فناوری اطلاعات؛ مسیر ایران از نااطمینانی به ثبات و توسعه
بیستودوم تیرماه، همزمان با زادروز محمد بن موسی خوارزمی، دانشمند بزرگ ایرانی و بنیانگذار مفهوم الگوریتم، در تقویم رسمی کشور به نام روز ملی فناوری اطلاعات ثبت شده است؛ روزی برای پاسداشت متخصصان، کارآفرینان، مدیران، پژوهشگران و فعالانی که با دانش، خلاقیت و تلاش خود، زیرساخت حرکت ایران بهسوی آینده را بنا میکنند.
به گزارش اقتصادآنلاین، گرامیداشت این روز، بهویژه در شرایط کنونی کشور، نباید به صدور پیامهای تبریک و برگزاری آیینهای نمادین محدود شود. روز ملی فناوری اطلاعات فرصتی برای بازاندیشی درباره جایگاه فناوری در آینده ایران و طرح این پرسش اساسی است که چگونه میتوان از ظرفیت اقتصاد دیجیتال برای عبور از نااطمینانی، بازسازی اعتماد و دستیابی به ثبات پایدار استفاده کرد.
ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به ثبات اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی نیازمند است. ثبات، تنها به معنای آرامش مقطعی یا کاهش نوسانات اقتصادی نیست؛ بلکه به معنای شکلگیری محیطی قابل پیشبینی برای زندگی مردم، فعالیت بنگاهها، سرمایهگذاری کارآفرینان و تصمیمگیری فعالان اقتصادی است. در چنین مسیری، فناوری اطلاعات یک بخش فرعی یا صرفاً تخصصی محسوب نمیشود، بلکه یکی از مهمترین زیرساختهای بازگشت کشور به ثبات است.
اقتصاد دیجیتال این توانایی را دارد که هزینه مبادلات را کاهش دهد، شفافیت را افزایش دهد، دسترسی مردم به خدمات را تسهیل کند، فرصتهای شغلی جدید به وجود آورد و امکان فعالیت اقتصادی را فارغ از محدودیتهای جغرافیایی فراهم سازد. آمارهای رسمی نشان میدهد سهم اقتصاد دیجیتال ایران از تولید ناخالص داخلی از ۴.۴۹ درصد در سال ۱۴۰۰ به ۷.۱۴ درصد در سال ۱۴۰۳ رسیده است؛ با این حال، تحقق هدف تعیینشده برای افزایش این سهم تا ۱۵ درصد، به توسعه زیرساختها، افزایش سرمایهگذاری و ایجاد محیطی باثبات و قابل پیشبینی نیاز دارد.
تجربه سالهای اخیر بهروشنی نشان داده است که اختلال در زیرساختهای ارتباطی، تغییرات مستمر در مقررات و محدودیت در دسترسی به ابزارهای مورد نیاز، تنها یک مسئله فنی نیست. چنین شرایطی مستقیماً بر فروش، اشتغال، سرمایهگذاری، صادرات خدمات، فعالیت شرکتهای نوآور و اعتماد کارآفرینان اثر میگذارد. ثبات و کیفیت اینترنت، همانند انرژی، حملونقل و نظام مالی، بخشی از زیرساخت حیاتی اقتصاد امروز است و سرمایهگذاری در آن، سرمایهگذاری برای آینده تولید و رشد اقتصادی کشور به شمار میرود.
گذار ایران به ثبات، بدون ایجاد ثبات دیجیتال امکانپذیر نخواهد بود. کسبوکارها باید بتوانند درباره آینده فعالیت خود برنامهریزی کنند، سرمایهگذار باید نسبت به استمرار دسترسی به زیرساختهای ارتباطی اطمینان داشته باشد و نیروی متخصص باید احساس کند که میتواند دانش، خلاقیت و آینده حرفهای خود را در داخل کشور به کار گیرد.
