محاسبه سهم هزینه بنزین در سبد خانوار | افزایش قیمت بنزین چقدر به تورم می‌افزاید؟ | اورعی: احتمال اعمال قیمت جدید از شهریور

از اجرای آزمایشی عرضه بنزین بدون یارانه با نرخ ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان در کرمان تا توقف این طرح و تکذیب اجرای آن، ابهام‌ها درباره افزایش قیمت بنزین افزایش یافته است. همزمان، جزئیات طرح جدید بنزینی و سناریو‌های دولت برای مدیریت ناترازی سوخت، از محدودیت عرضه تا تغییر سازوکار سهمیه‌ها توسط اسماعیل سقاب اصفهانی معاون پزشکیان در تلویزیون مطرح شد.

هاشم اورعی، کارشناس حوزه انرژی در گفت‌و‌گو با اقتصادآنلاین درباره آخرین وضعیت کمبود بنزین در کشور و طرح‌های پیشنهادی برای حل ناترازی بنزین در کشور توضیح داد.

وی با شرح وضعیت کمبود شدید بنزین در کشور به دلیل مسدود شدن مسیر‌های واردات از امارات و روسیه، اتخاذ طرحی از سوی دولت برای حل این مشکل را ناگزیر خواند و از محتمل‌ترین طرح بنزینی دولت که احتمالا تا شهریور ماه اجرایی می‌شود، سخن گفت.

کسری ۱۴ میلیون لیتری بنزین؛ تولید به مصرف نمی‌رسد

اورعی گفت: در حال حاضر ظرفیت تولید بنزین در پالایشگاه‌ها ۱۱۲ میلیون لیتر در روز است و ۹ میلیون لیتر هم پتروشیمی‌ها تولید می‌کنند. البته این موضوع برای ما زیان‌بار است، زیرا به جای تولید سایر کالا‌های صادراتی، مجبور به تولید بنزین هستیم. در مجموع، کل تولید ما به ۱۲۱ میلیون لیتر در روز می‌رسد. این در حالی است که متوسط مصرف بنزین در ماه قبل روزانه ۱۳۵ میلیون لیتر بود. یعنی فعلاً با روزی ۱۴ میلیون لیتر کسری مواجه هستیم.

وی با تاکید بر صعودی بودن روند مصرف بنزین در کشور افزود: این روند افزایش تقاضا در صورت در نظرگرفته نشدن تدبیر جدید، همچنان افزایشی خواهد بود. در سال گذشته، افزایش تقاضای بنزین ۶ درصد بود اما در پنج سال گذشته متوسط افزایش تقاضا سالانه ۱۰ درصد ثبت شده است؛ بنابراین اگر این ۱۴ میلیون لیتر ناترازی رها شود، قطعاً افزایش خواهد یافت.

واردات بنزین از امارات و روسیه دیگر ممکن نیست

این کارشناس انرژی در ادامه با اشاره به چالش‌های واردات بنزین اظهار داشت: تا پیش از این، کسری بنزین را از طریق واردات تامین می‌کردیم اما در حال حاضر امکان واردات نداریم. حتی اگر فرض کنیم پول آن را هم داشته باشیم، دلیل اصلی این است که ما پیش‌تر از طریق جنوب کشور یعنی از امارات، واردات بنزین را انجام می‌دادیم اما اکنون به دلیل تنش‌ها در تنگه هرمز، این امکان از دست رفته است. علاوه بر امارات، واردات بنزین از روسیه هم انجام می‌شد، اما اکنون روسیه به دلیل جنگ اوکراین و حملات هفته‌های اخیر اوکراین به پالایشگاه‌هایش، خود به خریدار بنزین از هند تبدیل شده است. در نتیجه امکان واردات برای ما وجود ندارد.

اورعی درباره نحوه مدیریت فعلی این ناترازی تاکید کرد: تنها راه باقی‌مانده که باعث شده تاکنون بتوانیم ادامه دهیم، استفاده از ذخایر استراتژیک است. به همین دلیل ذخایر استراتژیک ما رو به کاهش است و این روند نمی‌تواند ادامه یابد.

