از مسقط تا ناو آبراهام لینکلن؛ آیا تهران و واشنگتن وارد مرحله کنترل تنش شدند؟

اقتصاد آنلاین، محمد بیات: صبح جمعه ششم فوریه، سید عباس عراقچی و استیو ویتکاف بار دیگر به مسقط رفتند تا بتوانند (شاید) برای آخرین بار گزینه «دیپلماسی» را امتحان کنند. در فاصله چند ماه باقی مانده تا انتخابات میان دوره‌ای کنگره دونالد ترامپ و حزب جمهوری خواه سعی دارند تا با دستاوردسازی در حوزه سیاست خارجی بتوانند ضعف‌ها و اختلافات داخلی را پوشش داده و بار دیگر «گوی سبقت» را از رقبای دموکرات خود بربایند! با آنکه بیانیه‌های رسمی و خبرگزاری‌های جریان اصلی مدعی شدند که هیچگونه توافقی بر سر موارد مورد مناقشه صورت نگرفته است، اما خبرنگار الجزیره در اظهار نظری قابل تامل و البته تایید نشده مدعی شد که بر سر مواردی همچون کاهش سطح غنی سازی در ایران، انتقال ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد به کشور ثالث و البته تهدید برنامه موشکی ایران برای آمریکا و متحدان منطقه‌ای آن مذاکراتی صورت گرفته است. در ادامه مذاکرات سعی خواهیم کرد تا به متن و حاشیه مذاکرات و تحرکات امنیت اخیر پیرامون تشدید تنش میان ایران و آمریکا بپردازیم.

پس از پایان نشست «مسقط-۱» نمایندگان دولت‌های ایران و آمریکا به پایتخت‌های خود رفته و «چراغ سبز» به ادامه مذاکرات در روز‌های آینده را نشان دادند. گروهی از کارشناسان بیم آن دارند که دولت ترامپ تحت فشار لابی اسرائیل دست به اقدامی «پر ریسک» و «غیر عقلانی» زده و بار دیگر تجربه «بوش پسر» را در خاورمیانه تکرار کند! علیرغم تاکید ونس معاون اول رئیس جمهور آمریکا بر خودداری این دولت از تکرار اشتباهات گذشته، اما روند تحولات میدانی حاکی از آن است که دولت نتانیاهو علاقه‌مند است تا بار دیگر آمریکا را به باتلاق خاورمیانه کشانده و با هزینه «قوی‌ترین» قدرت جهان موازنه قوا در منطقه را تغییر دهد. عده دیگری از پژوهشگران سیاست خارجی، اما تلاش دارند از نگاه «سیاه یا سفید» خودداری کرده و با استخدام «لنزی خاکستری» بار دیگر به دیپلماسی فرصت دادند و معتقدند که اگر دو طرف حدی از انعطاف را در مذاکرات نشان دهند احتمال توافق در موضوع هسته‌ای و سایر موارد مورد اختلاف وجود دارد!

در حالی که سایت‌های شرط بندی بزرگ جهان در حال «قمار» بر سر حمله یا عدم حمله آمریکا به ایران در پایان ماه ژانویه ۲۰۲۶ بودند، دیپلماسی فعال شورای عالی امنیت ملی و وزارت امور خارجه سبب شد تا بار دیگر تهران- واشنگتن از لبه پرتگاه جنگ فاصله بگیرند! ظاهرا در چهار هفته اخیر بازیگران میانجی همچون روسیه، پادشاهی عربی سعودی، قطر و مصر تلاش کردند تا ضمن رد هرگونه ماجراجویی مجدد در منطقه خاورمیانه، زمینه نزدیک شدن مواضع ایران و آمریکا را به یکدیگر فراهم کنند. هاکان فیدان وزیر خارجه ترکیه بر این نکته تاکید کرد که دولت ترامپ نمی‌تواند در قالب یک توافق جامع در تمام مسائل مورد اختلاف با ایران به تفاهم برسد، اما این امکان وجود دارد تا دو طرف با بررسی «مورد به مورد» مسائل باقی مانده، امکان حرکت به سمت «تنش زدایی» و توافق بر سر تمام موضوعات مورد مناقشه را داشته باشند. به نظر می‌رسد مذاکرات اخیر عمان گام اول در این مسیر بود.

