افت قدرت سرمایه‌گذاری در بازار خودرو؛ چرا خودروهای برقی هنوز مشتری ندارند؟

سید ولی الله مقدس: خودروهای برقی نیز با وجود حرکت جهانی به سمت برقی‌سازی، در بازار ایران با موانعی مانند کمبود زیرساخت شارژ، قیمت بالای خرید، چالش‌های فنی و نگرانی درباره بازار دست‌دوم مواجه‌اند؛ عواملی که موجب شده این خودروها هنوز به گزینه‌ای فراگیر برای مصرف‌کنندگان ایرانی تبدیل نشوند.

فروپاشی قدرت سرمایه‌گذاری در بازار خودرو

رشد تورم و رکود حاکم بر بازار، قدرت سرمایه‌گذاری فعالان بازار را به شدت کاهش داده است. سرمایه‌گذاری که در سال گذشته قادر به خرید پنج دستگاه خودرو بود، امسال تنها توان خرید دو یا سه خودرو را دارد.

کاهش نسبی فاصله قیمتی خودرو در کارخانه و بازار آزاد، لزوما نشان‌دهنده بهبود وضعیت بازار نیست، بلکه بازتابی از یک بحران عمیق‌تر در سطح کلان اقتصاد است.

در حال حاضر تفاوت قیمت محصولات سایپا و ایرانخودرو نسبت به بازار آزاد به بازه 200 تا 260 میلیون تومان محدود شده است. باید خاطرنشان کرد اگرچه کاهش این شکاف قیمتی باعث شده است سودآوری حاصل از ثبت‌نام در کوتاه مدت کاهش یابد، اما به‌دلیل وجود تورم ساختاری در اقتصاد ایران و محدودیت‌های همیشگی در زنجیره عرضه، خودرو همچنان در ذهن نگاه جامعه، از یک کالای مصرفی به یک کالای سرمایه‌ای تغییر ماهیت داده است.

محدودیت عرضه، موتور محرک بخش‌های قیمتی است و تنها با افزایش واقعی عرضه در بازار، شاهد تعدیل قیمت‌ها خواهیم بود.

چرا خودروهای برقی در ایران خریدار ندارند؟

درحالیکه جهان با سرعتی خیره‌کننده به‌سمت گذار از سوخت‌های فسیلی به‌سمت برقی‌سازی حرکت می‌کند، بازار خودروی ایران در نقطه مقابل قرار گرفته است. برخلاف پیش‌بینی‌ها مبنی براینکه قیمت بالای سوخت‌های فسیلی با دغدغه‌های زیست‌محیطی باعث استقبال از خودروهای برقی می‌شود، بازار ایران در برابر این فناوری نوعی مقاومت سیستماتیک نشان می‌دهد.

چالش‌های اصلی که مانع از تبدیل شدن خودروی برقی به یک انتخاب محبوب در ایران شده است عبارت‌انداز:

نبود ایستگاه‌های شارژ در مسیرهای اصلی و همچنین نبود زیرساخت‌های شارژ در آپارتمان‌ها و مجتمع‌های مسکونی، خودروی برقی را از یک وسیله حمل‌ونقل پاک به یک دغدغه تبدیل کرده است.

یکی از دلایل اصلی عدم استقبال از خودروهای برقی در ایران، عدم تناسب میان قیمت خرید و هزینه‌های جاری در ساختار اقتصادی ایران است، چرا که خودروهای برقی در ایران عمدتا یا وارداتی هستند یا در لایه‌های بالای تولید داخلی قرار دارند که باعث می‌شود قیمت خرید اولیه آن‌ها بسیار بالاتر از خودروهای بنزینی هم‌رده باشد.

خریدار ایرانی عموما به دنبال خودرویی است که در صورت نقص فنی، هر تعمیرکاری بتواند آن را برطرف کند، اما نبود متخصصان، تجهیزات دیاگ پیشرفته و قطعات یدکی ارزان برای موتورهای الکتریکی و باتری‌ها، ترس از کارافتادگی را در خریدار ایجاد می‌کند. و پاسخ این سئوال که اگر بخواهم این خودرو را در سال بعد بفروشم آیا کسی آن را می‌خرد؟

با توجه به چالش‌های مدیریت مصرف انرژی در شبکه برق ایران و نوسانات تولید در فصول مختلف، وجود میلیون‌ها خودروی برقی می‌تواند فشار مضاعفی بر شبکه سراسری وارد کند.

جمع‌بندی

خودروی برقی در ایران در شرایط فعلی نه یک راهکار اقتصادی و محیط‌زیستی، بلکه یک کالای لوکس و پرریسک تلقی می‌شود. واقعیت این است که برقی‌سازی حمل‌ونقل در ایران بدون اصلاح قیمت سوخت‌های فسیلی، سرمایه‌گذاری عظیم در شبکه شارژ سراسری و ایجاد شفافیت در فرآیند بازیافت و تعویض باتری دور از انتظار خواهد بود.