ماجرای اعلام افزایش قیمت بنزین در کرمان چه بود؟

اورعی در خصوص حواشی پیش‌آمده در استان کرمان درباره افزایش قیمت بنزین به ۸۷ هزار تومان توضیحاتی به اقتصادآنلاین ارائه داد. او در نشستی حضور داشت که جرقه اصلی افزایش قیمت بنزین را در کرمان رقم زد. 

اورعی درباره این جلسه گفت: ماجرای کرمان به حاشیه جلسه شورای اقتصاد در هفته گذشته بازمی‌گردد که مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، پیشنهادی را مطرح کرد، افراد حاضر در جلسه با این پیشنهاد موافقت کردند تا ابلاغ شود. اما این اقدام بدون اطلاع معاون اول رئیس‌جمهور و رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف انرژی انجام شد. در نتیجه طرح بنزین ۸۷ هزار تومانی در کرمان به اجرا درآمد و بلافاصله مشکلات، صف‌ها و ابراز نارضایتی‌ها را به دنبال داشت. با این حال ادامه اجرای آن بلافاصله لغو شد. ماجرای کرمان اصلاً ارتباطی به مسائل اقتصادی، تورم یا قیمت نداشت بلکه فقط ناشی از یک ناهماهنگی کامل بود که خود مسئولان نیز به آن اذعان دارند.

طرح‌های پیشنهادی دولت برای عبور از بحران

این کارشناس حوزه انرژی درباره طرح‌های سه گانه در دست بررسی در سازمان بهینه‌سازی مصرف انرژی گفت: در حال حاضر سه طرح از سوی سازمان بهینه‌سازی مطرح شده است. طرح اول شامل توزیع همان ۱۲۱ میلیون لیتر مصرف روزانه در میان مردم است و به محض پایان این سهمیه، اطلاع‌رسانی می‌شود که البته این طرح اصلاً قابل توجه نیست.

وی با اشاره به دومین طرح پیشنهادی، بیان کرد: طرح دیگر این است که بنزین موجود میان خودرو‌ها تقسیم شود. به این صورت که برای هر خودرو، سهمیه مشخصی تعیین شود و کسانی که خودرو ندارند سهمیه‌ای دریافت نکنند. اشکال طرح یاد شده، دور بودن آن از عدالت اجتماعی است. زیرا هزینه تمام‌شده بنزین را همه مردم ایران می‌پردازند، اما تنها دارندگان خودرو از این یارانه بهره‌مند می‌شوند.

اورعی درباره طرح سوم که آن را منطقی‌ترین گزینه در شرایط فعلی می‌نامد، گفت: بیشترین احتمال تصویب را طرح سوم دارد. البته تاکید می‌کنم که هنوز این طرح‌ها به طور رسمی تصویب نشده‌اند، اما انتظار می‌رود در یک تا دو هفته آینده تکلیف مشخص شود.

سهمیه ۱۲۰ لیتری برای هر خانوار روی میز دولت

وی در تشریح جزئیات طرح سوم گفت: در طرح سوم، به جای اختصاص بنزین به خودروها، محاسبه شده که روزانه حدود ۳۰ میلیون لیتر بنزین برای بخش حمل‌ونقل عمومی شامل تاکسی‌ها، تاکسی‌های اینترنتی و... اختصاص یابد. این سهمیه برای یک سال حفظ می‌شود اما به آنها مهلت داده خواهد شد تا ظرف این یک سال به سمت برقی‌سازی یا گازسوز کردن خودرو‌های خود حرکت کنند. از ۱۲۱ میلیون لیتر تولید روزانه، با کسر ۳۰ میلیون لیتر برای خدمات عمومی، ۹۰ میلیون لیتر باقی می‌ماند. اگر جمعیت کشور را ۹۰ میلیون نفر فرض کنیم، سهم هر فرد روزانه ۱ لیتر خواهد بود.

