چرا تصمیم اصلاح قیمت بنزین سخت شد؟ | پیشنهاد یک اقتصاددان به دولت

مسیحا حیدریان؛ تصمیم دولت برای اصلاح قیمت بنزین در شرایطی که وضعیت ذخایر بنزین کشور، مطلوب نیست، نگرانی‌هایی را میان اقشار جامعه ایجاد کرده است. به گفته برخی صاحب‌نظران، اصلاح قیمت بنزین مولفه‌ای حیاتی برای مدیریت مصرف بنزین در کشور است اما افزایش ناگهانی قیمت و اطلاع‌رسانی مبهم از سوی سیاستگذار نیز می‌تواند شوک روانی تصمیم را تشدید کرده و به کاهش تاب‌آوری جامعه منجر شود.

در همین رابطه، کامران ندری، اقتصاددان در گفت‌و‌گو با اقتصادآنلاین درباره دلایل تثبیت قیمت بنزین و پیامد‌های آن توضیح داد. به گفته او، مشکل به سیاست‌های نادرست دولت در بازار کار، به‌ویژه در حوزه حقوق و دستمزد، برمی‌گردد.

علت مداخله دولت در قیمت‌ها

این اقتصاددان، درباره تصمیم سخت دولت برای اصلاح قیمت بنزین نیز، ادامه داد: به دلیل سرکوب حقوق و دستمزدها طی سال‌ها و دهه‌های گذشته، حاکمیت به این جمع‌بندی رسید که درآمد حاصل از فعالیت‌های روزمره نیروی کار، قدرت خرید کافی برای تامین نیاز‌های زندگی ایجاد نمی‌کند؛ بنابراین با مداخله در قیمت‌ها تلاش کرد شرایط معیشتی نیروی کار را تا حدی قابل تحمل کند.

ندری، یکی از مهمترین موانع اصلاح قیمت بنزین را، سرکوب نرخ طی سال‌های گذشته عنوان کرد و افزود: یکی از موارد مداخلات دولت، تثبیت قیمت حامل‌های انرژی بود چرا که قیمت حامل‌های انرژی در اقتصاد اهمیت زیادی دارد. دولت تلاش کرد با ثابت نگه داشتن قیمت انرژی، هزینه زندگی را برای نیروی کار کاهش دهد.

وی با تحلیل تبعات ثبات قیمت بنزین در طول سال‌های گذشته، گفت: در نتیجه این تصمیم، قیمت حامل‌های انرژی متناسب با تورم بیست سال گذشته، متعادل نشد. اکنون به وضعیتی رسیده‌ایم که با کمبود عرضه حامل‌های انرژی مواجه هستیم. تقاضایی که در قیمت‌های فعلی برای حامل‌های انرژی وجود دارد به‌مراتب بیشتر از توان عرضه اقتصاد کشور است.

چرا ایران با وجود ذخایر نفت و گاز با کمبود انرژی مواجه است؟

ندری با اشاره به وضعیت ذخایر انرژی ایران بیان کرد: مداخله قیمتی دولت باعث شد در حوزه‌ای که کشور ما در آن مزیت دارد با کمبود مواجه شویم. ایران دومین کشور جهان از نظر ذخایر گازی و چهارمین کشور از نظر ذخایر نفتی است، اما با وجود این مزیت، اکنون در تامین انرژی مورد نیاز اقتصاد با مشکل مواجه شده‌ایم.

وی توضیح داد: این وضعیت، نتیجه مداخلات نادرست قیمتی در بازار کار و بازار انرژی است. وقتی از حاکمیت صحبت می‌کنیم، منظور ما فقط قوه مجریه نیست؛ وضعیت فعلی اقتصاد ایران محصول عملکرد مجموعه حاکمیت، شامل قوه مجریه، قوه مقننه و قوه قضاییه است و نمی‌توان آن را صرفا به افرادی که امروز مسئولیت اجرایی دارند نسبت داد.

این استاد دانشگاه امام صادق با تشریح مشکل اصلی اقتصاد ایران، خاطرنشان کرد: مشکلی که امروز در اقتصاد ایران مشاهده می‌کنیم ریشه در گذشته دارد و در طول سال‌ها استمرار پیدا کرده و به وضعیت فعلی رسیده است. اکنون در شرایطی قرار داریم که نمی‌توانیم انرژی مورد نیاز اقتصاد کشور را با قیمت‌های فعلی تامین کنیم و عملا با کمبود مواجه شده‌ایم. دولت ناچار است بخشی از کمبود را از خارج تامین کند، اما از نظر مالی نیز توان واردات گسترده انرژی از جمله بنزین وجود ندارد.

