۲.۴ میلیارد دلار قاچاق در بازار لوازم آرایش | کالاها از کدام کشورها وارد ایران می‌شوند؟

گروه اقتصادی - مسیحا حیدریان؛ بازار لوازم آرایشی و بهداشتی، تحت تأثیر جنگ، ممنوعیت واردات، محدودیت‌های ارزی و رشد قاچاق، روز‌های پرچالشی را پشت سر گذاشت.

با اجرای ثبت آماری واردات از محل قانون ملوانی و کولبری، بخشی از فعالان این حوزه امیدوارند مسیر واردات رسمی تسهیل شود و از حجم تجارت غیررسمی کاسته شود.

موسی احمدزاده، رئیس انجمن واردکنندگان فرآورده‌های بهداشتی، آرایشی و عطریات ایران و عضو نمایندگان اتاق ایران در گفتگو با اقتصادآنلاین از وضعیت واردات، بازار، قاچاق و چالش‌های پیش روی این صنعت می‌گوید.

واردات لوازم آرایشی بیشتر از کدام کشور‌ها انجام می‌شود؟

*آقای احمدزاده؛ لوازم آرایشی و بهداشتی وارداتی بیشتر از کدام کشور‌ها وارد ایران می‌شود و با توجه به شرایط جنگی، واردات این محصولات چه تغییری کرده است؟

هرچند ممنوعیت واردات برداشته شد اما به دلیل محدودیت‌های ارزی، واردات عملاً با مشکلات زیادی مواجه بود و تخصیص ارز زمان‌بر انجام می‌شد. از ابتدای امسال و پس از تعطیلات نوروز، با اجرای ثبت آماری واردات از محل قانون ملوانی و کولبری، امکان واردات با ارز متقاضی فراهم شده و این اتفاق می‌تواند بخشی از مشکلات را برطرف کند.

در حال حاضر بخش عمده واردات از مرز‌های غربی کشور به‌ویژه از ترکیه انجام می‌شود. البته جنگ نیز بر روند تجارت بی‌تأثیر نبود. اما همچنان این مسیر یکی از مهم‌ترین مبادی تأمین کالا‌های وارداتی به شمار می‌رود.

بازار با کمبود کالا روبه‌رو نیست

*در حال حاضر وضعیت بازار لوازم آرایش چگونه است؟

کمبود کالای آرایشی در بازار نداریم. تولیدکنندگان داخلی نیز طی سال‌های اخیر پیشرفت قابل قبولی داشته‌اند، هرچند افزایش قیمت مواد اولیه و محصولات پتروشیمی، روند تولید را با دشواری‌هایی روبه‌رو کرده است.

آنچه امروز بیش از هر چیز نگران‌کننده است، افزایش قاچاق و ورود کالا‌های تقلبی به بازار است. کاهش قدرت خرید مردم نیز باعث شده بخشی از مصرف‌کنندگان به سمت کالا‌های ارزان‌تر بروند و این موضوع می‌تواند زمینه گسترش محصولات غیراستاندارد را فراهم کند.

به اعتقاد من، اگر واردات رسمی تسهیل شود و تعرفه‌ها و هزینه‌های گمرکی متناسب باشد، هم نیاز بازار بهتر تأمین می‌شود، هم تولید داخلی از طریق تأمین مواد اولیه و واردات کالا‌هایی که امکان تولید آنها در داخل وجود ندارد، تقویت خواهد شد.

سهم چین و امارات در بازار آرایشی ایران

*برخی معتقدند بخش قابل توجهی از لوازم آرایشی از چین یا امارات وارد کشور می‌شود. ارزیابی شما چیست؟

چین نخستین شریک تجاری ایران است، اما در صنعت آرایشی و بهداشتی، بخش عمده واردات از مسیر ترکیه انجام می‌شود. کالا‌هایی هم که از امارات وارد می‌شوند، معمولاً از طریق این کشور ترانزیت یا به اصطلاح «شیپ» می‌شوند.

در حوزه مواد اولیه نیز کمبود خاصی وجود ندارد. مشکلی که امروز هم تولیدکننده و هم مصرف‌کننده را تهدید می‌کند، ورود کالا‌های قاچاق و غیراستاندارد است که علاوه بر آسیب به اقتصاد، سلامت مصرف‌کنندگان را نیز به خطر می‌اندازد.

آمار‌های غیررسمی درباره قاچاق قابل استناد نیست

* پیش از این اعلام شده بود حدود ۳۰ درصد لوازم آرایشی موجود در بازار قاچاق است. این آمار را تأیید می‌کنید؟

درباره سهم درصدی قاچاق نمی‌توان بدون انجام مطالعات تخصصی اظهارنظر کرد. محاسبه سهم قاچاق در بازار نیازمند بررسی دقیق شکاف عرضه و تقاضاست و هر عددی را نمی‌توان مبنای تحلیل قرار داد.

اما آنچه بر اساس آمار‌های ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، حجم قاچاق در این صنعت از حدود یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار در سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ به حدود ۲ میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلار رسیده است؛ بنابراین اصل افزایش قاچاق قابل انکار نیست، اما درباره درصد آن نمی‌توان بدون پشتوانه آماری دقیق اظهار نظر کرد.