اورعی افزود: به این ترتیب، به یک خانوار ۴ نفره ماهانه ۱۲۰ لیتر بنزین با نرخ یارانه‌ای مثلاً ۵ هزار تومان تخصیص داده می‌شود. سپس دو گروه ایجاد می‌شود: کسانی که بیش از ۱۲۰ لیتر مصرف دارند و نیاز به خرید دارند و کسانی که خودرو ندارند یا کم‌مصرف هستند و می‌خواهند سهمیه خود را بفروشند. برای این منظور، سازمان بهینه‌سازی در صدد راه‌اندازی پلتفرمی است تا قیمت بازار آزاد را برآورد کند. قیمتی که خارج از سهمیه بوده و فرضاً حدود ۲۲ هزار تومان یا بیشتر خواهد بود. خریدار و فروشنده از طریق اپلیکیشن، مبادلات مالی و انتقال سهمیه را انجام می‌دهند.

آثار تورمی ناشی از اصلاح قیمت بنزین

وی درباره آثار تورمی اصلاح قیمت بنزین خاطرنشان کرد: افزایش قیمت بنزین اثر تورمی دارد، اما اثر اجتماعی آن به مراتب بیشتر از محاسبات عددی است. بر اساس بررسی‌های کارشناسی و تحلیل‌های انجام‌شده توسط متخصصان اقتصادی از جمله مسعود نیلی، بنزین در سبد خانوار یک درصد و در حمل‌ونقل عمومی ۲ تا ۳ درصد تاثیر مستقیم دارد. کشش تورمی قیمت بنزین ۵ درصد برآورد می‌شود؛ یعنی اگر قیمت بنزین ۲ برابر شود، حدود ۵ درصد به تورم کل افزوده خواهد شد. اما جو روانی ایجادشده در جامعه به اشتباه این گونه تفسیر می‌کند که با ۲ برابر شدن قیمت بنزین، تورم نیز ۲ برابر می‌شود که این برداشت کاملاً نادرست است.»

این کارشناس انرژی در ادامه گفت: متاسفانه انتظارات تورمی در جامعه وجود دارد و کاری هم نمی‌توان با آن کرد. ما راه دیگری نداریم. زیرا افزایش تولید بنزین نیازمند سرمایه‌گذاری سنگین حدود ۳۰ میلیارد دلار و زمانی بین ۴ تا ۷ سال است که در حال حاضر نه منابع مالی آن را داریم و نه امکاناتش را. ظرفیت تولید ما فعلاً همان ۱۲۱ میلیون لیتر در روز است و نمی‌توان ذخایر استراتژیک را تا ابد مصرف کرد.

طرح جدید بنزین تا پایان شهریور اجرایی می‌شود؟

اورعی درباره مزایا و معایب طرح پیشنهادی اصلی اظهار داشت: مزیت اصلی این طرح این است که فشار مالی را بر دوش اقشار مرفه می‌گذارد و اقشار آسیب‌پذیر که طبق آمار‌ها ۸۰ درصد جامعه را تشکیل می‌دهند و فاقد خودرو هستند، می‌توانند با فروش سهمیه خود، درآمد کسب کنند. البته با توجه به تورم ایجادشده، بخشی از این درآمد خنثی می‌شود، اما در مجموع برای آنها بهتر خواهد بود. عیب اصلی طرح نیز در پیچیدگی اجرایی آن و عدم برخورداری از سادگی لازم است. این طرح در جلسات کارشناسی سازمان بهینه‌سازی مصرف انرژی که جلسات آن به طور منظم با حضور کارشناسان برگزار می‌شود و در آن شرکت می‌کنم، در حال چکش‌کاری است و پیش‌بینی می‌شود در صورت به وقوع نپیوستن اتفاقی غیرمنتظره و نترسیدن دولت تا پایان شهریور ماه به مرحله اجرا برسد.