فرار نفت از تنگه هرمز/ کشورهای خلیج فارس برای دور زدن تنگه چه می‌کنند؟

شش ماه پیش، صادرات نفت از خلیج فارس کار نسبتاً سرراستی بود: نفت خام را با پایین ترین قیمت ممکن تولید کنید، از سریع ترین مسیر صادر کنید و به کشورهایی بفروشید که بیشترین توان پرداخت را دارند. آن روزها به پایان رسیده است.

در ادامه این مطلب آمده: عبور کشتی ها از تنگه هرمز که مدت ها کارآمدترین مسیر صادرات بود، به دلیل جنگ در ایران همچنان به شدت کاهش یافته است. بخش زیادی از نفتی که از تنگه عبور می کند سوار بر نفتکش هایی است که از میان گذرگاه پرمخاطره ای از پهپادهای تهاجمی ایران عبور می کنند، یا با خاموش کردن دستگاه های موقعیت یاب خود به صورت پنهان حرکت می کنند. دست کم ۱۷ دریانورد در این منطقه کشته شده اند.

کشورهای خلیج فارس که دهه ها بخش بزرگی از نفت جهان را تولید کرده اند، اکنون در پی پایان دادن به وابستگی خود به این آبراه باریک هستند. آن ها در حال ساخت یا گسترش خطوط لوله و زیرساخت های دیگری هستند که می توانند این تنگه را دور بزنند و ظرفیت ذخیره سازی را در مناطقی مانند آسیا به شدت افزایش می دهند.

این تلاش ها نشان می دهد که جنگ چگونه کسب و کار نفت را در خلیج فارس تغییر می دهد. این پروژه ها میلیاردها دلار هزینه و سال ها زمان برای تکمیل نیاز دارند، اما شرکت ها و دولت ها آن ها را پوشش های بیمه ای ضروری در منطقه ای می دانند که به طور فزاینده ای بی ثبات می شود. حتی اگر آتش بس میان ایالات متحده و ایران نیز تحقق یابد، صادرکنندگان خلیج فارس دریافته اند که اتکای بیش از حد به یک مسیر ترانزیت واحد خطری است که دیگر توان پذیرش آن را ندارند. و این اقدامات به مرور می تواند نفوذ ایران در منطقه را کاهش دهد.

بسیاری از مردم تصور می کنند تنگه هرمز هرگز همان سهم پیش از جنگ از صادرات نفت را به خود نخواهد دید»، بن کیهیل، تحلیلگر انرژی در دانشگاه تگزاس در آستین، گفت. «هیچ کشوری در جهان نمی خواهد دوباره تا این اندازه به آن نقطه ترانزیت متکی باشد.»

او گفت تولیدکنندگان انرژی اکنون ارزش بیشتری برای امن سازی زیرساخت های خود قائل شده اند، حتی اگر این کار هزینه بیشتر و کارایی کمتری داشته باشد.

پیش از آنکه ایالات متحده و اسرائیل در ۲۸ فوریه حملات نظامی به ایران را آغاز کنند، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام از تنگه هرمز عبور می کرد؛ تنگه ای که خلیج عمان را به خلیج فارس متصل می کند. اما محاصره های هم پوشان ایالات متحده و ایران، مین های دریایی، حملات موشکی و هزینه های سرسام آور بیمه عملاً این تنگه را بسته است.

صادرات نفت خام از این تنگه تا هفته گذشته به حدود ۳.۷ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است؛ این آمار را کپلر، شرکت ردیابی دریایی، اعلام کرده است. البته نفت بیشتری از این مقدار از خلیج فارس صادر می شود که بخشی از آن با کشتی هایی جابه جا می شود که اقداماتی برای دشوار کردن ردیابی شان انجام می دهند. همچنین روزانه میلیون ها بشکه از مسیرهای موجود مانند خطوط لوله ای خارج می شود که وابسته به دسترسی به  تنگه هرمز نیستند.

با این حال، شدت فعالیت ها برای یافتن راه حل های دائمی دور زدن تنگه در سراسر منطقه آشکار است. برای مثال در فجیره، شهر بندری امارات متحده عربی مشرف به خلیج عمان، گروه های ساختمانی شبانه روزی در حال احداث خط لوله نفت خام دوم به موازات خط لوله موجودی هستند که نفت را از میدان های خشکی ابوظبی منتقل می کند.

این پروژه بلندپروازانه قصد دارد ظرفیت دور زدن تنگه در این کشور را به دو برابر یعنی ۳.۶ میلیون بشکه در روز برساند و به تقریباً تمام نفت خام خشکی ابوظبی امکان دهد بدون آنکه کشتی ها مجبور به استفاده از تنگه هرمز باشند، به نفتکش های بین المللی برسد.