قاچاق همچنان ارز را از کشور خارج می‌کند

*با توجه به شرایط فعلی، وضعیت صادرات در صنعت آرایشی و بهداشتی چگونه است و قاچاق چه اثری بر خروج ارز از کشور دارد؟

صادرات قابل توجهی در این صنعت نداریم. زمانی که واردات در سال‌های گذشته محدود شد، این تصور وجود داشت که تولید داخلی می‌تواند صادرات را افزایش دهد، اما چنین اتفاقی در مقیاس قابل توجه رخ نداد. البته در بخش شوینده‌ها عملکرد قابل قبولی داشته‌ایم، اما در حوزه آرایشی و بهداشتی، آمار صادرات چندان چشمگیر نیست.

در مقابل، سالانه میلیارد‌ها دلار کالا از مسیر‌های غیررسمی وارد کشور می‌شود و ارز نیز از همین مسیر‌ها خارج می‌شود. اگر واردات از مبادی رسمی انجام شود، علاوه بر اینکه دولت از محل حقوق و عوارض گمرکی درآمد کسب می‌کند، می‌توان از گسترش اقتصاد پنهان جلوگیری کرد و بخشی از منابع را نیز در خدمت کنترل تورم و تأمین نیاز بازار قرار داد.

فهرست‌های سازمان غذا و دارو تنها بخشی از بازار را پوشش می‌دهد

*سازمان غذا و دارو گاهی فهرستی از محصولات آرایشی و بهداشتی غیرمجاز منتشر می‌کند. واکنش شما به این فهرست‌ها چیست؟

انتشار این فهرست‌ها اقدامی لازم است، اما باید در نظر داشت که نظارت بر بازاری به وسعت ایران کار ساده‌ای نیست. طبیعتاً بازرسی‌ها به صورت موردی و نمونه‌ای انجام می‌شود و امکان رصد همه واحد‌های عرضه‌کننده وجود ندارد.

واقعیت این است که قاچاق، اقتصاد پنهان و نبود شفافیت، آسیب جدی به این صنعت وارد کرده است. ما بار‌ها این موضوع را به مسئولان دولت منتقل کرده‌ایم و معتقدیم تا زمانی که مسیر واردات رسمی تسهیل نشود، مقابله با قاچاق به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.

تولید بدون کارخانه می‌تواند به توسعه صنعت آرایشی و بهداشتی کمک کند

*در سال‌های اخیر واردکنندگان چه نقشی در توسعه تولید لوازم آرایشی داخلی داشته‌اند؟

برخلاف برخی تصورها، بسیاری از فعالان این حوزه به سمت تولید بدون کارخانه حرکت کرده‌اند. امروز حدود ۱۷۰ تا ۱۸۰ شرکت با مدل «پرایوت لیبل» (یعنی یک کارخانه یا تولیدکننده، کالایی را می‌سازد، اما آن را با نام تجاری و برچسب شرکت دیگری می‌فروشد) فعالیت می‌کنند و از ظرفیت تولید داخلی برای عرضه محصولات خود استفاده می‌کنند.

از تصویب سیاست تولید بدون کارخانه استقبال می‌کنیم و امیدواریم تسهیلات پیش‌بینی‌شده برای این بخش نیز اجرایی شود. اگر موانع برطرف شود، واردات رسمی، تولید و حتی صادرات می‌توانند در کنار هم رشد کنند و نیاز بازار نیز به شکل قانونی و شفاف تأمین شود.

افزایش قیمت‌ها بیشتر تحت تأثیر نرخ ارز بوده است

*قیمت محصولات وارداتی نسبت به ماه‌های گذشته چه تغییری کرده است؟

افزایش قیمت‌ها بیش از هر چیز تحت تأثیر رشد نرخ ارز بوده است. البته در بازار‌های جهانی نیز به دلیل تحولات منطقه، هزینه‌ها تا حدی افزایش یافته، اما این افزایش قابل مقایسه با رشد قیمت برخی مواد اولیه در داخل کشور نیست.

در ایران، افزایش قیمت مواد اولیه پتروشیمی فشار زیادی به تولیدکنندگان وارد کرد و همین مسئله بر قیمت تمام‌شده محصولات نیز اثر گذاشت.

بروکراسی طولانی، مانع توسعه صنعت آرایشی و بهداشتی است

*مهم‌ترین معضل صنعت آرایشی و بهداشتی در ایران را چه عوامی می‌دانید؟ 

یکی از مهم‌ترین مشکلات فعالان این صنعت، طولانی بودن فرآیند ثبت علائم تجاری و دریافت مجوزهاست. در بسیاری از کشورها، فاصله ثبت برند تا دریافت مجوز‌های بهداشتی حدود دو هفته است، اما این فرآیند در ایران ممکن است چند ماه طول بکشد.

نبود هماهنگی میان دستگاه‌هایی مانند سازمان ثبت اسناد، سازمان غذا و دارو و وزارت صنعت، معدن و تجارت باعث شده فرآیند‌ها زمان‌بر و فرسایشی شود. اگر این روند اصلاح و دستگاه‌ها به صورت یکپارچه عمل کنند، بهره‌وری افزایش می‌یابد و امکان رقابت با کشور‌های منطقه نیز بیشتر خواهد شد.

ایران ظرفیت بالایی در صنعت آرایشی و بهداشتی دارد. اگر سیاست‌گذاری‌ها در مسیر تسهیل تولید، واردات رسمی و کاهش بروکراسی قرار گیرد، هم می‌توان اقتصاد پنهان را کوچک‌تر کرد، هم زمینه توسعه تولید و حضور در بازار‌های صادراتی را فراهم ساخت.