از این منظر، سیاستگذاری در حوزه فناوری اطلاعات باید بر چند اصل روشن استوار باشد: تأمین دسترسی پایدار و باکیفیت به شبکههای ارتباطی، ایجاد مقررات شفاف و قابل پیشبینی، حفاظت از دادهها و حریم خصوصی، تقویت امنیت سایبری، توسعه دولت هوشمند، حمایت از سرمایهگذاری بخش خصوصی و فراهمکردن زمینه حضور کسبوکارهای ایرانی در بازارهای منطقهای و جهانی.
حمایت واقعی از فعالان فناوری نیز صرفاً با اعطای تسهیلات یا برگزاری نمایشگاهها تحقق پیدا نمیکند. مهمترین حمایت، کاهش نااطمینانی و حذف موانعی است که هزینه فعالیت اقتصادی را افزایش میدهد. کارآفرین دیجیتال پیش از دریافت وام، به اینترنت پایدار، قوانین روشن، امکان دسترسی به بازار، امنیت سرمایهگذاری و اعتماد به آینده نیاز دارد.
همچنین ضروری است نگاه به فناوری اطلاعات از سطح ابزار و تجهیزات فراتر رود. فناوری باید در خدمت بهبود کیفیت حکمرانی، کاهش فساد، افزایش شفافیت، تسهیل خدمات عمومی و تقویت ارتباط میان مردم و نهادهای اجرایی قرار گیرد. هر فرایند اداری که کوتاهتر، شفافتر و هوشمندتر میشود، بخشی از سرمایه اجتماعی ازدسترفته را بازسازی میکند و هر خدمت دیجیتال قابل اعتماد، گامی در جهت افزایش رضایت عمومی و ثبات اجتماعی است.
در این میان، نقش بخش خصوصی و تشکلهای تخصصی بسیار مهم است. دولت باید از تصدیگری فاصله گرفته و با فراهمکردن زیرساخت، تنظیمگری هوشمند و تضمین رقابت سالم، میدان را برای نوآوری و سرمایهگذاری بخش خصوصی باز کند. تجربه جهانی نشان داده است که نوآوری با دستور اداری شکل نمیگیرد؛ بلکه در محیطی مبتنی بر آزادی عمل، رقابت، اعتماد و پیشبینیپذیری رشد میکند.
روز ملی فناوری اطلاعات، فرصت قدردانی از تمام متخصصانی است که با وجود دشواریها، چراغ نوآوری را در کشور روشن نگه داشتهاند؛ از برنامهنویسان و کارشناسان شبکه تا بنیانگذاران استارتآپها، مدیران فناوری، پژوهشگران، استادان، دانشجویان، فریلنسرها و صاحبان کسبوکارهای آنلاین. سرمایه اصلی اقتصاد دیجیتال ایران، نه تجهیزات و ساختمانها، بلکه همین انسانهای توانمند و خلاقاند.
امروز بیش از آنکه به ستایش لفظی فناوری نیاز داشته باشیم، به تصمیمهای شجاعانه برای فراهمکردن بستر رشد آن نیازمندیم. آینده ایران از مسیر بازسازی اعتماد، تقویت سرمایه انسانی، توسعه زیرساختهای ارتباطی و پذیرش فناوری بهعنوان یکی از ارکان امنیت و توسعه ملی عبور میکند.
به مناسبت روز ملی فناوری اطلاعات، ضمن تبریک این روز به همه فعالان، متخصصان و کارآفرینان این حوزه، امیدوارم سیاستگذاران کشور با اتکا به ظرفیت بخش خصوصی و جامعه تخصصی، مسیر دستیابی به اینترنت پایدار، حکمرانی هوشمند، اقتصاد رقابتی و آیندهای قابل پیشبینی را هموار کنند.
فناوری اطلاعات تنها ابزار توسعه نیست؛ زبان مشترک ایران برای گفتوگو با آینده است. اگر خواهان عبور از نااطمینانی و حرکت بهسوی ثبات هستیم، باید این زبان را به رسمیت بشناسیم و الزامات آن را در تصمیمگیریهای ملی جدی بگیریم.
