاورزی، نگاه محتاطانهتری دارد. به گفته او، در بازه زمانی کوتاهمدت نمیتوان اثرات پدیدههایی مانند خشکسالی، طوفان و سیلاب را مهار کرد و خسارت در بخش کشاورزی تقریباً اجتنابناپذیر است.
همین نگرانیها باعث شده فائو و برنامه جهانی غذا درخواست بیش از ۲۰۰ میلیون دلار کمک مالی برای مقابله با تبعات بحرانهای اقلیمی را مطرح کنند.
راهکار پیشنهادی برای ایران چیست؟
جلال سخی، کارشناس ارشد بازرگانی، معتقد است ایران باید پیش از شروع موج جهانی گرانی غذا، ذخیرهسازی کالاهای اساسی را افزایش دهد تا در ماههای بحرانی با کمبود و جهش ارزی روبهرو نشود.
به گفته او، در بلندمدت نیز تغییر الگوی کشت، استفاده از بذرهای مقاوم به گرما و خشکی و افزایش بهرهگیری از فناوریهای نوین کشاورزی، مهمترین راهکار مقابله با بحرانهای اقلیمی آینده خواهد بود.
اگر پیشبینیها درست باشد، سوپر النینوی ۲۰۲۶ فقط یک پدیده آبوهوایی نخواهد بود؛ بلکه میتواند بر قیمت غذا، کشاورزی، منابع آب، تورم و حتی امنیت اقتصادی کشور اثر مستقیم بگذارد.
ایران اکنون در شرایطی قرار گرفته که باید همزمان برای دو سناریو آماده باشد؛ از یکسو خشکسالی و تنش آبی و از سوی دیگر بارشهای سیلآسا و بحران مدیریت آب. همین دوگانه، سوپر النینوی ۲۰۲۶ را به یکی از مهمترین تهدیدهای اقلیمی سالهای آینده تبدیل کرده است.