افزایش قیمت بنزین چه فشاری به مردم وارد می‌کند؟

ندری با اشاره به شرایط درآمدی خانوار‌ها با توجه به افزایش قیمت بنزین در روزهای آینده، تأکید کرد: در یکی دو دهه گذشته، حقوق و دستمزد بخش قابل توجهی از اقشار آسیب‌پذیر در یکی دو دهه گذشته متناسب با نرخ تورم متعادل نشده است؛ بنابراین، اصلاح قیمت حامل‌های انرژی می‌تواند فشار بسیار زیادی به بخش قابل توجهی از مردم وارد کند.

وی تاکید کرد: به دلیل عدم تناسب دستمزدها با تورم، افزایش قیمت بنزین نمی‌تواند به شکل ناگهانی و یکباره انجام شود و سیاستگذار باید آثار این تصمیم بر معیشت مردم را در نظر بگیرد.

این اقتصاددان در پاسخ به این پرسش که بهترین راهکار برای اصلاح قیمت بنزین چیست، گفت: تنها راهی که در شرایط فعلی وجود دارد این است که اصلاح قیمت حامل‌های انرژی به صورت تدریجی و مرحله‌به‌مرحله انجام شود.

افزایش قیمت بنزین چگونه باید اجرا شود؟

این اقتصاددان اظهار کرد: دولت باید در کنار افزایش تدریجی قیمت حامل‌های انرژی، برنامه‌های جبرانی مشخصی نیز برای اقشاری داشته باشد که به صورت مستقیم یا غیرمستقیم و از طریق تورم ناشی از افزایش قیمت انرژی آسیب می‌بینند.

وی افزود: این برنامه‌های جبرانی می‌تواند از طریق کالا‌برگ، اصلاح حقوق و دستمزد‌ها اجرا شود، اما در این بخش دولت باید کارشناسی دقیقی انجام دهد و محاسبات مربوط به اصلاح حقوق یا افزایش مبلغ کالا‌برگ، دقیق و متناسب با میزان فشاری باشد که به خانوار‌ها وارد می‌شود.

ندری ادامه داد: اجرای این سیاست شدنی است، مشروط بر اینکه اصلاح قیمت حامل‌های انرژی به صورت تدریجی و مرحله‌به‌مرحله انجام شود، دولت بازخورد هر مرحله را بررسی کند و آثار و تبعات آن را به‌درستی ارزیابی کند و سپس وارد مرحله بعدی شود.

ناآرامی‌های اجتماعی دوباره تکرار می‌شود؟

استاد دانشگاه امام صادق درباره نگرانی‌ها از تبعات اجتماعی افزایش قیمت بنزین گفت: نارضایتی ناشی از اصلاح قیمت بنزین نباید به شکلی مدیریت شود که مردم به خیابان بیایند و شاهد تکرار اتفاقات تلخ گذشته باشیم. سیاستگذار باید نسبت به تبعات اجتماعی تصمیم خود حساس باشد.

وی ادامه داد: یکی از مشکلات، نحوه اطلاع‌رسانی درباره چنین تصمیماتی است. اینکه دولت به صورت نصفه و نیمه درباره افزایش قیمت بنزین صحبت کند و مرتب اعلام شود که جزئیات در روز‌های آینده اعلام خواهد شد، می‌تواند بر تاب‌آوری جامعه و رفتار مردم اثر بگذارد.

این اقتصاددان تاکید کرد: سیاستگذار، چه پیش از تصمیم‌گیری نهایی درباره افزایش قیمت بنزین و چه پس از آن، باید درباره روند اصلاح قیمت و میزان افزایش احتمالی، اطلاع‌رسانی شفاف داشته باشد.

ندری افزود: اگر قرار است قیمت بنزین افزایش پیدا کند، مردم باید از قبل نسبت به این موضوع آگاهی داشته باشند و سیاستگذار نمی‌تواند جامعه را در شرایطی قرار دهد که هر روز منتظر اعلام یک تصمیم جدید باشد.

وی خاطرنشان کرد: دولت باید یک روند مشخص برای اطلاع‌رسانی در پیش بگیرد و از طریق رسانه‌ها و تلویزیون، مردم را نسبت به ضرورت اصلاح قیمت انرژی، نحوه اجرای آن و سیاست‌های جبرانی آگاه کند. اطلاع‌رسانی مستمر و شفاف می‌تواند به کاهش شوک روانی تصمیم و افزایش همراهی جامعه کمک کند.

این اقتصاددان تاکید کرد: در مجموع، اصلاح قیمت حامل‌های انرژی با دو شرط امکان‌پذیر است؛ اول اینکه این اصلاح به صورت تدریجی و مرحله‌به‌مرحله انجام شود و دوم اینکه سیاست‌های جبرانی مناسب، دقیق و کارشناسی‌شده همزمان در دستور کار قرار گیرد. به این ترتیب، می‌توان فشار ناشی از افزایش قیمت انرژی را مدیریت کرد و از تشدید تبعات اقتصادی و اجتماعی آن جلوگیری کرد.