مطالبات گندمکاران تیرماه واریز میشود؟ / تبعات تاخیر در پرداخت پول گندم
در حالی که خرید تضمینی گندم از مرز ۴ میلیون تن گذشته، تاخیر طولانیمدت دولت در تسویه مطالبات و پرداخت تنها ۳۱ درصد از پول کشاورزان، خودکفایی گندم را با چالش جدی مواجه کرده است.
به گزارش اقتصادآنلاین، تاخیرهای طولانیمدت در تسویه حساب با کشاورزان، پروژه خودکفایی گندم ایران را در آستانه یک بحران جدی قرار داده است. در حالی که خریدهای دولتی به بیش از ۴ میلیون تن رسیده، گزارشها نشان میدهد دولت تاکنون تنها بخش کوچکی از مطالبات گندمکاران را پرداخت کرده است؛ وضعیتی که انگیزه کشاورزان را برای فروش محصول به دولت به شدت کاهش داده و گندم داخلی را به سمت بازار آزاد، خوراک دام و حتی قاچاق سوق میدهد.
کارنامه پرداختیها؛ چند درصد از مطالبات گندمکاران تسویه شده است؟
آمارهای رسمی از یک شکاف عمیق میان میزان گندم تحویل دادهشده و پول واریزی به حساب کشاورزان حکایت دارد:
ارزش کل خرید تضمینی
تا ابتدای تیرماه ۱۴۰۵، بیش از ۴ میلیون تن گندم به ارزش حدود ۲۰۰ هزار میلیارد تومان (۲۰۰ همت) به مراکز دولتی تحویل داده شده است.
آخرین وضعیت واریزیها
طبق اعلام سازمان هدفمندسازی یارانهها، با واریز مرحله جدید به مبلغ ۱۲.۲ هزار میلیارد تومان، مجموع کل پرداختیها به کشاورزان به ۶۲.۳ هزار میلیارد تومان رسیده است.
سهم ناچیز تسویه حساب
دولت عملاً تا اینجای کار تنها حدود ۳۱ درصد از کل پول گندم خریداریشده را پرداخت کرده و نزدیک به ۱۳۸ همت از مطالبات همچنان معوق است.
سهمیهبندی درصدی واریزها
کشاورزانی که از فروردین تا ۱۵ اردیبهشت محصول خود را تحویل دادهاند تنها ۵۷ درصد طلب خود، و تحویلدهندگان ۱۶ اردیبهشت تا ۲۰ خرداد نیز فقط ۴۴ درصد مطالباتشان را دریافت کردهاند. برخی کشاورزان پس از گذشت ۱.۵ تا ۳ ماه هنوز نیمی از پول خود را نگرفتهاند.
چرا خرید تضمینی از پیشبینیها عقب افتاد؟
به گفته عطاءالله هاشمی، رئیس بنیاد ملی گندمکاران، با توجه به بارندگیهای مناسب بهاره، انتظار میرفت میزان خرید تضمینی تا پایان خرداد به ۵ میلیون تن برسد، اما تحویل گندم به مراکز دولتی با کاهش یک میلیون تنی روبهرو شده است. علت اصلی این عقبماندگی، بیاعتمادی کشاورزان به خوشقولی دولت در پرداختها است که باعث شده بخش زیادی از گندم تولیدی به کانالهای غیردولتی هدایت شود.
تبعات خطرناک تاخیر در پرداختها: گندم کجا میرود؟
تعلل سازمان برنامه و بودجه و سازمان هدفمندسازی یارانهها در تامین منابع مالی، مسیرهای انحرافی جدیدی برای گندم داخلی باز کرده است:
تبدیل نان انسان به خوراک دام
به دلیل تورم و قیمت بالای نهادههای دامی، کشاورزان ترجیح میدهند بخشی از گندم خود را به عنوان خوراک دام مصرف کنند یا به کارخانجات تولید خوراک طیور بفروشند. تا امروز حدود ۱.۵ میلیون تن گندم از چرخه خرید دولتی خارج شده است.
جذابیت شدید قاچاق به عراق
در حالی که خرید تضمینی در ایران با قیمتهای مصوب دولتی و با ماهها تاخیر پرداخت میشود، نرخ گندم در کشور عراق به بیش از ۸۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم رسیده است؛ اختلافی که انگیزه قاچاق مرزی را به شدت بالا میبرد.
ورود واسطهها و احتکار
دلالان با پرداخت پول نقد (هرچند کمتر از نرخ دولتی) گندم را از کشاورزِ نیازمند به نقدینگی خریده و آن را برای فروش با قیمتهای بالاتر در آینده دپو میکنند.
تهدید خودکفایی و سناریوی واردات گندم گرانقیمت
تداوم این وضعیت دو آسیب راهبردی به همراه دارد:
نیاز به واردات فوری
هر یک کیلوگرم گندمی که از چرخه خرید دولتی خارج شود، دولت را مجبور میکند برای تامین نان مصرفی جامعه دست به واردات بزند. این در حالی است که به دلیل خشکسالی در ایالتهای گندمخیز آمریکا، پیشبینی میشود قیمتهای جهانی گندم افزایش یابد و دولت ناچار شود ارز باارزشی را برای خرید گندم خارجی گرانتر هزینه کند.
تهدید کشت سال آینده
کشاورزان برای آمادهسازی زمین، خرید بذر، کود و نهادههای کشت بعدی به نقدینگی حاصل از فروش امسال نیاز دارند. دست خالی کشاورزان در فصل کشت، احتمالاً به تغییر کاربری اراضی و کاهش شدید سطح زیر کشت گندم در سال زراعی آینده منجر خواهد شد.
آیا مطالبات گندمکاران در تیرماه واریز میشود؟
اگرچه رئیسجمهور دستور مستقیم برای تسویه مطالبات صادر کرده است، اما بدنه اجرایی در سازمان برنامه و بودجه و هدفمندسازی یارانهها هنوز موفق به تامین ۱۵۰ همت مابهالتفاوت مطالبات نشدهاند. کشاورزان با توجه به آغاز فصل برداشت در مناطق سردسیر و شمالغرب کشور، چشمانتظار واریزهای جدید در تیرماه هستند؛ واریزهایی که اگر طی روزهای آینده به طور کامل انجام نشود، عملاً فرصت جذب مابقی گندم تولیدی کشور به انبارهای دولتی را از بین خواهد برد.