علاوه بر این، غول انرژی دولتی امارات، شرکت ملی نفت ابوظبی یا ادنوک، این هفته اعلام کرد که قصد دارد ۸.۲ میلیارد دلار برای گسترش کسب و کار گاز طبیعی خود هزینه کند. پیتر فن دریل، مدیر ارشد مالی ادنوک، به تلویزیون بلومبرگ گفت که این شرکت همچنین در حال بررسی طرح هایی برای یک تأسیسات صادرات گاز مایع در ساحل شرقی خود است تا از این طریق تنگه هرمز را دور بزند.

در عربستان سعودی همسایه، غول دولتی نفت، آرامکو، در حال تسریع توسعه چندمیلیارد دلاری خط لوله شرق-غرب خود است. این خط لوله ۱,۲۰۱ کیلومتری (۷۴۶ مایلی) که در دهه ۱۹۸۰ و در جریان جنگ ایران و عراق طراحی شد، شبه جزیره عربستان را تا بندر ینبع در دریای سرخ طی می کند. یاسر الرمیان، رئیس آرامکو، امسال آن را «شریان حیاتی» اقتصادی عربستان خواند و گفت از زمانی که ایران پس از حملات نظامی آمریکا و اسرائیل عملاً تنگه هرمز را بست، این خط لوله با موفقیت روزانه حدود هفت میلیون بشکه را از مسیر دیگری منتقل کرده است.

مقام های سعودی در تلاش اند روزانه یک تا دو میلیون بشکه دیگر به این ظرفیت اضافه کنند و همچنین در حال بررسی یک خط لوله دوم موازی کوچک تر برای فرآورده های نفتی پالایش شده هستند.

«در زمینه صادرات نفت خام، ما اکنون به دنبال افزایش فعالانه گزینه های جایگزین هستیم»، امین ناصر، مدیر اجرایی ارشد سعودی آرامکو، هفته گذشته گفت.

ابهام در تنگه هرمز همچنین موجب طرح های مشترک میان تولیدکنندگان خلیج فارس می شود.

یک کامیون از کنار مخازن بزرگ ذخیره نفت با واژه «ADNOC» عبور می کند.

شرکت ملی نفت ابوظبی یا ادنوک این هفته اعلام کرد که قصد دارد ۸.۲ میلیارد دلار برای گسترش کسب و کار گاز طبیعی خود هزینه کند. 

کویت در حال گفت و گو با عربستان سعودی و دیگر کشورهای عربی برای ساخت خط لوله ای است که میدان های نفتی این کشور را به بندرهایی در دریای سرخ یا عمان متصل کند. بر اساس گزارش های تلویزیون دولتی اردن، عراق و اردن طرح های مدت ها معوقی را برای خط لوله ای احیا کرده اند که می تواند روزانه تا یک میلیون بشکه نفت به بندر عقبه در ساحل دریای سرخ منتقل کند. عراق همچنین در حال تسریع طرح های بازسازی یک خط لوله نفتی آسیب دیده است تا نفت خام را از میدان های عراقی کرکوک به سواحل مدیترانه ای سوریه برساند.

با این حال بسیاری از این راه حل ها اصطکاک و دشواری های عظیمی به همراه دارند. تغییر مسیر تجاری عربستان سعودی بار امنیتی را به سمت دریای سرخ و تنگه باب المندب منتقل کرده است؛ جایی که گروه شبه نظامی حوثی در یمن به کشتی ها حمله می کند. روز سه شنبه، در پی حمله حوثی ها به یک کشتی در دریای سرخ، شش نفر کشته شدند.

کشورهای خلیج فارس علاوه بر خطوط لوله جدید، در حال ساختن بیمه نامه های فیزیکی در هزاران کیلومتر دورتر هستند و ظرفیت ذخیره سازی را در مکان هایی مانند کره جنوبی، ژاپن و هند گسترش می دهند.

منطق ساده است: اگر تنگه هرمز بسته شود، نفت از قبل در سوی دیگر دروازه قرار دارد.

«همه در تلاش اند ذخیره سازی بیشتری اضافه کنند»، ناصر از آرامکو گفت و افزود: «امنیت انرژی اکنون در حال تبدیل شدن به یک اولویت است.»

با این حال تحلیلگران خاطرنشان کردند که هرچند جنگ در ایران وابستگی کشورهای خلیج فارس به این تنگه را آشکار کرده است، این وابستگی هرگز به طور کامل از بین نخواهد رفت.

«آن ها قطعاً به تنگه هرمز نیاز دارند، زیرا مزایای بسیاری برایشان دارد و زیرساخت هایش موجود است»، کارول نخل، مدیر اجرایی ارشد شرکت مشاوره ای کریستول انرژی، گفت. اما او افزود: «احمقانه بود که آن ها تمام اعتماد خود را به هرمز معطوف کردند.»