کاهش تدریجی سطح تنش میان ایران - آمریکا سبب ایجاد نگرانی در سرزمین‌های اشغالی شده است. به عنوان مثال رسانه معاریو در مقاله‌ای مدعی شد که این نگرانی وجود دارد که دولت ترامپ تنها بر روی مسائل اتمی تمرکز کرده و قصدی برای پافشاری بر روی موضوعات موشکی- منطقه‌ای (خط قرمز اسرائیل) داشته باشد. تایمز اسرائیل نیز در گزارشی جامع ضمن پرداختن به موارد مطرح شده در دور نخست مذاکرات تهران- واشنگتن، مدعی شد که ایرام پیروز دور اول گفت‌و‌گو‌ها بوده است. اندیشکده «شورای آتلانتیک»، اما معتقد است اسرائیل در حال حرکت بر روی لبه تیغ است! صهیونیست‌ها با در نظر گرفتن محیط سیاسی آمریکا نباید به گونه‌ای عمل کنند که نشان دهنده نیت آنها برای کشاندن ترامپ به جنگی جدید در خاورمیانه باشد. برهمین اساس بنیامین نتانیاهو قصد دارد روز چهارشنبه یعنی ۲۲ بهمن ماه با دونالد ترامپ در واشنگتن دیدار کرده و ملاحظات اسرائیل را با کاخ سفید در میان بگذارد. برخی ناظران ایرانی معتقدند که آخرین دیدار نتانیاهو و ترامپ در فلوریدا همزمانی معناداری با آغاز اعتراضات اقتصادی در ایران و تراژدی ۱۸ و ۱۹ دی ماه داشت. برهمین اساس شاید لازم باشد تا در روز‌های پیش رو تهران حداکثر آمادگی را در برابر تهدیدات احتمالی حفظ کند.

بازدید سرزده استیو ویتکاف و جرارد کوشنر از ناوگروه آبراهام لینکلن و حضور فرمانده سنتکام در نشست مسقط سیگنال معناداری برای تهران است! سیاست خارجی ترامپ براساس اصل «صلح از طریق قدرت» طراحی و مهندسی شده و واشنگتن قصد دارد تا ابزار نظامی را به خدمت مذاکره کنندگان آمریکایی درآورد. رخداد «جنگ ۱۲ روزه» آنهم در شرایطی که کشور آماده حضور در دور پنجم مذاکرات غیر مستقیم با آمریکا بود، نشان دهنده اراده ترامپ برای حل‌وفصل سریع، قاطع و سودمند پرونده‌های بین المللی به نفع منافع ایالات متحده است. در این مسیر وجود متحد استراتژیکی مانند اسرائیل در سواحل شرقی مدیترانه این امکان را به واشنگتن می‌دهد تا بدون ورود گسترده به مناقشات جدید در منطقه، بتواند قدرت‌های تجدیدنظر طلب را مهار، تضعیف و در صورت امکان تجزیه کند. افزایش روز افزون استعداد‌های نظامی سنتکام در منطقه این زنگ خطر را برای تهران به صدا در می‌آورد که با آغاز دور جدید مذاکرات همچنان «سایه جنگ» از منطقه برداشته نشده و نیرو‌های مسلح ایران باید در آماده باش کامل باشند. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که هشیاری ایران در حوزه‌های نظامی-امنیتی و جلوگیری از اجرایی شدن برنامه‌های دشمن این امکان را به تهران می‌دهد تا بتواند با اعتماد به نفس و دست قوی‌تر در مذاکرات مستقیم یا غیر مستقیم با طرف آمریکایی شرکت کند.